(*)

رەنگە ئەم چەمكە یاخود دەربرینە زۆر بو خۆزگە نەشێت، بەڵام دیسا بەرای خۆم و لای خۆمەوە دەلێم بەلێ خۆزگە نەتەوە پەرست باین، بۆچی؟
چونكە بەراستی تا وەكو نەتەوە پەرست نەبیت ناگەیت بە ئامانجی نەتەوەیی خۆت، نەتەوە پەرست بەمانای ئایینیەكەی نا بەڵكو نەتەوە پەرست بەمانای سیاسی و ئینتیماییەكەی، بەكورتی و پوختی واتە نەتەوەی خۆتت خۆش بوێت، پێش هەموو شتێك دابنێیت، كە بەداخەوە لە كوردستان نیە، هەشبێ لەلایەن جاش وخائینانەوە لەوانەیە پێی بلێن كوێلە ومەلاق، بەڵام وانیە. وەرن با لێك تێبگەین و بزانین كوێلایەتی چیە و نەتەوەپەرست چیە.
كوێلایەتی ئەوە دیارە تۆ بەشان و باڵی كەسێكدا هەڵبدەیت و سور بزانیت گەندەڵە، خراپ و بۆگەنە، بەڵام نەتەوە پەرستی شتێكی ترەو زۆر دوورە لە كوێلایەتی، نەتەوە پەرستی واتە وەكو ئاماژەم پێكرد تۆ ئاڵا وخاک و نیشتیمانی خۆتت خۆش بوێ، بەرگری لێ بكەیت لەسەری بە وەلام بێیت، نەهێلیت داگیر بكرێت و ناشرین بكرێت، زمانی خۆتت زۆر خۆش بوێ، نەوەك لەسەر گەندەڵی و خراپی، یان كێشەیەكی ئابوری خزموتگوزاری نەفرەت لە وڵات و خاكی خۆت بكەیت، چونكە ئەم گەندەڵی و كێشەیە بەهۆی كەسی گەندەڵكارەوە روویداوە، هیچ تاوان و خەتای وڵات و ئاڵا و زمانت نیە، ئەم بەرپرسە و كەسە گەندەلە فاشیلە بەیانی دەروات لەناو دەچێت و نامێنێ، بەڵام وڵات و خاك و زمانت هەر دەمێنێت و ناروات. نموونەمان لەسەر ئەمە زۆرە، سەیری وڵاتی توركیا بكەن هەزارو یەك كێشەو قەیرانیان هەیە، كەچی رۆژانە گەنجی كورد و عەرەب دەكوژن بەهۆی رەگەز پەرستی و نەتەوە پەرستیەوە. باوربكەن لەهەموو كۆچەو كۆڵانی وڵاتی توركیا ئاڵای توركیا دەبینیت و كەس جورئەت ناكا بلێ رەنگی سور جوان نیە.
سەیری ئێرلەندییەكان بكەن برواتان هەبێ ئەگەر تۆ لە ئێرلەندا بە لەهجەی بەریتانی قسە بكەیت، توشی گرفت دەبیت، دەبێ بەلەهجەی خۆت قسەبكەیت، ئەمە زۆر باش و گرنگە، چونکە كەلتوری وڵاتت بە پارێزراوی دەمێنێتەوە.
لێرە لە كوردستان لەسەر گەندەڵی بەرپرسێك شارێك یان فەرمانگەیەك وێران دەكرێت و دەسوتێنرێت، سوكایەتی بە ئاڵا دەكرێت، هەزار جوێن و نەفرەت لە خاك و نیشتیمان دەكات.
ئەمە بەراستی كارەساتە، گوناحی ئاڵا چیە کاتێک بەرپرسێك خراپ و دز و گەندەڵكارە؟ گوناحی فەرمانگەیەك چیە بەرێوەبەرەکەی خراپە؟ پێویستە ئەم عەقلیەتە بگورین لە کاتێکدا بەرێوەبەرێك یان بەرپرسێك گەندەلە، بیدە بەر تەماتە و هێڵكە، سوك و ریسوای بكە، دلیشمان ئاو دەخواتەوە، خوشی سوك و ریسوا دەبێت و بەرپرسانی تریش ناوێرن وابن چونكە هەمان عاقیبەتیان دەبێ.
