هودا ئەحمەد سەبری كۆلێژی هونەرەجوانەی لە بەغدا تەواو كردووە و، لە ناو خێزانێكی هونەرپەروەردا پەرەی بە كارە هونەرییەكانی لەبواری شێوەكاریدا داوە و، بەشداری لە چەندین پێشانگەی هونەریدا كردووە لە دهۆك و شارەكانی دیكەی عێراق، كارەكانیشی بێجگە لە تابلۆ و دیزاین، كاری دەستیشی كردووە و لە پێشانگەكاندا نمایشی كردوون، لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (ناسنامە و هونەر، كورد چی بكات باشە؟)، بەم جۆرە دید و تێڕوانین و پێشنیارەكانی بۆ پێشخستنی هونەری شێوەكاری خستە ڕوو.

 

سەرەتا سوپاس و پێزانین بۆ بازنەی گفتوگۆی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن، كە ئەم گفتوگۆ گرنگەی لەسەر پرسی «هونەر و ناسنامە» ڕێك خستووە و كۆمەڵێك هونەرمەند و پسپۆڕی لە ناوچە جیاجیاكانی كوردستان كۆكردووەتەوە، بۆئەوەی تاوتوێی بوارە جیاوازەكانی هونەری كوردی بكەین.

سەبارەت بە بواری هونەری شێوەكاری، كە من دەمەوێت لەسەر ئەم بوارە قسە بكەم، بێگومان لای هەموو لایەك ئاشكرایە كە ئێمە وەك نەتەوەی كورد، خاوەنی مێژوویەكی زۆر دێرینین لە بواری هونەری شێوەكاریدا، هەر لە نەخش و نیگار، هەڵكۆڵین و پەیكەرسازی. لە ئەشكەوتەكانیشماندا هەتا شوێنەوارەكان و ئەو نەخشانەی كە هەڵكۆڵدراون، هەر ماونەتەوە و هەموو ئەو ڕەنگانەشی لەو نەخشانەدا بەكار هاتوون، ناسنامەی كوردەواریی خۆیان پاراستووە. هەر بۆیە لەو مێژووە دێرینەوە هەتا ئێستا، هونەری شێوەكاری شێوازی جۆراوجۆری بە خۆیەوە بینیوە. ئێستاش لەم سەردەمەدا زۆر هونەرمەندی دەستڕەنگینمان هەیە كە توانیویانە نەك تەنیا لەسەر ئاستی ناوخۆ، بەڵكو لەسەر ئاستی نێودەوڵەتییش ناوبانگ پەیدا بكەن.

بۆیە ئەم واقعییەتە پێمان دەڵێت مێژووی كۆنی گەلەكەمان زۆر دەوڵەمەندە و دەتوانم بڵێم سەرەتای ژیان لەسەر ئەم خاكە، لێرەوە دەستی پێ كردووە. ئەمەش تەنیا قسە نییە، بەڵكو بەردەوام زانایانی شوێنەوارناس لە سەرانسەری جیهانەوە دێنە كوردستان و مەبەستیانە ئەم ڕاستییە پشتڕاست بكەنەوە، كە سەرەتای دەركەوتنی ژیانی مرۆڤایەتی لەم ناوچەیەوە، (مێزۆپۆتامیا) دەستی پێ كردووە. ڕۆژ لەدوای ڕۆژیش لە ئاكامی ئەو هەوڵانەدا شوێنەواری تازە دەدۆزرێتەوە، وەك ئەو شوێنەوارانەی لە پارێزگای دهۆك لە «خانكێ» و دەوروبەری «سكرێ دهۆكێ» دۆزرانەوە، كە زانایانی شوێنەوارناسی سەرسام كرد و لە ڕاگەیاندنەكانەوە بڵاو كرانەوە.

ئەوەی ئەو شوێنەوارانە پێمان دەڵێن، ئەوەیە كە پێش دوو تا سێ هەزار ساڵ، باوباپیرانمان بەشێك بوون لە پێشكەوتنی مرۆڤایەتی و لەو نەخش و نیگارانەی كە ئێستا لە شوێنەوارەكاندا ماونەتەوە. وەك زۆرێك لەو شتانەی دۆزراونەتەوە، نەخش لەسەر دیوارەكان و لەسەر ئەشكەوتەكان دروست كراون، هەروەها لە شێوازی دروستكردنی خانوودا ئەگەر ورد بینەوە، یەكەم گەل كە خانووی دوو نهۆمی دروستكردبێت، نەتەوەی كورد بووە. لە نەخشەكێشانی تەلارسازییشدا ئەگەر سەرنج بدەین، دەبینین كە كەوانە، یان قەوسی بیناسازی هەر لە ناوچەی میزۆپۆتامیاوە، كە كوردستانیش بەشێكە لەو ناوچەیە، دەستی پێ كردووە و پاشان بە جیهاندا بڵاو بووەتەوە.

