بەگوێرەی زانیاری من ئەگەر هەڵە نەبم زاراوەی  "ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی نوێ" لە ساڵی ٢٠٠٦ لەسەر زاری وەزیری دەرەوەی ئەو کاتی ئەمریکا کۆندۆلیزا رایس لە دوبەی ئەو ساڵە ئاماژەی پێکرا و دارێژرا لە دیدگای ئیدارەی بۆش بۆ داهاتووی ناوچەکە،.

ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست زاراوەیەکی جیۆپۆلەتیکییە کە بە گشتی ئاماژەیە بۆ ناوچەکانی شام، نیمچە دورگەی عەرەبی، ئەنادۆڵ (لەوانەش تورکیای نوێ و قوبرسی)، میسر، ئێران و عێراق.

ئایا مەبەست لە دارشتنەوەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دوو بارەبوونەوەی رێککەوتنامەیەکە وەک رێککەوتنامەی سایکس- بیکو، کە بەرژەوەندی زڵ هێزەکانی ئەو کاتی لە خۆ گرت، و پەرژەوەندی ئەو وڵاتان و هاووڵاتیەکانیان فەرامۆشکرد، ئایا ئەمرۆ هەمان سیناریؤ دووبارە دەبێتەوە، هەمدیس بەرژەوەندی ئەو وڵاتانەی ناوچەکە فەرامۆش دەکرێت؟ و لەسەر نەخشیەکی دیکە بەرژەوەندی وڵاتانی زڵ هێزی ئەمرۆ بەتایبەتی دادەرێژنەوە؟ ئایا هیچ وڵاتێک لە نەخشە دەسڕێتەوە، یا دابەش دەبێت؟، بەتایبەتی لەم ماوەیەدا گرژییەکان لەو ناوچەیەدا لە زیاد بوون دایە، و هەوڵەکان لە ئارادان بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستینی، ئەگەر ئەمریکا رێگر نەبێت و مافی (ڤیتۆ) لە نەتەوەیەکگرتووەکان بەکار نەهێنێ دژی، لە دوای گرفتی کورد هەڵبەتە کێشەی کوردیش گرفتیێکی سەرەکی گۆرەپانی سیاسیی ناوچەکەیە، و دۆسیەی کوردیش لە کێشەی فەلەستین گرنگترە، کە میللەتێک بە دڕاندنەترین شێواز دژایەتی کراوە و هەوڵی لە ناوبردن و داگیر کردنی زێد و خاکی دراوە.

گرنگە لێرەدا کورد بە ژیرانە و یەک دەنگ و هەڵوێست مامەلە لەگەڵ ئەو پێشهاتە بکات، ئەگەر نەخشەی رۆژهەڵاتی ناوەراست دەستکاری بکرێت، و ئایا تەنیا کوردستان ئەو بەشەی لکێنراوە بە عێراق یا سەرچەم پارجەکانی بەیەک مەلەف سەیر دەکرێت؟، و ئایا لەبەرژەوەندی زڵ هێزەکانی ئەمرۆ گۆرەپانی سیاسیە، کورد ببێت بە خاوەن دەولەت، جونگە  بۆ ئەوان بەرژەوەندی و دەسکەوت گرنگ ترە لە مافی هاووڵاتیان

سەبارەت بە گۆرانگاری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، و لەم بارەیەوە ڕاپۆرتێکی دەزگای کارنێگی ئاماژە بەوە دەکات کە سیاسەتی ئەمریکا لە هەوڵی دامەزراندنی "رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی نوێ"ی داوە لە هەمان کاتدا چاوپۆشی لە واقیعەکانی ناوچەکە کردووە، زنجیرەیەک دەرئەنجامی پێشبینینەکراوی لێکەوتووەتەوە. ڕاپۆرتەکە لە چەند بوارێکدا بە وردی لەو گۆڕانکارییانە دەکۆڵێتەوە و بانگەشە بۆ سەرلەنوێ سەیرکردنەوەی ڕوونتر و واقیعیتر لە سیاسەتی ئەمریکا دەکات بۆ بەرزکردنەوەی چانسی گۆڕانکاریی ئەرێنی و کەمکردنەوەی توندی ڕووبەڕووبوونەوەکان و واز لەو خەیاڵە بهێنرێت کە ئەمریکا دەتوانێت تاکلایەنە نەخشەی ناوچەکە بکێشێتەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی خۆیدا بگونجێت.

هەڵبەتە ئەمریکا ئەگەر خۆی بە تاکە زل هیزی جیهان هەژمار بکات، ئەوە هەڵەیەکی گەورەیی ستراتیژی دەکات، جونگە رووسیا و چین و تەنانەت یەکێتی ئەوروپا ئەو رێگایەی پێ نادەن ئەوەی ئەمریکا خوازیاری بێت ئەنجامی بدات لەسەر بەرژەوەندی ئەوان، بێگومان ئەو وڵات و لایانەش ئەو خواست و  ویستی ئەمریکا دەیەوت ئامانجی بدات هەمان خواستی ئەوانیشە، بۆیە لێرە هێز و و دیدی سیاسی و پلانی توگمە رۆڵی گرنگ دەبینێت.

ئەوەی گرنگە لای ئێمە پێگەی کورد، چۆن دەبێت ئەوەی ئاوات مەرامیەتی دەستی دەکەویت لە دوای خەباتی نزیکەی سەدەیەک، ئایا ئەو زل هێزانە جارێکی دیکە کورد دەکەنە قوربانی بەرژەوەندییەکانی خۆیان، ئەمانە هەمووی ئەگەری هەیە روو بدات و کورد وەک دەڵێن (یطلع من المولد بلا حمص)، ئەگەر بەم شێوازەی ئیستا پەرت و بڵاو بێت، هاودەنگ یەک بۆ چوون نەبێت، و خوانە خواستە ئەم هەلە لە دەست بدرێت ئەوە بۆ یەک سەدە دەگەرێنەوە دواوە، بۆیە گرنگە بەتایبەتی ئەو لایانەی بۆنەتە کەوا سوری بەر لەشکر پێداچوونەوەیەک بە هەڵوێستی خۆیان دا بکەنەوە.