لەدوای ڕووخانی خەلافەتی ئیسلامی لە ئەستنبووڵ و دامەزراندنی ئیخوان موسلیمین لە میسر، ئایینی پیرۆزی ئیسلام بۆ سیاسەت و عیبادات دابەش كرا. بۆ ئەوەی بزانین ئەمە دەكرێت لە ئیسلامدا هەبێت و ئیسلام توندوتیژیی تێدایە، یان بۆ پێكەوەژیان و ئاشتی و مرۆڤایەتی هاتووە. گۆڤاری گوڵان لەسەر ئەم پرسە دیدارێكی لەگەڵ مەلا عەبدی بەرەكات عەبدی، وتارخوێن و پێشنوێژ لە مزگەوتی گوندی «كۆپی» لە سنووری شارۆچكەی قەسرێ و شارەزا لە شەریعەتی ئیسلامیدا ساز دا.

 

* لە دوای ڕووخانی خەلافەتی ئیسلامی لە ئەستەنبوڵ، ڕێكخراوی ئیخوان موسلیمین لە میسر دامەزرا، ئەمەش بووە هۆكاری ئەوەی ئیسلام دابەش ببێت بۆ ئیسلامی سیاسی و عیبادەت، ئایا ئەم دابەشكردنەی ئیسلام بۆ ئیسلامی سیاسی و عیبادات، تاچەند خزمەتی بە ئیسلام كردووە؟

- مەبەستی ئەو هزر و پڕۆگرامانەی كە لە ئیسلامی سیاسی داڕێژراوە، بۆ ئەوەیە كە دەسەڵات و حوكمڕانی بگرنەدەست و لەژێر پەردەی ئیسلامدا كاریگەری لەسەر كۆمەڵگە دروست بكەن. ئەمانە لەو كاتەدا شیكردنەوەیان بۆ خەڵك بە جۆرێكی فریودانە، تاوەكو لە چواردەوری خۆیان كۆیان بكەنەوە و لایەنگر و دەنگدەر بۆ خۆیان بەدەست بێنن. هەر لەگەڵ دروستبوونی ئیخوان موسلیمین لە میسر، ئەوە ئیسلامیان بۆ سیاسەت و عیبادەت دابەش كرد، ئەمەش لە بەرژەوەندیی ئیسلام و جیهانی موسڵمان و ئێمەی كورد نییە، چونكە ئەو ئیسلامەی كە خودا و پێغەمبەری (د.خ) دەیانەوێت، بیر و هەست و هزرێكی پاك و بێ خەوشە. ئیسلام میانڕەوە و لە هەموو فێڵ و فێڵبازییەك دوورە. هاتنی ئایینی ئیسلام لە یەكەم پەیام و تا ئێستاكەش بۆ ئەوەیە خزمەتی مرۆڤایەتی بكات، هەر بۆیە لە ناو میللەتی كورددا ئەو جۆرە پڕۆگرام و هزرانەی ئیسلامی سیاسی جێگەیان نابێتەوە، بەتایبەتی لەلایەن مامۆستایانی ئایینی ئیسلام، چونكە میللەتی كورد لەكاتی شۆڕش و هەتا ئەڤڕۆكەش لەسەر سوننەتی پێغەمبەر (د.خ) بوون. ئێمەی كورد لەسەر ڕێگەی دروستی و ئارامی و ڕازیكردنی خودا و خزمەتی مرۆڤایەتی ڕۆیشتووین. هەرچەندە لە جیهانی ئیسلامیدا بە تەواوی گرووپ و لایەن و هەندێ خەڵك پەیدا بوونە لەژێر پەردەی ئایینی ئیسلامدا كراسێكی دیكەیان كردووەتە بەر، ئەویش كراسی سیاسەتە بۆ مەبەستی تایبەتیی خۆیان و وەدەستهێنانی بەرژەوەندییەكانیان، بەڵام میللەتی كوردی لە ڕێگەی حوجرە و مزگەوت و (تصوف) هەڵسوكەوتی كردووە، تاوەكو ڕازیبوونی خودا بەدەست بهێنێت و خزمەتی میللەت و خەڵكی خۆشمان بكات. بەگشتی ئیسلامی سیاسی بە تێكەڵبوونی لەگەڵ كۆمەڵگەدا ناگونجێت، بەتایبەتی لەو میللەت و وڵاتانەی كە چەندین نەتەوە و ئایین و ئایینزایان تێدا بێت، بۆ نموونە كوردستان وەك شوێنێك لە ناوچەكەدا جێگەی پێكەوەژیانە، بە درێژایی مێژوو چەندین نەتەوە و ئایین و ئایینزای جیاوازی لە خۆگرتووە، بەڵام لە كاتێكدا ئەگەر سیستمی حوكمڕانی لە كوردستان ببێتە ئیسلامی، ئەوە دەستوورەكەشی دەبێت لەژێر حوكمی بنەماكانی ئیسلام و قورئاندا بێت، ئەو كات كێشە و گرفت و ئاشووبێكی زۆر بۆ میللەتی كوردستان دروست دەبێت، چونكە لە كوردستان بە درێژایی مێژوو مەسیحی و ئێزدی و كاكەیی و موسڵمان و ..هتد هەبووە و بەیەكەوە دەژین، كەچی بە هاتنی دەسەڵاتی ئیسلامی سیاسی ئەو پێكەوەژیانە نامێنێت و دەگۆڕێت بۆ بارودۆخی نەگونجاو و نەخوازراو، بۆیە پێویستە ئێمە دوور بین لە ئیسلامی سیاسی و ئەو ئایینە جوان و پاك و پیرۆزە دابەشی سیاسەت و عیبادات نەكەین.

