Exit signs: America’s full withdrawal from Syria seems imminent

نووسینی: كارولين روز

(*)

کاربەدەستانی ئەمریکا ڕۆژی سێشەممە کشانەوەی ٥٠٠ سەربازی ئەمریکییان لە پێگەکانیان لە سوریا پشتڕاست کردەوە، دامەزراوە گرنگەکانی پەیوەست بە ئەرکەکانی دژە داعش، شوێنی پشتیوانی لە ئەرکەکانی فورات و شوێنی پشتیوانی لە ئەرکەکانی گوندی سەوز، بۆ هێزەکانی سوریای دیموکرات جێ هێشتووە، لە کاتێکدا هەندێکیان بە تەواوی داخراون، تۆم باراک، نوێنەری ئەمریکا بۆ سوریا لە چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنیدا لەگەڵ دەزگایەکی میدیایی تورکیا وتی: ئێمە لە هەشت بنکە پێنج بنکە ماوە، پێدەچێت تەنها بنکەیەک بهێڵینەوە.

هەر لەو هەفتەیەدا هەواڵەکان دەرکەوتن کەوا ئەمریکا داوای لە ئەنجومەنی سوریای دیموکرات کردووە دانوستانەکانی لەگەڵ دیمەشق خێراتر بکات بۆ تێکەڵکردنی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) لەگەڵ سوپای نوێی سوریا تا کۆتایی مانگی ئابی ئەمساڵ، پێشبینی دەکرا دانوستانەکانی نێوان دیمەشق و هێزەکانی سوریای دیموکرات سەبارەت بە چاکسازییە ئەمنییەکان بۆ ماوەی ساڵێک درێژبکرێنەوە، ئەمەش بە پشتبەستن بە ڕێککەوتنی مانگی ئازاری نێوان مەزلوم عەبدی فەرماندەی هێزەکانی سوریای دیموکرات و ئەحمەد ئەلشەرع سەرۆککۆماری سوریا. بەڵام چاوەڕوانی دواکەوتن هەیە بەهۆی چەقبەستوویی سیاسی و نەبوونی تەوافوق.

بەپێی زانیارییەکان، ئەمریکا گڵۆپی سەوزی بۆ پلانی ئیدارەی نوێی سوریا هەڵکردووە بۆ تێکەڵکردنی نزیکەی سێ هەزار و ٥٠٠ چەکداری جیهادی بیانی لە فیرقەی ٨٤ی سوپای سوریادا. ئەمەش گۆڕانکارییەکی بەرچاوە لە هەڵوێستی واشنتۆن، پێشتر ئامادە نەبوو چەکدارانی بیانی بخاتە ناو وەزارەتی بەرگری ئیدارەی نوێ، ئەم پرسە وەک مەرجێکی پێشوەختە بۆ هەڵگرتنی سزاکان سەیر دەکرێت.

ئەم سێ بڕیارە ڕەنگدانەوەی ڕوانگەیەکی نوێی ئەمریکییە، لەڕاستیدا گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی ١٨٠ پلە لە سیاسەتدا بەرامبەر بە سوریایە، هەروەها بێ تاقەتی گەشەسەندن بەرامبەر بە پرۆسەی حوکمڕانی نیشان دەدەن، ئاماژە بە پاڵنەرێکی قووڵتر و سەرهەڵدەدات، کشانەوەی تەواوەتی ئەمریکا لە سوریا و عێراق. ئەو هەنگاوانەی دوای ڕاگەیاندنی سووککردنی سزاکانی ئەمریکا هاتە ئاراوە، دەریخست کە ئامانجی سەرۆک دۆناڵد ترەمپ کە لەمێژە هەوڵی دەدات، کۆتاییهێنانە بە بوونی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەمەش لە کاتێکدایە کە ئاماژەکانی کشانەوەیەکی هەمەلایەنە کە ڕەنگە لە پاییز یان زستانی ئەمساڵەوە دەست پێبکات.

شتێکی نوێ نییە

کشانەوە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ ترەمپ یان تیمەکەی نامۆ نییە. لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ و لە یەکەم خولی سەرۆکایەتیدا، سەرۆکی ئەمریکا بڕیارێکی لەناکاوی دا بۆ کشانەوەی هێزەکانی لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا. ئەم بڕیارە هاوکات بوو لەگەڵ ئامادەکارییەکانی تورکیا بۆ دەستپێکردنی هێرش بۆ سەر ناوچەکە بە ئامانجگرتنی، جگە لەو فراکسیۆنانەی پەیوەستن بە پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)، وەک یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە)، گرنگترین هاوبەشی ئەمریکا لەسەر زەوی لە ئۆپەراسیۆنی (چارەنووسی بەتین): هێزەکانی سوریای دیموکرات.

