بەشی یەکەم : پێشەکییەک بۆ تێگەیشتن لە کەسایەتییەکی فرەڕەهەند

مێژووی گەلی کورد ، بەتایبەت لە سەدەی بیستەمدا ، پڕە لە هەوراز و نشێوی سیاسی و کۆمەڵایەتی . لەم گەشتە پڕ لە تەنگژە و بەرخودانەدا ، چەندین کەسایەتیی کاریگەر دەرکەوتوون کە نەک تەنها لە بوارێکی دیاریکراودا، بەڵکو لە چەندین ڕەهەندی جیاوازەوە خزمەتیان بە دۆزی نەتەوەکەیان کردووە . زۆرجار، باس لە جیاوازی یان تەنانەت دژایەتیی نێوان " ئایینپەروەری " و " نیشتمانپەروەری" دەکرێت، بەڵام ژیانی هەندێک کەسایەتیی ناوازە ، ئەم بۆچوونە ڕووکەشییە هەڵدەوەشێننەوە و دەیسەلمێنن کە دەکرێت ئەم دوو ڕەهەندە پیرۆزە لە کەسایەتیی یەک تاکدا بە شێوەیەکی هاوسەنگ و تەواوکەر کۆببنەوە . مامۆستا مەلا خالد مەلەکی، زانای ناسراو وتێکۆشەری دێرینی دەڤەری سۆران ، یەکێکە لە دیارترین و درەوشاوەترین نموونەکانی ئەم مۆدێلە .

ئەم وتارە ئەکادیمییە هەوڵێکە بۆ خوێندنەوەیەکی قووڵ و شیکارییانە بۆ ژیان ، تێکۆشان و فەلسەفەی مامۆستا مەلا خالد. ئامانجی ئەم نووسینە تەنها گێڕانەوەی ڕووداوەکان نییە ، بەڵکو شیکردنەوەی ئەو هۆکارە مێژوویی ، کۆمەڵایەتی و سیاسییانەیە کە کەسایەتیی ئەو مرۆڤە گەورەیان داڕشتووە . ئێمە لێرەدا هەوڵ دەدەین لە ڕێگەی ١٠ بەشی لێکجیاوازەوە ، تیشک بخەینە سەر ڕەهەندە جۆراو جۆرەکانی مامۆستا : وەک زانایەکی ئایینیی خاوەن پەیام ، پێشمەرگەیەکی دڵسۆزی نیشتمان ، چاکسازێکی کۆمەڵایەتیی کاریگەر، و مرۆڤێکی خاوەن ڕەوشتی بەرز کە ژیانی خۆی کردبووە قوتابخانەیەک بۆ مرۆڤدۆستی و ئومێدبەخشین . بەم شیکارییە ، دەمانەوێت نیشانی بدەین کە مامۆستا مەلا خالد تەنها کەسایەتییەکی مێژوویی نییە ، بەڵکو مۆدێلێکی زیندووە بۆ هاوسەنگیی نێوان ئیمان و نیشتمان .

 

بەشی دووەم : بنەماڵە و ژینگەی سیاسی ؛ داڕشتنی بناغەی کەسایەتی

بۆ تێگەیشتن لە قووڵاییی هەڵوێستەکانی هەر کەسایەتییەک ، پێویستە بگەڕێینەوە بۆ ڕەگ و ڕیشەی و ئەو ژینگەیەی تێیدا گەورە بووە . مامۆستا مەلا خالد مەلەکی لە ساڵی ١٩٤٣ لە گوندی " مەلەکان " ی سەر بە قەزای خەلیفان لەدایک بووە. ئەم ڕێکەوت و شوێنە ، کلیلی تێگەیشتنن لە زۆر لایەنی ژیانی .

لێکدانەوەی مێژوویی و سیاسی: ساڵانی چلەکانی سەدەی بیستەم ، قۆناغێکی هەستیاری مێژووی کورد بوو. لەلایەکەوە، دامەزراندنی کۆماری کوردستان لە مەهاباد (١٩٤٦) هیوا و ئاواتێکی گەورەی لە دڵی هەموو کوردێکدا چەکەرە دەکرد. لەلایەکی دیکەشەوە ، سیاسەتی سەرکوتکارانەی ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراق ، هەستی نەتەوەیی و بەرخودانی لەناو کۆمەڵگەی کوردیدا بەهێزتر دەکرد. گەورەبوون لەم کەشوهەوا سیاسییەدا، کە پڕ بوو لە باس و خواسی شۆڕش و کوردایەتی ، بێگومان کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر داڕشتنی هزری منداڵێکی وەک مەلا خالد هەبووە .