 لەگەڵ دۆزینەوەی زیاتری شوێنەوارەكانمان، زانیاریی زۆر گرنگ و تازە دەردەكەون. ئەم زانیارییانە دەكەونە دەست هەموو خەڵك ئەوجا لە كوردستان بێت یان لە جیهاندا، خەڵك لەو ڕاستییانە تێدەگەن كە چۆن نەتەوەی ئێمە هونەری خۆی لە ڕێگەی نەخشاندنی كەلوپەلەكانی، پەیكەرە دروستكراوەكانی و، لە ڕێگەی خانوو و شوێنی نێشتەجێبوونەوە، هەروەها چۆن توانیویانە گۆزە و دێزە دروست بكەن و پاشان لە بەرهەمە كشتوكاڵییەكانیاندا بەرهەمی دیكە دروست بكەن و، بەردەوام هەنگاویان هەڵگرتووە و بەرەو پێشەوە چوون، هەتا شارستانییەتێكی دیار و پێشكەوتوو دروست بووە. هەرچەندە بەداخەوە لەبەر ئەوەی بەشێك لەم شوێنەوارانە بەهۆی كارەساتی سرووشتی و شەڕ و پێكدادانەوە ون بوون و نەماون، بەڵام ئەم ڕاستییانە هەن، بایەخمان بە مێژووی خۆمان نەداوە، بەتایبەتی دوای هاتنی ئیمپراتۆریەتی ئیسلامی بۆ ناوچەكەی ئێمەش، ئیدی هێندەی بایەخ بە مێژووی ئیسلام دراوە، هێندە بایەخمان بە مێژووی خۆمان نەداوە، بۆیە لە ئاكامی ئەم بێبایەخییە، دەكرێت بڵێم بەشێكی زۆر گرنگ و دەوڵەمەندی مێژووی خۆمان پشتگوێ خستووە و زۆرێك لەمانە ون بوون، واتە ئەگەر بڵێین كارەساتی سرووشتی و شەڕ و پێكدادان نەبوونایە، ئەم ڕاستییانە هەردەم هەبوون، بەڵام چونكە بۆ ماوەیەكی زۆر، ئێمە لەم ڕاستییانە بێئاگا بووین و بەتایبەتیش دوای هاتنی ئایینی ئیسلام بۆ ناوچەكەمان، بەهۆی ئەو بێئاگایی و بێبایەخ وەرگرتنەوە، زۆربەی مێژووی خۆمانمان لەدەست داوە.

بۆیە دەڵێین ئێمە لەناو خۆماندا زۆر هەژارین، واتە هێشتا سامان و دەوڵەمەندیی مێژووی خۆمانمان نەزانیوە، هێشتا لێكۆڵینەوەی پێویستی لەسەر نەكراوە. لە ئێستا بە هۆی ئەوەی كە خەڵكانی پسپۆڕ و شارەزا توێژینەوە لەسەر شوێنەوارەكانمان دەكەن و بەپێی ئەو بەڵگانەی لە بەردەستن، زانایان گەیشتوونەتە ئەو ئاكامەی كە دەڵێن كوردیش وەك سۆمەرییەكان ڕەگ و ڕیشەیان لە چیاكانی زاگرۆسەوە دەستی پێكردووە و قەت خۆیان بە عێراقی نەزانیوە.

تەنانەت «دیوان»یش دۆزراوەتەوە و «ڕۆمادی»یش دۆزراوەتەوە. «ڕۆمادی» ناوی دیكەی «ئەنبار» بوو. ئەنبار چییە؟ شوێنی عەمبارە. ئێمە دەڵێین «ئەنبار»، واتە كۆگا، چەندین شوێنی دیكەیشمان هەیە، بەڵام خەڵكانیتر شاردوویانەتەوە، بۆ ئەوەی ئێمە پەیوەندیمان لەگەڵ مێژووی خۆمان و ڕابردوومان نەبێت، چونكە بۆ ئەوان باش نییە، ئەگەر ئەم شتانە هەمووی ئاشكرا ببن، واتە ئەوان دەیانەوێت ئەمانە بێبایەخ بكەن بۆ ئەوەی نەزانرێت بە درێژایی مێژوو ئەوان خاكی گەلێكی دیكەیان داگیر كردووە و هەر بە داگیركراوی و لەژێر دەسەڵاتی خۆیاندا بمێنێتەوە. یان بۆ نموونە دەڵێن گەورەیی ئاشوورییەكان و ئیمپراتۆریەتی ئاشوورییەكان و ئەوەی كە باسی «كتێبخانەی ئاشوورییەكان» دەكەن، بەڵام هەموو تابلۆ و ئەو بەڵگەنامانەی لەو كتێبخانەیەدا كۆ كراونەتەوە، باسی ئاشوورییەكان ناكات.