ئەم بڕیارە توڕەیییەکی بەرفراوانی لێکەوتەوە، چونکە ئەو بڕوایە بڵاوبووەوە کە ئەمریکا نەک هەر دەستبەرداری ئەرکی دژە تیرۆری خۆی بووە سەرەڕای گرنگی و ناتەواوییەکەی، بەڵکو وازی لە یەکێک لە هاوپەیمانە دیارەکانی لە ناوچەکە هێناوە کە هێزەکانی سوریای دیموکراتە، ئەم گۆڕانکارییە لەناکاوە بووە هۆی دەستلەکارکێشانەوەی چەند بەرپرسێکی باڵای ئاسایشی نیشتمانی لە ئیدارەی ترەمپ، لەوانە برێت مەکگۆرک نێردەی تایبەتی هاوپەیمانی جیهانی بۆ شکستپێهێنانی داعش و وەزیری بەرگری جەیمس ماتیس. دواتر ترەمپ بڕیارەکەی بۆ کشانەوەی سەرجەم هێزەکانی پێچەوانە کردەوە و بڕیاریدا 400 سەربازی ئەمریکی لە سوریا بمێنێتەوە لەبری جێبەجێکردنی کشانەوەی تەواوەتی ئەو دوو هەزار سەربازەی ئەوکاتە ئامادەبوون.

لەبەرامبەردا ترەمپ سەرکەوتووتر بووە لە کەمکردنەوەی بوونی سەربازی ئەمریکا لە عێراق. دوابەدوای زنجیرەیەک هێرشی رووبورووبوونەوەی نێوان ئەمریکا لە لایەک و ئێران و میلیشیاکانی پاڵپشتیکراو لە عێراق لە لایەکی دیکە، دوابەدوای کوژرانی قاسم سولەیمانی، فەرماندەی سوپای قودسی سوپای پاسدارانی ئێران و ئەبو مەهدی موهەندیس، جێگری بەرپرسی هێزەکانی کۆکردنەوەی جەماوەری (حشد شعبی)، یەکەمین ئیدارەی ترەمپ دەستیکرد بە کشاندنەوەی وردە وردە لە عێراق هێزەکان لە ماوەی بەهار و هاوینی ٢٠٢٠.

هێرشی ئێران بۆ سەر بنکەی ئاسمانی عەین ئەسەد کە نزیک بوو لە کوشتنی سەدان سەرباز و بەڵێندەری ئەمریکی، هۆکارێکی یەکلاکەرەوە بوو بۆ بزوێنەری بڕیاری کشانەوە. دەنگدانی پەرلەمانی عێراق لە مانگی یەکدا بۆ هەڵوەشاندنەوەی داوای هاوکاری لە هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش و دەرکردنی هێزەکانی ئەمریکا لەو وڵاتە، پاساوەکانی ئیدارەی ئەمریکای بەهێزتر کرد، کە لە ئێستاوە گومانی هەبووە لە کاریگەریی ئامادەبوونی سەربازی بیانی، بۆ دەستپێکردنی پلانێکی تۆکمەی کشانەوە، هەرچەندە دەنگدانەکە لە ڕووی یاساییەوە پابەندکەر نەبوو.

پەتای کۆڤید-١٩ یارمەتیدەر بوو بۆ خۆدزینەوە لە دابەزینی سەربازی ئەمریکا، ئەمەش ڕێگەی بە کەمکردنەوەی بێدەنگ و وردە وردەی هێزەکان دا. ئەمەریکا زیاتر لە هەشت بنکەی ڕادەستی هێزە ئەمنییەکانی عێراق کردووە لە شوێنە ستراتیژییەکانی وەک کەمپی تاجی و کەمپی ئەلقائیم، هاوکات لەگەڵ گواستنەوەی کەلوپەلەکان، هەروەها بوونی سەربازیی لە 5200 سەربازەوە بۆ نزیکەی 2500 سەرباز کەمکردووەتەوە، ئەمەش کەمبوونەوەی زیاتر لە نیوە. ئەم هەنگاوە کە لەلایەن ئیدارەی ترەمپەوە دەستیپێکرد، بناغەی ڕێوشوێنەکانی دواتر دانا کە لەلایەن ئیدارەی بایدنەوە پەسەندکرا.

