هەرمن ئەحمەد نووسەر و ئەندامی كۆمیتەی بەڕێوەبەریی كۆنفیدراسیۆنی ڕەوەندی كوردستانی و بەرپرسی ئۆفیسی ڕاگەیاندن، لە هەڤپەیڤینێكدا لەگەڵ گۆڤاری گوڵان باس لە چەند پرسێكی پەیوەست بە دۆخی خانمان دەكات.

گوڵان: كۆمەڵایەتی

 

 

* لەگەڵ ئەوەی ئافرەتان لە هەموو قۆناغەكانی مێژووی نەتەوە و لە هەموو سەختی و ناخۆشییەكاندا بەشێكی تەواوكاری پیاو بوون، بەڵام ئەوەی تێبینی دەكرێت لە سیاقە نەتەوەیی و ناشناڵییەكەیدا تەنیا باسی قارەمانیەتی پیاو دەكرێت و ئافرەت وەك بەشێك لە مێژووی نەتەوە سەیر ناكرێت، ئایا تۆ لەگەڵ ئەم بۆچوونە هاوڕایت یان سەرنجێكی دیكەت هەیە؟

- مخابن، لە سەرچاوەكانی مێژووی كۆن و هاوچەرخ بۆ باس و خواسی پادشا و میر و سەركردە و تەنانەت شەڕەكانیش ڕۆڵی پیاوان بەرز نرخێندراوە، ئەویش بە هۆی هەڵكەوتەی جوگرافیایی ناوچەكەمان و فەرهەنگ و دابونەریتەكانی كۆمەڵگەی كوردی تێكەڵ بە سیستەماتیكی وڵاتانی داگیركەر، كوردیش وەك كۆمەڵگەیەكی ژێردەستی وڵاتانی وەك تورك و فارس و عەرەب چ لە ڕووی دابوونەریتە ئایینییەكان و ڕەوت و مەزهەبەكانەوە چ بەهۆی نەریتە كۆمەڵایەتییەكان تێكەڵ بەكلتوور و بیركردنەوەی هزری تاكەكانی كراوە، ئەوەشمان لە بیر نەچێت، مێژوو بە قەڵەمی پیاوان نووسراوەتەوە و تەنیا ڕۆڵی پیاوانییان بەرزكردۆتەوە، لەوێشدا غەدر لە ڕۆڵی ئافرەتان كراوە و وەك پێویست بایەخیان پێنەداوە، بۆیە بە ناچاری دەبێ هەر باس لە نموونەكانی مێژووی نوێ بكەین كە ئافرەتان خۆیان بەشێكن لە نووسینەوەی .

 خۆشبەختانە ئێستا ئەو زەمینەیە سازاوە و ئەمڕۆ ئافرەتان لە پێناو بە دەستهێنانی ئەو مافانە دەجەنگن، جێگەی شانازی گەلی كوردە خاوەنی كۆمەڵێك ناوی دیاری ئافرەتی سەركردە و بە تواناین، وەك، عەدیلە خانم، خانزادی میری سۆران، حەپسەخانی نەقیب و لەیلا قاسم، ئەمانە وەك سیمبوڵێك بۆ ئێمەی ئافرەت ماونەتەوە، وەلێ پرسیارەكە ئەمەیە ئایا ئێمە هەر ئەو چەند خانمانەمان هەیە؟ بێگومان نەخێر، جا چی بكرێت بۆ ئەوەی ئەو ناوانەی دیكەش زیندوو بكرێنەوە، كەواتە پێویستمان بە ئینسكلۆپیدیایەكی خانمانە هەیە كاری تەنیا بەدواداچوون بێت لە بواری ناساندنی ئافرەتانی كورد و ڕۆڵ و قوربانیدانی بەردەوامیان فەرامۆش نەكرێت، لەوانەیە بپرسن كە بۆچی تا ئێستا ئەوە نەكراوە؟ لێرەدا دەبێت ئەو پرسیارە بگوازینەوە بۆ كەسانی پسپۆڕ كە لە بواری توێژینەوە و لێكۆڵینەوە كاردەكەن لە ناو دەزگاكاندا، بەتایبەت ئەركی ئەنجوومەنی خانمانە تۆڕێك بۆ ئەو بەشە دروست بكات.