بنەماڵەیەکی تێکۆشەر: خاڵێکی دیکەی گرنگ ، گەورەبوونی مامۆستایە لەناو بنەماڵەیەکی نیشتمانپەروەردا کە " چەندین شەهیدیان لەپێناو کوردایەتیدا دابوو ". ئەمە تەنها زانیارییەکی لاوەکی نییە ، بەڵکو بناغەی پەروەردەیی ئەو بووە . کاتێک منداڵێک لە ماڵێکدا گەورە دەبێت کە قوربانیدان بۆ خاک و نەتەوە بەهایەکی باڵایە و چیرۆکی قارەمانێتیی باپیران و مامەکانی دەبیسێت ، کوردایەتی تەنها دروشم نابێت ، بەڵکو دەبێتە بەشێک لە ناسنامە و خوێنی . ئەم پەروەردەیە بووە هۆی ئەوەی کە دواتر، کاتێک دەبێتە زانایەکی ئایینی ، نەک هەر دژایەتیی کوردایەتی نەکات ، بەڵکو بیکاتە بەشێکی دانەبڕاو لە پەیامە ئایینییەکەی. ژینگەی دەڤەری سۆرانیش ، کە هەمیشە ناوەندی شۆڕش و بەرخودان بووە ، ئەم هەستەی تیادا قووڵتر کردووەتەوە .

 

بەشی سێیەم : گەشتی زانستخوازی ؛ لە حوجرەوە بۆ مینبەری خزمەت

لە سەردەمێکدا کە قوتابخانەی فەرمی و خوێندنی هاوچەرخ لە گوند و ناوچە دوورە دەستەکانی کوردستاندا بوونی نەبوو یان زۆر کەم بوو، " حوجرە " تاکە ناوەندی زانست و ڕۆشنبیری بوو . حوجرەکان نەک تەنها شوێنی فێربوونی زانستە شەرعییەکان بوون، بەڵکو قوتابخانەیەک بوون بۆ پاراستنی زمانی کوردی و گێڕانەوەی مێژوو و بەیت و حەیرانی کوردی .

لێکدانەوەی ئایینی و فەرهەنگی: مامۆستا مەلا خالد ، وەک زۆرێک لە گەنجانی سەردەمی خۆی ، ڕووی لەم کانیاوە زانستییە کرد. گەشتی ئەو بەنێو حوجرەکانی شار و گوندەکانی کوردستاندا، نیشانەی تینوێتیی ئەو بوو بۆ زانست . خوێندنی لەلای " چەندین مامۆستای ئایینیی ناودار " وایکرد کە دیدێکی فراوانی بۆ ئیسلام و زانستە ئیسلامییەکان هەبێت . ئەم گەشتە زانستییە لە ١٥ی حوزەیرانی ١٩٧٠ بە وەرگرتنی " ئیجازەی مەلایەتی " لەسەر دەستی زانای گەورە، مامۆستا مەلا محەمەد هەرتەلی ، گەیشتە لووتکە . وەرگرتنی ئیجازە لەلایەن زانایەکی وا گەورەوە ، نەک تەنها دانپێدانانێکی زانستی بوو ، بەڵکو متمانەیەکی گەورەشی پێ بەخشی بۆ دەستپێکردنی قۆناغێکی نوێی خزمەت .

ماوەی ٤٨ ساڵ خزمەتی وەک پێشنوێژ و وتارخوێن ، تەمەنێکی پڕ بەرەکەت بوو . ئەو مزگەوتی تەنها نەکردبووە شوێنێک بۆ ئەنجامدانی نوێژەکان ، بەڵکو کردییە ناوەندێکی پەروەردەیی ، کۆمەڵایەتی و تەنانەت نیشتمانی . ئەو بە قووڵی لەوە تێگەیشتبوو کە مینبەری مزگەوت دەسەڵاتێکی مەعنەوی و کاریگەرییەکی گەورەی بەسەر خەڵکەوە هەیە ، بۆیە بەوپەڕی دڵسۆزی و بەرپرسیارێتییەوە ئەم پەیامەی دەگەیاند .

 

بەشی چوارەم : وتاری هەینی ؛ سەکۆیەک بۆ چاکسازیی گشتی

لە ئیسلامدا، وتاری ڕۆژی هەینی گرنگییەکی تایبەتی هەیە . ئەو تەنها وتەیەکی ئاسایی نییە ، بەڵکو پەیامێکی هەفتانەیە کە ئاراستەی کۆمەڵگەی موسڵمانان دەکرێت . مامۆستا مەلا خالد ئەم گرنگییەی بە وردی هەست پێکردبوو و کردییە یەکێک لە ستوونە سەرەکییەکانی خزمەتی .

