پێگەی زمان لە زەمان و زەمینی ئەمڕۆدا

پێگەی زمان لە زەمان و زەمینی ئەمڕۆدا

 

 لەپێناوی باشتر پاراستن و زیاتر گەشەپێدان و زیندووڕاگرتنی زمانی كوردیماندا، پێویستە وەكو ئەركێكی نەتەوەیی و نیشتمانی و ئایینی، چەند هەنگاوێكی گرنگ بنێین، لەوانە:

یەكەم: هەوڵدان بۆ تۆماركردنی بەرهەمەكانی ئێستا و داهاتوومان بەزمانی كوردی و، پاشان بڵاوكردنەوەیان لە زۆربەی ناوەندە ڕۆشنبیرییەكانی جیهاندا، بەمەش گەلانی دنیا بە زمانەكەمان ئاشنا دەبن و خەڵكانێكیش ئامادە دەبن كە بیانگۆڕنە سەر زمانە زیندووەكانی جیهان، بۆ دنیاش دەیسەلمێنین كە زمانێك هەیە بەناوی زمانی كوردییەوە، بەمەش شتێك دەخەینە سەر بینای شارستانیەتی كورد، چونكە نووسینەوەی كتێب و نامیلكە و باس و هەندێك گۆڤار و بڵاوكراوەی نەتەوەكەمان بەزمانی گەلانی دراوسێ، بووە هۆی فەوتاندنی سامانێكی ڕۆشنبیریی گەورەی گەلەكەمان، لە باشترین حاڵەتیشدا خراونەتە سەر خەرمانی ژیاریی ئەو گەل و نەتەوانەی دیكە.

دووەم: ئاخاوتن و نووسین بە زمانی كوردی ئەركێكی شەرعییە و بەزیندووڕاگرتنی زمانی خواكردی نەتەوەییمان، بریتییە لە زیندووڕاگرتنی ئایەتێك و بەڵگەیەك لە بەڵگەكانی باڵادەستیی خوای گەورە و بەئەنجام گەیاندنی ویستێكی خوایی، كە بە ئیرادەی خوای گەورە ئێمە كوردین و زمانمان كوردییەو كوردستانی بۆ كردووین بە نیشتمان.

سێیەم: كە پێغەمبەران (درووی خوایان لەسەر) پەیامی خوای گەورەیان بە زمانی نەتەوەكەی خۆیان بەخەڵكی گەیاندبێت، دەبێت ئایینخوازانی ئێمەش بە زمانی كوردی باس لەم پەیامە ئایینییە بكەین.

چوارەم: تێگەیاندنی كاربەدەست و گەلانی دراوسێمان لەو ڕاستییەی كە سڕینەوەی بەڵگەكانی دەسەڵاتدارێتیی خوای گەورە تاوانە، لەوانەش هەر هەوڵێك بۆ سڕینەوەی زمانی كوردی بدرێت لە هەر پارچەیەكی كوردستاندا تاوانە و وەك هەوڵدانە بۆ سڕینەوەی ئاسمانەكان و زەوی، كە لە پاڵ جیاوازی و جۆراوجۆریی دەنگەكان و ڕەنگەكاندا، نیشانەی ئاشكرای باڵادەستیی خوای گەورە و میهرەبانن.

پێنجەم: زمانی كوردی لە دەزگا و فەرمانگەكانی هەرێمی كوردستاندا بایەخی زیاتری پێ بدرێت و تابلۆكانی نووسینیش لە شەقام و شوێنە گشتییەكان و دامەزراوە ئەهلی و تایبەتەكاندا بە زمانی كوردی بن .

شەشەم: بەڕەسمی ناسینی زمانی كوردی لە گشت كۆڕ و كۆنگرە و سیمینارە جۆراوجۆرەكان و دیدارە ڕۆژنامەگەری و تەلەفزیۆنییەكاندا لە سەرتاسەری هەرێمی كوردستاندا و، وەرگێڕانی بۆ ئەوانەیش كە لە زمانی كوردی ناگەن، چونكە ئەگەر تەماشا بكەین دەبینین زۆرێك لە وڵاتانی خاوەن زمانی نەتەوەیی خۆیان ئەمڕۆ لە بەردەم شاڵاوی بەجیهانیكردن و عەولەمە و زاڵبوونی زمانی ئینگلیزیدا، ئێستا هەوڵێكی یەگجار زۆر بەخەرج دەدەن بۆ پاراستنی زمانی نەتەوەیییان، لەوانەش فەرەنسا، كە لە ساڵی 1998 دا بڕیاری گرنگی بۆ پاراستنی زمانی فەرەنسی داوە، لەو بڕیارانەش:-

دەبێت60%ی بەرنامەكانی تەلەفزیۆنەكانی فەرەنسا ئەوروپی بن، بۆ بەرەنگاربوونەوەی شاڵاوی بەرنامە ئەمریكییەكان كە هەموویان بە زمانی ئینگلیزین.