ئافرەتان هەمیشە لە پێشبڕكێدان لە نێوان بردنەوە و دۆڕاندن، كۆمەڵێك لە ئافرەتان دەبن بەقوربانی، كۆمەڵێكی دیكەش دەبن بە پێشەنگی كۆمەڵگە، كۆمەڵێكیش لەو نێوەندەدا دەمێننەوە چونكە ترسیان هەیە .

بەڵام بەهەموو ئەو ئاستەنگیانەشەوە، خۆشبەختانە كۆمەڵێك ئافرەتی بە توانامان هەیە، دەتوانن مێژووی خۆیان بە جوانی بنووسنەوە .

*  ئەگەر سەیری ڕیژەی قوتابیانی كچ بكەیت لە هەموو قۆناغەكانی خوێندن بە قۆناغی خوێندنی باڵاشەوە، دەبینین ژمارەی قوتابیانی كچ لە كوڕان زیاتر نەبن كەمتر نین، بەڵام لە بواری كاری حكومی و سیاسیی و بازاڕدا ئەو فرسەتەی بۆ كوڕان و پیاوان فەراهەم دەبن بۆ كچان و ئافرەتان فەراهەم نابن، تەنانەت لەسەر ئاستی كاری ئەكادیمی و زانكۆكانیشدا هێندەی پۆستەكان بەر پیاوان دەكەون، هێندە بەر خانمان ناكەون، ئایا چۆن سەیری ئەم پرسە دەكەیت و پێتوایە، توانای ئەقڵی ئافرەتان لە پیاوان كەمترە؟

- نەریتێكی باو لە هزی ئەو سیستەمە كۆمەڵایەتی و ئیداریەدا هەیە، كە لەسەری ڕاهاتوون، هەر دەبێت پیاوان لە لوتكەی باڵای بڕیاردان و بەڕێوبردندا بن، چونكە پێیان وایە ئافرەت ئەو كائینە لاوازەیە كە ناتوانێت بڕیاردەر بێت، یان ناتوانێت لە كارەكان جددی بێت، یاخود كەسایەتییەكی بەسۆزی هەیە و ناتوانێت ئیداری بێت، بۆچی ئەم دیدە دروستبووە؟ چونكە پیاو لە ئەزەلەوە وەها فێركراوە بە ئەقلییەتێكی داخراو شتەكان هەر لە نێوان دوو ڕەنگدا دەبینی یان ڕەش یان سپی، ئەم بیركردنەوەیەش پەیوەست نییە بەوەی كە ئاستی زانستی ئەو پیاوانە بەرز بێت، كێشەكە لە بیركردنەوەیانە كاتێك دەڵێن جیاوازی هەیە لە نێوان ڕۆشنبیر و فكرڕۆشنبیر بۆ ئەو مەبەستەیە، زۆربەی زۆری كۆمەڵگەی كوردی ڕۆشنبیرە، بەڵام فكری ڕۆشنبیر نییە، مرۆڤی فكر ڕۆشنبیر مەرج نییە خوێندەوار بێت، زۆر كات ڕووبەڕوو پیاوێكی سادەی نەخوێندەوار دەبینین كە زۆر بە جوانی ڕەفتار لەگەڵ خێزان و كچەكەی دەكات، ئەو كات ئاوات دەخوازی هەموو تاكێكی نێر وەك ئەو كەسایەتییە بیر بكاتەوە، كە یەكسانی تاكەكانی پێ قبوڵە، ڕاستییەك هەیە كە نێر و مێ دوو ڕەگەزی جیاوازن تەنانەت وەكو یەك بیر ناكەنەوە، بەڵام ئەوەی كە كۆیان دەكاتەوە خۆگونجاندنە، ئافرەتانی لە سیاسەتی خۆگونجاندن باشتر و شارەزاترن، بۆیە دەتوانن بەسەر ئەو بەربەستانە سەركەون كە دێتە پێشیان. لە وڵاتانی ڕۆژئاوادا ئافرەتان بەهۆی ئەو سیستەمە یاسایی و كۆمەڵایەتی و هۆشیارییە، توانراوە ئەو متمانەیە و باوەڕییە لە نێوان ڕەگەزەكان دروست بكەن، واتا ئافرەتان شۆڕشێكیان كرد تا ئەو مافانە بەدەست بهێنن كە ئێمەی ئافرەتانی كورد هەم ئاواتی بۆ دەخوازین و هەمیش كاری بۆ دەكەین تا بە دەستیان بهێنین، بەڵام گەورەترین پشتوانی بۆ بەرجەستەكردنی ماف یاساكانی دەوڵەتە، ئێمەی ئافرەتانی كورد ئەگەر بمانەوێت تەواوی مافەكانمان لە ناو هەرێمی كوردستان بە دەست بهێنین، دەبێت كار لەسەر بە ستەم كردنی یاساكان بكەین، رێكخراوەكان ئەركیان دانانی پلانە بۆ ئەوەی فشار بخەنە سەر دامودەزگا نێودەوڵەتییەكان كە ڕەچاوی یەكسانی بكات.