لێکدانەوەی کۆمەڵایەتی: چیرۆکی گەڕانەوەی لە بەغداوە لە ساڵانی حەفتاکاندا بۆ گەیاندنی وتاری هەینی ، زیاتر لە چیرۆکێکە ؛ فەلسەفەیەکە . لە سەردەمێکدا کە گەیشتن بە پایتەخت و تەواوکردنی مامەڵەیەکی فەرمی زۆر گرنگ بووە ، ئەو " بەرژەوەندیی گشتی " و " خزمەتی مەعنەوی " خەڵکەکەی لە بەرژەوەندیی تایبەتیی خۆی بە گرنگتر زانیوە . ئەمە دەریدەخات کە ئەو کارەکەی وەک پیشەیەک سەیر نەکردووە ، بەڵکو وەک " ئەرکێکی پیرۆز " و " ئەمانەتێک " لە ئەستۆی خۆیدا بینیوە .

لێکدانەوەی سیاسی و ئایینی: گرنگیی وتارەکانی مامۆستا لە فرەڕەهەندیی بابەتەکانیدا بوو . ئەو وتاری هەینی لە چوارچێوەی بابەتە تەقلیدییەکان دەرهێنابوو . تێکەڵکردنی بابەتەکانی وەک " خۆشەویستیی خاک و نیشتمان " ، " ژینگەدۆستی " و " ڕووداوەکانی هەفتە " لەگەڵ بابەتە ئایینییەکاندا ، زیرەکییەکی گەورەی تێدابوو . بەم کارە ، ئیسلامی وەک ئایینێکی زیندوو و کارا نیشان دەدا کە وەڵامی بۆ پرسیارەکانی سەردەم هەیە . کاتێک لە مینبەرەوە باسی نیشتمانپەروەری دەکرد ، شەرعییەتێکی ئایینیی بە دۆزی کورد دەبەخشی و ڕێگریی لەو بیرۆکە چەوتانە دەکرد کە دەیانویست ناسیۆنالیزم وەک شتێکی دژ بە ئیسلام نیشان بدەن . ئەو نزیکەی ٢٠٠٠ وتارەی پێشکەشی کردووە ، ئەرشیفێکی نەتەوەیی و ئایینیی گەورەیە کە پێویستی بە لێکۆڵینەوەی زیاتر هەیە.

 

بەشی پێنجەم : مەلایەک لە سەنگەری بەرگریدا ؛ تێکۆشانی پێشمەرگایەتی

یەکێک لە خاڵە هەرە درەوشاوەکانی ژیانی مامۆستا مەلا خالد، بەشداریکردنیەتی لە شۆڕشی ئەیلول وەک پێشمەرگەیەک . ئەم هەنگاوە ، شیکارییەکی قووڵی سیاسی و مێژوویی هەڵدەگرێت.

لێکدانەوەی مێژوویی: بەشداریکردنی زانایانی ئایینی لە شۆڕشەکانی کورددا ، دیاردەیەکی نوێ نەبوو. لە مێژووی کورددا، هەمیشە زانایانی ئایینی ڕۆڵێکی پێشەنگیان لە جووڵانەوە نەتەوەییەکاندا گێڕاوە . لە شێخ عوبەیدوڵڵای نەهرییەوە تا قازی محەمەد و تەنانەت خودی مەلا مستەفا بارزانی کە لە بنەماڵەیەکی ئایینیدا گەورە ببوو. بەشداریکردنی مامۆستا مەلا خالد لە شۆڕشی ئەیلول ، درێژەپێدەری هەمان ئەو ڕێبازە پیرۆزە بوو . ئەو دەیسەلماند کە زانای ئایینیی ڕاستەقینە ، ناتوانێت لە ئاست زوڵم و ستەمی داگیرکەران بێدەنگ بێت .