ڕاگرتنی تەواوی یارمەتییە ماددییەكان لە گشت ئەو كۆڕ و كۆبوونەوە و سیمینارە ڕۆشنبیرییانەی لە فەرەنسادا دەگێڕدرێن و زمانی فەرەنسی ناكەنە زمانی سەرەكی لەو كۆبوونەوانەدا.

دەركردنی یاسایەك كە بە هۆیەوە ڕێگە بگیرێت لە هەموو لێپرسراو و كاربەدەستێكی فەرەنسی گەر بەزمانێكی بیانی بدوێن لەكاتی لێدوان بۆ هۆكارەكانی ڕاگەیاندن و دیمانە ڕۆژنامەگەرییەكاندا.

حەوتەم: هەوڵدانی زانستییانە و ئەكادیمییانە لەلایەن «ئەكادیمیای كوردی» بۆ نزیكبوونەوە لە هێنانەئارای زمانی یەكگرتووی كوردی لە ڕێگەی دەوڵەمەندكردنی زمانی نووسین و خوێندنی كوردی بە زاراوە ڕەسەنەكانی دیالێكتە جۆراوجۆرەكانی زمانی كوردی، لە پرۆگرامی خوێندن و لە هۆكارەكانی ڕاگەیاندنی بیستراو و بینراو و خوێنراو لەئەدەبیاتی حزبە سیاسییەكانی كوردستان و كۆمەڵە و گرووپە ئەدەبی و ڕۆشنبیری و هونەرییەكاندا.

هەشتەم: بەكارهێنانی زمانی كوردی لەلایەن بەرپرسانی حكوومی و سەركردە كوردستانییەكانەوە لەو دیمانانەی كە لەگەڵیاندا ئەنجام دەدرێت لە ناو هەرێمدا .

نۆیەم: خێراكردن لە دانان و كاراكردنی بەرنامەی فێركردنی زمانی كوردی بۆ پەنابەر و ئاوارە و كارمەندانی شوێنە خزمەتگوزارییەكان و كۆمپانیا بیانییەكان.

دەیەم: بایەخدانی كرداری بە زمانی كوردی لە قوتابخانە و كۆلێژ و زانكۆی بیانی.

یازدەیەم: پێویستە هەموومان هەموو هەستیارییەكی ناوچەیی و شێوەزاری وەلاوە بنێین، چونكە پڕۆژە یاسای پاراستنی زمانی كوردی، ئێستا و لە سەردەمی جیهانگیریدا كاتی پاراستنی زمانی كوردییە بە هەموو شێوەزارەكانییەوە لە بەرامبەر هەژموونی زمانە بیانییەكانی دیكەدا.

دوازدەیەم: پرۆسەی خوێندن باشتر بكرێت لە جۆردا، بە كەمكردنەوە لە بڕدا، چونكە مەنهەجی زۆر و قورس قوتابی وەدەردەنێت بۆ خوێندن لەو قوتابخانە عەرەبی و ئەهلی و بیانییانەدا كە بایەخی یەكەمیان بە زمانی كوردی نییە.

سێزدەیەم: بۆ ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێمیش پێویستە بە هەموو توانامانەوە كار بۆ زیندووڕاگرتنی زمانی كوردی بكەین، چونكە زمان كۆڵەكەی پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیە و پڕۆسەی پەروەردە و فێركردنیش میكانیزمی زیندووڕاگرتنی زمانە.

چواردەیەم: پێویستە زۆرینەی بابەتەكانی نێو پڕۆگرامی قوتابخانە و پەیمانگە و كۆلێژە ئایینییەكان بە زمانی كوردی بن، بۆ ئەوەی تەواوی هاووڵاتیان لە ماناو مەبەستە باڵاكانی ئایین بگەن.

پازدەیەم: پێویستە لە ڕووی ئایینییەوە زانایانی كورد بەردەوام كار بۆ ئەوە بكەن، كە كاربەدەستانی ئەو دەوڵەتانەی كە كوردستانیان بەسەردا دابەش كراوە، لە پڕۆسەی پەروەردە و فێركردندا ڕێگە بە بەكارهێنانی زمانی كوردی بدەن.

Top