نابێ ئۆپزسیۆنی ساختە بێت و گەنج هان بدات بۆ ئەوەی فەرمانگە و ئاڵا بسوتێنن، جوێن و سوكایەتی بە خاك بكرێت، ئەمە رەوشتی ئۆپزسیۆن نیە، ئەمە خیانەت و جاشایەتیە، بەڵام بەداخەوە دەلێم تا ئێستا ئێمە كادری وا زیرەك و ووشیار و روشنبیرمان نیە بێت بۆ خەڵك رونبكاتەوە كەوا ئینتیمای خاك و نیشتیمان هیچ پەیوەندی بە دزی و گەندەڵیەوە نیە، دوو شتی لێك جیاوازن . من دەلێم ئەگەر نەتەوە پەڕست نەبی هەرگیز پێش ناكەوێ و وڵاتت پێش ناكەوێت و خۆش و ئاوەدان و سەلامەت نابێ. نموونەیەك بێنمەوە لەسەردەمی پێغەمبەری خوشەویست كاتێك ویستیان لە مەككەی پیرۆز دەربەدەری بكەن، پێغەمبەر درودی خوای لەسەر بێت كە لەمەككە دەرچو لەسەر ملی سورایەوە و فەرموی: (والله لولا اخرجتموني منك ما خرجت قط)، واتە قەسەم بەخوا ئەگەر منیان لە تۆ (مەبەستی مەككە) دەرنەكردبا هەرگیز لێرە دەرنەدەچوم، مەبەستم لەم نموونەیە چیبوو؟ هندەك ووردببینەوە دەبینین وڵات و خاك چەندە شیرین و خوشەویستە، شارەزایانی جوگرافیا دەزانن هەڵکەوتەی جوگرافی شاری مەككە چەند ناخۆش و سەختە، هەروەها كەش و هەوایەکی ووشك و گەرمی هەیە، بەڵام سەرەرای ئەمەش پێغەمبەر بەهیچ شێوەیەك ئامادەنەبو بەجێی بێلێ، ئاشکرایە کەوا پێغەمبەر (د.خ) لەبەر خێرو بێر، خوشی، كەش و هەوا، سەروەت و سامانی مەككەی نەبو، بەڵكو تەنها لەبەر خوشەویستی خاك و نیشتیمان بوو.
سەیری خەڵكی شارەكانی جنوبی عێڕاق بكەن هەر خۆی لەخۆیدا جەهەننەمێكە، بەڵام ئامادەنین چۆلی بكەن یان تێكی بدەن، سەرەرای نەبونی ئاو و كارەبا و خزمەتگوزاری. لەم چۆل و سەحراییە دەژیت چونكە پێی وایە خاك و نیشتیمانی ئەوە و دڵی پێی خۆشە.
سەیری وڵاتی خۆمان بكەن بەهەشتێكە لەسەر زەمین، جوانی، ئاوەدانی، رەنگاو رەنگی، كەش و هەوا، سەروەت و سامانی و مێژوی پێكەوە ژیانی، هەموو شتێكی جوانە، كەچی هەندێک كەس بەناوی ئۆپزسیۆن دێن و گەنجی ئێمە فێرە تێكدان و ئیرهابی فیكری و جوێن دان دەكەن، وایان لە گەنجی ئەم وڵاتە كردووە هیچ موقەدەساتێك لای وان نیەو نەماوە، جوێن بە هەرچی پیرۆزی و سەركردە و شورشی ئەم گەلە دەدات، ئەمە ئۆپزسیۆن نیە، ئەمە ئیرهابی فیكریە، خیانەتە، بۆیە زۆر گرنگە هۆشی گەنج ووشیار بكرێتەوە، كەوا گەندەڵی، دزی و خراپی كەسێك یاخود دەسەڵاتێك هیچ گوناحی وڵات، شاخ، دەشت و دۆل، پیرۆزی و مێژووی گەلەكەت نیە، تاوانی ئەم بەرپرسەیە، ڵێكی جیابكەنەوە.

 

(*)

چالاكوان