لێکدانەوەی سیاسی: چوونی مەلایەک بۆ ناو ڕیزی پێشمەرگە ، چەندین پەیامی گرنگی هەڵگرتبوو. یەکەم ، شەرعییەتێکی زیاتری بە شۆڕش دەبەخشی لەناو خەڵکی ئاسایی و ئەو کەسانەی کە لە ڕوانگەیەکی ئایینییەوە سەیری ژیانیان دەکرد. دووەم ، وەڵامێکی کردەیی بوو بۆ پڕوپاگەندەی ڕژێمی بەعس کە دەیویست شۆڕشی کورد وەک جووڵانەوەیەکی " دژ بە عەرەb و ئیسلام " نیشان بدات . سێیەم ، ڕۆحییەت و ورەیەکی بەرزی بە پێشمەرگەکانی دیکە دەبەخشی . ئەم ڕۆڵە تەنها لە شۆڕشی ئەیلولدا نەوەستا، بەڵکو لە ساڵی ٢٠١٤ و لە کاتی شەڕی دژی داعشدا، بە شێوازێکی دیکە دووبارە بووەوە . سەردانیکردنی سەنگەرەکانی پێشمەرگە لەگەڵ شاندێکی زانایان ، نیشانەی بەردەوامیی هەمان ئەو هەڵوێستە نەگۆڕە بوو .

 

بەشی شەشەم : هاوسەنگیی نێوان ئیمان و نیشتمان ؛ فەلسەفەیەک بۆ ژیان

خاڵی جەوهەری و ناوازەیی کەسایەتیی مامۆستا مەلا خالد لە توانای دروستکردنی هاوسەنگییەکی پتەو و جوان بوو لەنێوان " ئایینپەروەری " و " کوردایەتی " دا . ئەو نەک هەر ئەم دووانەی لێک جیا نەدەکردەوە ، بەڵکو بە دوو ڕەهەندی تەواوکەری یەکتر و دانەبڕاوی دەزانی .

لێکدانەوەی هزری و سیاسی : لە کاتێکدا کە هەندێک جووڵانەوەی ئیسلامی لە ناوچەکەدا ، ناسیۆنالیزمیان وەک "عصبیة جاهلیة " و دژ بە " امة اسلامیة " وێنا دەکرد ، مامۆستا مەلا خالد خوێندنەوەیەکی جیاوازی هەبوو . ئەو باوەڕی وا بوو کە خۆشویستنی نیشتمان ( حب الوطن من الإيمان ) فەرموودەیەکی پیرۆزە و بەرگریکردن لە خاک و کەرامەتی نەتەوەکەت ، ئەرکێکی ئایینی و مرۆییە . وەک کوڕە بەڕێزەکەی ، مەسعود مەلا خالد ، ئاماژەی پێدەدات : " مامۆستا دەیگوت گرنگە پەیامی ئاینپەروەری و نیشتیمانپەروەری تێکەڵاوی یەکتر بکەین ".

ئەم تێکەڵکردنە لە وتار و کردەوەکانیدا بە ڕوونی دیار بوو . کاتێک باسی لە سەربەخۆییی کوردستان دەکرد ، وەک خەونێکی نەتەوەیی و مافێکی ڕەوای دەبینی کە خودا بە هەموو گەلانی بەخشیوە. بێهیوا نەبوونی لەدوای نسکۆکانیش ، وەک ڕیفراندۆم ، لە باوەڕێکی قووڵەوە سەرچاوەی گرتبوو کە "ماف خورا نابێت " و " سەرکەوتن بۆ گەلی ستەمدیدەیە " . ئەم دیدگایە ، ئیسلامی وەک هێزێکی ڕزگاریخواز نیشان دەدا ، نەک ئایدیۆلۆژیایەک بۆ سڕینەوەی ناسنامە نەتەوەییەکان .

 

بەشی حەوتەم : پەیامبەری ئاشتی ؛ ڕۆڵی لە ئاشتەوایی کۆمەڵایەتیدا

کۆمەڵگەی کوردستان ، بەهۆی سروشتی عەشایەری و ئەو هەموو شەڕ و ماڵوێرانییەی بەسەریدا هاتووە ، هەمیشە پێویستی بە کەسایەتیی کاریگەر هەبووە بۆ چارەسەرکردنی کێشە ناوخۆییەکان و پاراستنی "ئاشتیی کۆمەڵایەتی ". مامۆستا مەلا خالد یەکێک بوو لە ستوونە سەرەکییەکانی ئەم بوارە .