من بەشبەحاڵی خۆم گەشبینم بە ئاییندەی كچان، چونكە ئەو ژن و كچانەی پێش ئێمە نەهامەتی زۆریان بینی، ئەو دەرفەتانەی ئێستا بۆ كچان و ئافرەتان هاتوونەتە پێش لە ڕابردوودا قەدەغەكراو بوون.

* ئەگەر چەمكی ئافرەتی كورد لە چوارچێوە لۆكاڵی و ناشناڵیەكەی پێناسە بكەین، ئایا بەڕای تۆ دەبێت چۆن وەبەرهێنان لە كچاندا بكەین بۆ ئەوەی ئافرەتانی دواڕۆژی كوردستان لیهاتوو بن و شان بە شانی پیاو هەموو ئەركەكان ڕاپەرێنن؟

-بەهێزكردنی كچان بۆ ژێرخانێكی یەكەسانخواز بۆ گەشەپێدانی كۆمەڵگەیەكی تەندروست لە هەرێمی كوردستان كارێكی گرنگە، تا نەوەیەكی نوێی كچانی سەردەمیمان هەبێت پێویست دەكات كار لە چەند ئاستێكی جیاواز لە یوارەكانی پەروەردە و فێركردن، كۆمەڵایەتی، هزری و ئابووری بكرێت، كاتێك باس لە پەروەردە دەكەین مەبەستمان خێزانە ئینجا كۆمەڵگە، پاشانیش سیستەمی خوێندن، ئەم سێ چەمكە گرنگن بۆ ئەوەی كچان دووچاری ترس و دڵەڕاوكێ نەبنەوە و بە كەم سەیری خۆیان نەكەن.

ئەگەرچی سۆشیال میدیا توانی زۆر لە نەریتە باوەكانی كۆمەڵگەی كوردی بگۆڕێت، پلاتفۆرمەكانی سۆشیال میدیا بەلایەنە خراپ و باشەكەیەوە، توانیویەتی ببێتە كارەكتەرێكی باش لە پشتی ئەو كچانەی كە لە ڕێگەی سۆشیال میدیاوە دەركەوتن و بەردەوام بە سەركەوتن و دەستكەوتەكانیان ئاشنا دەبین، ئەوانیش، خۆشبەختانە ژمارەیەكی زۆری كچانی گەنج لە ڕێگەی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانەوە بزنس و كارەكانیان بەرەوپێش دەبەن و توانیویانە خۆیان بناسێنن و باسی چیرۆكی سەركەوتنەكانییان بكەن.