* بەپێی مێژووی ئیخوان موسلیمین ئیسلامی سیاسی بایەخ بە پرسی خاك و نەتەوە نادات و، پیرۆزییەكانی نەتەوە بێ بەها دەكەن، لێرەش لە كوردستان ئەوە دەبینین، ئایا سڕینەوەی ئینتیما و پیرۆزییەكانی نیشتمانی چ كارەساتێكی لێ دەكەوێتەوە؟

- لە ڕاستیدا نیشتمان زۆر پیرۆزە، نیشتمان و خاك لە ئایینی ئیسلامیشدا لە هەموو شتێكی دیكەی مرۆڤ پیرۆزترە، هەر بۆیەش كەسێك نیشتمانپەروەر نەبێت ئەوە ئایینپەروەریش نابێت، ئەمە بنەمایە لە ئایینی ئیسلامی پیرۆزدا، بۆیە لەسەر مرۆڤ بەتایبەتی تاكی كوردستانی پێویستە ئەگەر ئایینی خۆی خۆش دەوێت، دەبێت نیشتمانپەروەر بێت و خاك و نیشتمان و زمان و ئاڵا و پیرۆزییەكانی وڵاتی خۆی خۆش بوێت و بە هەموو جۆرێك بەرگری و پارێزگارییان لێ بكات، هەروەها لە كاتێكدا یەكێك بڵێت من تەنیا پابەندی بنەماكانی ئیسلامم و ئایینپەروەرم، ئەوە تەنیا مەبەستی فریودانی خەڵك و دەوروبەریەتی، كە ئەمانەش بەس لە ئیسلامی سیاسی چاوەڕوان دەكرێت و فێڵیش لە خۆی دەكات، بەڵام ناتوانێت فێڵ لە مرۆڤی زانا و تێگەیشتوو بكات. لە لایەكی دیكەوە دەبێت بزانین ئەوە ئیسلامی سیاسییە كە گرێدراوی دەرەكی و دوژمنی گەل و دۆزی نەتەوەیی ئێمەی كوردن.