لێکدانەوەی کۆمەڵایەتی و سیاسی: دانانی وەک " ئەندامی مەکتەبی کۆمەڵایەتیی گشتی " لەسەر فەرمانی سەرۆک مەسعود بارزانی ، نیشانەی ئەو متمانە گەورەیە بوو کە سەرکردایەتیی سیاسیی کورد پێی هەبوو . ئەو تەنها بە قسە بانگەشەی بۆ ئاشتی نەدەکرد ، بەڵکو بە کردەوە لە مەیدانی کارکردندا بوو . چارەسەرکردنی " سەدان کێشەی کۆمەڵایەتیی جۆراوجۆر " ، لە کێشەی خێزانییەوە تا دەگاتە کێشەی گەورەی نێوان دوو بنەماڵە یان عەشیرەت ، کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆی لەسەر سەقامگیریی ناوچەکە هەبوو .

مامۆستا باوەڕی قووڵی بە " میانڕەوی " هەبوو و بە توندی دژی " توندوتیژی " دەوەستایەوە . ئەو دەیوت : "هیچ کارێک بە توندوتیژی ئەنجامی باش و دروست بەدەست نادات " . ئەم پەیامە لە سەردەمێکدا کە بیری توندڕەوی لە هەموو لایەکەوە هەڕەشەی لە هەرێمی کوردستان دەکرد ، زۆر گرنگ بوو . ئەو توانی وەک قەڵغانێکی فیکری ، کۆمەڵگەی دەڤەری سۆران لەم بیرە ژەهراوییانە بپارێزێت و هانی مامۆستایانی ئایینیی بدات کە ببنە پەیامبەری ئاشتی و پێکەوەژیان.

 

بەشی هەشتەم : قوتابخانەی ڕەوشت؛ فەلسەفەی "هەستکردن بە ئازاری ئەوانی تر"

جگە لە ڕۆڵە گشتییەکانی ، ژیانی تایبەتیی مامۆستا مەلا خالد پڕ بوو لە خەسڵەتی بەرزی مرۆیی کە وایکردبوو ببێتە خۆشەویستی دڵی هەمووان . وتە بەنرخەکەی کە دەڵێت : " ژیان هەست کردنە بە ئازاری کەسانی تر ، ئومێد بەخشینە بە نائومێدی ، ڕێز گرتنە لە یەکتری "، کورتکراوەی فەلسەفەی ژیانی ئەوە.

١. هەستکردن بە ئازاری ئەوانی تر: ئەمە بنچینەی مرۆڤدۆستییە . مامۆستا تەنها لە خەمی خۆی و بنەماڵەکەیدا نەبوو . ئەو خۆی بە بەشێک لە کۆمەڵگە دەزانی و ئازاری هەژار و نەدارانی بە ئازاری خۆی دەزانی . هاندانی خەڵکی دەوڵەمەند بۆ یارمەتیدانی هەژاران، و هەوڵەکانی بۆ کەمکردنەوەی ئازاری خەڵک ، لەم هەستە قووڵەوە سەرچاوەی گرتبوو .

٢. ئومێد بەخشین بە نائومێدی: گەلی کورد بەهۆی مێژووە پڕ لە کارەساتەکەیەوە ، زۆرجار تووشی ڕەشبینی و نائومێدی بووە . لەم بارودۆخەدا ، مامۆستا وەک چرایەکی هیوا بوو . ئەو دەیوت : " ڕۆژێک دێت سەیری دواوە دەکەین و خۆشحاڵ دەبین کە کۆڵمان نەداوە ". ئەم ئومێدە گەورەیەی ، وزەیەکی مەعنەوی بوو بۆ ئەو کەسانەی کە لە ژیاندا ماندوو ببوون .

٣ . مێواندۆستی و خانەدانی: ئەم خەسڵەتە لە فەرهەنگی کوردی و ئیسلامیدا جێگەیەکی تایبەتی هەیە . ماڵی مامۆستا هەمیشە لانکەیەک بوو بۆ میوانان ، بەتایبەتی بۆ پێشمەرگە . ڕۆڵی " مەلا ژنە هەمینە " ی هاوسەری لەم بوارەدا جێگەی ستایشە ، چونکە ئەم خانەدانییە بەبێ هاوکاریی ئەو مەیسەر نەدەبوو . ئەمە نیشانەی تەواوکاری و هاوسەنگیی ناو ژیانی خێزانیی ئەو بوو .

 

بەشی نۆیەم: هاندەر و پێگەیەنەر؛ وەبەرهێنان لە نەوەی نوێدا

سەرکردەی ڕاستەقینە تەنها بیر لە ئەمڕۆ ناکاتەوە ، بەڵکو بیر لە داهاتوو دەکاتەوە و وەبەرهێنان لە مرۆڤەکاندا دەکات . مامۆستا مەلا خالد لەم بوارەشدا ڕۆڵێکی پێشەنگی هەبوو.