 هونەری شێوەكاری دەبێت پەیوەندیی بە مێژووی خۆیەوە هەبێت، واتە دەبێت ئێمە ئەو فاكتەرە مێژووییانەی دۆزیومانەتەوە، جارێكی دیكە بە خوێندنەوە و لێكۆڵینەوەی قووڵیان لەسەر بكەین و پێكەوە گرێیان بدەینەوە، ئەمەش واتە ئێمە مێژووی خۆمان دەناسین و لەسەر ئەو مێژووە هونەرێكی نوێ بونیاد دەنێنەوە، بەڵام مەرجی سەرەكی بۆ ئەوەی پشت بە مێژوو و مێژووی هونەری خۆمان ببەستین، بۆ ئەوەی ڕەسەنایەتی و بوونی خۆمان لەسەر ئەم خاكە بچەسپێنێن، با شەرم نەكەین و نەڵێین ئێمە هیچمان نییە، لەبەر ئەوەی دەوڵەتمان نییە، با دەوڵەتیشمان نەبێت، بەڵام ئێمە بەشدارییەكی گەورەمان لە شارستانییەتدا كردووە و سەرچاوەی زۆرێك لە شارستانییەت و پێشكەوتنەكان بووین. زمان و تەنانەت زمانی ئینگلیزی و زۆر زمانی دیكە لە ناوچەكەی ئێمە و لە میزۆپۆتامیاوە وەرگیراون، ئەمە ڕاست نییە كە هیچ دەوڵەتێكی دونیا لە زمان و كەلتوورەكەمانەوە شتی وەرنەگرتبێت.

بێگومان هونەری شێوەكاریش دەبێت گرنگی بەمە بدات، گرنگی بەو سیمبولانە بدات كە هەن، ئەوانەی بێ وڵاتن، با ئەو سیمبولانە جارێكیتر بخەنە ناو تابلۆكانیانەوە، با بیانخەنە ناو كارە هونەرییەكانیانەوە، با ئەم شتانە لەبیر نەكەین كە هەن. دەبێت ئێمە زۆر گرنگی بەم بابەتە، واتە شێوەكاری بدەین، چونكە من دەبینم هونەری شێوەكاریی تاكەكەسی زۆر پشتگوێ خراوە و گرنگی پێ نەدراوە و پشتگیری نەكراوە. دەبێت بپرسین هونەرمەندانی شێوەكار چیییان پێویستە و چۆن پشتگیرییان بكرێت؟ ئایا هەموو هونەرمەندەكانی شێوەكاری پێشانگە و گەلەریی تایبەت بەخۆیان هەیە؟ شوێنی تایبەتی خۆیان هەیە بۆ ئەوەی كاری هونەری تێدا بكەن؟ بێگومان زۆربەیان نیانە، بۆیە دەبێت بۆ پێشكەوتنی هونەری شێوەكار لە كوردستان بەرنامە و پلانێك هەبێت بۆ ئەوەی شوێنێك هەبێت ئەم هونەرمەندانە، ئەم گەنجانە بێن و بۆ خۆیان بیر بكەنەوە و بیرۆكەكانیان بڵاو بكەنەوە و تەكنیكەكانیان نیشانی یەكتر بدەن، هەموویان قسە و گفتوگۆی خۆشیان هەبێت لە نێوانیاندا. بە داخەوە هیچ شتێكی پێویست نییە بۆ هونەری شێوەكاری، ئەمە شتێكە كە پێویستە هەبێت، دەبێت ئەم هونەرمەندە نەڵێت، بۆ نموونە، من هیچ شوێنێكم نییە و كەس نییە پشتگیریم بكات، ئەگەر پشتگیری نەبوو، هونەرمەندی شێوەكار با تابلۆش دروست بكات، كە تابلۆكانی هەر لە چوارچێوەی ماڵەكەی خۆیدا مایەوە، وای لێ دێت كە واز لە دروستكردنیان بهێنێت، یان بەردەوام نابێت. هیچ شوێنێكیش نییە تابلۆكانی تێدا نمایش بكات، یان وەك پێشانگەیەك، گەلەرییەك، یان شوێنێك هەبێت بۆ فرۆشتن.

كۆتا قسە، ئێستا كەمێك ئینستاگرام و تیك تۆك و هاوشێوەكانیان هەن، هەر هونەرمەندێك دەبێت شتێكی خۆی تێدا بڵاو بكاتەوە، بەڵام ئەمەش بەس نییە و هێندەی پێویست بڵاو نەكراوەتەوە، بۆیە من پێم وایە بەداخەوە هونەری شێوەكاری زۆر ستەمی لێ كراوە و لە ناو ئێمەدا بێبەشە لە دادپەروەری و مافەكانی.