ئیسلامی سیاسی زیاتر كار لەسەر گەنج و كەسانی تازەپێگەیشتوو و سادە و ساكار دەكەن، بە پێچەوانەی بنەماكانی ئیسلامی ڕاستەقینە هەوڵ دەدەن پیرۆزی خاك و نیشتمان و پیرۆزییەكان، بۆ نموونە سروودی نیشتمانی و ئاڵا لەبەر چاو و هزریان بێ نرخ و بێ بەها بكەن، بەڵام سوپاس بۆ خودا ئەو ئیسلامی سیاسییانەی كە ئێستا لە كوردستان هەن ئەو مەرام و پیلانانەیان بۆ نەچووەتەسەر، چونكە میللەتی كورد بەتایبەتی موسڵمانان شارەزا و بەرچاوڕوونیی تەواویان لە ئایینەكەدا هەیە، بەتایبەتی لەبارەی خاك و نیشتمان و...تاد، هاوكات لە چەندین فەرموودەی پێغەمبەرەوە دروودی خوای لەسەر بێت، سەلمێندراوە كە پێویستە هەموو كەسێك نیشتمان و خاك و بەهاپیرۆزەكانی خۆش بوێت و بەرگرییان لێ بكات، بەڵام ئەو حزب و گرووپ و لایەنە ئیسلامییە سیاسییانەی لە كوردستان كار دەكەن، پێچەوانەی تێگەیشتنی واقیعی ئیسلامن، هەر بۆیەش تا ئەمڕۆ نەیاتوانیوە یەك هەنگاویش لە پیلانە دوژمنكارییەكانیان دژی گەلی كوردستاندا سەركەوتوو بن.

* ئێمەی كورد وەك گەلێكی موسڵمان، خاوەنی مێژوویەكی پاكی موسڵمانیەتی و كوردایەتین و چەندین زانای گەورەی ئیسلاممان هەبووە و هەیە، بۆچی ئیسلامی سیاسی ئەم مێژووە فەرامۆش دەكات و دەیەوێت مێژوویەكی دیكە لە كوردستان بڵاو بكاتەوە، كە ئەویش مێژووی عەرەبییە؟

- بەردەوام هەوڵ دراوە لە لایەن گرووپ و لایەنەكانی ئیسلامی سیاسییەوە مێژووی پڕشنگداری كوردی موسلمان بزر بكەن، یان بشێوێنن، ئەمەش بە مەبەستی گەیشتن بە ئامانجەكانیان كە لە پڕۆگرامەكانیاندا بۆیان نەخشەكێش كراوە. هەوڵەكانیان هەر بەردەوامە و بە دەستی دەرەكییە، هەر بۆیە پێویستە لەسەر ئێمەی پیاوانی ئایینی ئیسلام و زانایانمان و وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئایینی، بەردەوام كۆڕ و سیمینارات ئەنجام بدەین، بۆ گەیاندن و تێگەیشتنی ئەو مێژووەی كە میللەتی كورد هەیەتی، بەتایبەتی بە گەنجان، كە ئەمە ئەركێكی زۆر پیرۆز و پێویستە لەسەر شانی ئێمە، چونكە ئێمە دیتمان دەست و تاقمێكی وەكو داعش بە ناوی ئیسلامەوە چەند تیرۆر و كردەوەی ناڕەوا و ناهەقیان ئەنجام دا، كە لێرە و لەوێ ئەگەر لە ئاستێكی كەم و بچووكیش بێت، كاریگەرییان لەسەر هەندێ كەس و تاكی كورد بۆ لای خۆیان دروست كرد، بەڵام بە ئەنجامدانی كۆڕ و سیمینارات لە لایەن مامۆستا و زانایانی ئیسلامەوە، دەتوانرێت مێژووی گەلەكەمان بە تەواوی و جوانی بگەیێنین و پێیان بڵێین ئێمە هەر لە شاعیرانمان، هەر لە سەركردە شۆڕشگێڕ و نیشتمانپەروەرەكانمان، هەموویان پیاوی ئایینی و زانا و بلیمەت بوون لە شەریعەتی ئیسلامدا و زۆربەشیان دەرچووی مەدرەسە ئایینی و تەریقەتەكانی نەقشبەندی و قادری بوون، هاوكات گەلی كورد لە مێژووی ئیسلامدا خاوەنی كەسان و سەركردەی قارەمانی وەكو سەڵاحەدینی ئەیوبی بووە، هەر بۆیەش ئەو گرووپە ئیسلامی سیاسییانەی لە كوردستانن، باش دەزانن و دڵنیان كە میللەتی كورد بە ئاشتی و بە پاكی ئیسلامی وەرگرتووە و ناتوانن مێژووەكەمان بشێوێنن و مێژووی نەتەوەیی دیكە و دەرەكی بەسەرماندا زاڵ بكەن.