هاندان بۆ خوێندنی ئەکادیمی: مامۆستا بە وردی لە پێویستییەکانی سەردەم تێگەیشتبوو. ئەو دەیزانی کە لە جیهانی ئەمڕۆدا ، مامۆستای ئایینی پێویستە جگە لە زانستە شەرعییەکان ، لە زانستە هاوچەرخەکانیشدا شارەزا بێت . هاندانی مامۆستایانی ئایینی بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامەی " بەکالۆریۆس و ماستەر و دکتۆرا "، هەوڵێکی ستراتیژی بوو بۆ بەهێزکردنی پێگەی زانایانی ئایینی لەناو کۆمەڵگەدا و توانای وەڵامدانەوەی گومان و پرسیارە نوێیەکان . ئەو دەیوت " درەنگ نییە ، دەرفەتتان بۆ ڕەخساوە لەدەستی مەدەن "، ئەمە پەیامێکی پڕ لە هیوا بوو بۆ هەموو ئەو کەسانەی کە هەستیان دەکرد کاتیان بەسەرچووە .

بەخشندەیی لە زانستدا: یەکێک لە سیفەتە هەرە بەرزەکانی ، بەخشندەیی بوو لە زانستدا. ئەو باوەڕی وا بوو کە زانست ئەگەر بڵاو نەکرێتەوە و خەڵکی لێی سوودمەند نەبن ، هیچ بەهایەکی نییە . ئەو ڕەزیلیی لە زانستدا بە گەورەترین کەمایەسی دەزانی . ئەم ڕۆحییەتە وایکردبوو کە ببێتە کانیاوێکی سازگار کە هەر کەسێک لێی نزیک بووایەتەوە ، تینوێتیی خۆی دەشکاند .

 

بەشی دەیەم : دەرئەنجام و میراتی نەمر

ژیان و تێکۆشانی مامۆستا مەلا خالد مەلەکی (١٩٤٣ - ٢٠٢5) تابلۆیەکی فرەڕەنگی پڕ لە شانازی و خزمەتە . ئەو نموونەی ئەو زانا ئایینییە بوو کە لە قووڵاییی دڵەوە باوەڕی بە خودا هەبوو ، و لە هەمان کاتدا لە قووڵاییی دڵەوە عاشق و دڵسۆزی خاک و نەتەوەکەی بوو . میراتی ئەو تەنها لەو مزگەوتانەدا نییە کە تێیدا وتاری خوێندووە ، یان ئەو کتێبانەی کە لەسەری نووسراون .

میراتی ڕاستەقینەی مامۆستا مەلا خالد بریتییە لە :

1. مۆدێلێکی هاوسەنگ: ئەو سەلماندی کە هیچ دژایەتییەک لەنێوان ئیسلامی ڕاستەقینە و کوردایەتیی ڕەسەندا نییە ، بەڵکو دەتوانن پێکەوە کۆببنەوە بۆ خزمەتی مرۆڤ و نیشتمان .

2. قوتابخانەیەکی ڕەوشتی : فەلسەفەی ژیانی ئەو، کە لەسەر بنەمای " هەستکردن بە ئازاری ئەوانی تر، ئومێدبەخشین و ڕێزگرتن " دامەزرابوو، وانەیەکی گەورەیە بۆ هەموو نەوەکان .

3. پەیامێکی ئاشتی: لە سەردەمێکدا کە ناوچەکە گیرۆدەی توندڕەوی بووە ، ئەو چرایەکی میانڕەوی و پێکەوەژیان بوو کە ڕێگای بۆ کۆمەڵگەیەکی ئارامتر خۆش کرد .

4. هیوا و ئومێدێکی زیندوو: تا دوا هەناسە ، باوەڕی بە داهاتوویەکی گەش بۆ گەلی کورد و سەربەخۆییی کوردستان هەبو و . ئەم ئومێدە گەورەترین میراتە کە بۆ نەوەکانی دوای خۆی بەجێی هێشتووە .

لە کۆتاییدا ، دەتوانین بڵێین مامۆستا مەلا خالد مەلەکی تەنها لە مێژوودا ناژی ، بەڵکو وەک بیرۆکە و ڕێبازێک لە ویژدانی گەلەکەیدا بە زیندوویی دەمێنێتەوە . ئەو چرایەک بوو کە لە تاریکترین ڕۆژگارەکاندا ، هەم ڕێگای بەرەو ئاسمان و هەم ڕێگای ئازادیی نیشتمانی ڕۆشن دەکردەوە .