* باس لە بەرهەمهێنانی توندوتیژی و تیرۆر دەكرێت لە فیكری ئیخوان موسلیمین و ئیسلامی ئوسووڵیدا، ئایا چاندنی تۆوی توندوتیژی و ئیرهاب لە كۆمەڵگەدا تاچەند كۆمەڵگە بەرەو ناسەقامگیری و كاولبوون دەبات؟

- ئایینی ئیسلام و قورئانی پیرۆز بۆ خزمەتی مرۆڤایەتی هاتووە، بەڵام ئیسلامی سیاسی بۆ مەرامی خۆیان هەم ئایینەكە بە قورئانەوە هەم مێژوو و بنەمای ڕاستەقینەی ئیسلامەتی بۆ مەرامی خۆیان بەكار دەهێنن، بەڵام ئایینی ئیسلام تەئكید لە پێكەوەژیان و لێبوردەیی و ئاشتی دەكاتەوە بۆ خۆشگوزەرانیی مرۆڤایەتی، بەڵام ئەو گرووپانەی بەناوی ئیسلامی هاتوون، هزر و بیری توندڕۆیی بڵاو دەكەنەوە و دەیانەوێت كۆمەڵگە سەقامگیر نەبێت و خۆشیان لە ئامانجە بەرژەوەندییە كەسیەكانیان نزیك بكەنەوە. ئەوەی ئەوان دەیكەن لەوە باشتر نابێت كە تیرۆریستانی داعش ئەنجامیان دا و، بەم كارانەیان ئیسلام ناشیرین دەكەن.

* خاڵێكی دیكەی ترسناك لە فیكری ئیسلامی سیاسی پرسی دووبارە تەفسیركردنەوەی «فەتوادان»ـە، كە لە ئیسلامدا دەبێت حكومەت، یان ئەمیرولموئمنین فەتوا بدات، بەڵام ئیسلامی سیاسی دەڵێت هەر كەسێك دەتوانێت فەتوا بدات و خەڵك بكوژێت. ئایا ئەمە بێماناكردنی فەتوا و دروستكردنی ئاژاوەوە نییە لە كۆمەڵگەدا؟

- بێگومان بۆ هیچ كەس و مەلا و زانا و گرووپێكی بەناو ئیسلامی نەهاتووە لێژنەی فەتوایان هەبێت، یان فەتوا بدەن، پێویستە لەسەر حكومەت و وەزارەتی پەیوەندیدار لێپێچینەوەو سزا بۆ ئەو كەس و لایەن و گرووپانە دابنێن و بە توندییش مامەڵەیان لەگەڵ بكەن، چونكە فەتوادان زۆر گرنگ و پێویستیشە و دەبێت فەتوادان تەنیا لە لایەن ئەو ئەنجومەنە باڵایە بێت كە لەلایەن حكومەت لە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئایینی دامەزراوە، كە پێكهاتووە لە چەندین زانا و بلیمەت و شارەزا و پسپۆڕ و موفتی، چونكە فەتوا هەیە كە لەلایەن هەندێ كەس، یان گرووپێك دەربچێت، ئەوە مەترسیدارە و دەبێتە هۆی نانەوەی پشێوی و توندوتیژی لە ناو كۆمەڵگەكەمان.