لە کاتێکدا ئۆپەراسیۆنی ئیرادەی سروشتی لە سەرەتادا لە عێراق لە ژێر چوارچێوەی "ئامۆژگاری و هاوکاری"دا کاردەکات، ئەمریکا بە فەرمی ئەرکی ئەرکەکەی گۆڕی، لە ڕۆڵی شەڕەوە گۆڕا بۆ ئەرکێک کە گرنگی بە بنیاتنانی تواناکان دەدات. هه ڕوه ها خشته یه کی قۆناغی بۆ کشانەوەی هێزەکانی ئەمەڕیکا دانا، هاوشان لەگەڵ گواستنەوەی ئەکەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ شکستهێنان بەداعش، ئەم پرۆسەیه تا ساڵی 2026 ته واو ده بێت.

بڕیارە ئەو کشانەوەیە وردە وردە جێبەجێ بکرێت و سەرەتا بە جێگیرکردنی هێزەکانی ئەمەریکا لە بەغداوە بۆ هەولێری پایتەختی هەرێمی کوردستان دەستپێبکات. لە قۆناغی داهاتوودا واشنتۆن دەست دەکات بە کەمکردنەوەی ژمارەی سەربازەکانی و ڕادەستکردنی ئامێرەکان، لە هەمان کاتدا بەرنامەکانی بنیاتنانی توانا دەگۆڕێت بۆ پرۆسەی چۆڵکردنی قۆناغ بە قۆناغ. هەرچەندە نیازی خۆی بۆ پاراستنی ئامادەیی ڕاوێژکاری سنووردار لە عێراق ڕاگەیاند، بەڵام لە وەڵامی بانگهێشتێکی حکومەتی سودانی هێشتا ژمارەی وردی ئەم ئامادەبوونە دیاری نەکراوە، بەڵام گۆڕانکارییە لەناکاوەکانی دیمەنی سوریا لەگەڵ نزیکبوونەوەی ماوەی خولی بایدن، سێبەری دوودڵی لەسەر پرۆسەی کشانەوەکە خستەڕوو. ڕووخانی ڕژێمی دڕندەی ئەسەد، پێکهێنانی حکومەتێکی نوێی ئینتقالی بە سەرۆکایەتیی هەیئەتی تەحریر شام، و نیگەرانییەکانی هاوپێوەندی بەرزبووەوە سەبارەت بە ناسەقامگیری، هۆشدارییەکانی پەرەسەندنی هێنایە ئاراوە کە داعش دەتوانێت ئەم بارودۆخانە بقۆزێتەوە بۆ دووبارە سەرهەڵدانەوە.

لە مانگی کانوونی دووەمی ڕابردوودا، ئیدارەی بایدن، دووبارە جێگیرکردنەوەی زیاتر لە هەزار سەربازی دیکەی ئەمریکای بۆ باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا ڕاگەیاند، بەمەش ژمارەی هێزەکانی ئەمریکا لەو وڵاتە گەیشتە دوو هەزار کەس تا کۆتایی ساڵی 2024. ئەمەش وەک کاردانەوەیەک بوو بۆ سەرهەڵدانی بارودۆخی ئەمنی، بۆ پاڵپشتیکردنی هێزەکانی سوریای دیموکرات، هەروەها بۆ ڕێگریکردن لە دامەزراندنەوەی داعش لە ناوچەی بادیەی سوریا.

لای خۆیەوە عێراق نیگەرانی خۆی دەربڕی لە ئەگەری جوڵەی ئەو ڕێکخراوە لە سنووری سوریا و عێراق و ناسکی دۆخی ئەمنی لە ناوەندەکانی دەستبەسەرکردنی ئەندامەکانی وەک کەمپی ئەلهۆل. هەروەها داوای نهێنی لە ئەمریکا کرد بۆ دواخستنی خشتەی کشانەوە لە دوای ساڵی ٢٠٢٦، بۆ ساڵی ٢٠٢٩.بەڵام ئەم داواکاریانە دەنگدانەوەی نەبووە لەگەڵ ئیدارەی نوێی ترامپ، بەتایبەتی لەگەڵ تیمی ئاسایشی نیشتمانی، کە گومانی زیاتری بەرامبەر بە بەشداریکردنی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا نیشانداوە لە چاو ئیدارەی یەکەمی خۆی.

تیروانینێک بۆ ساڵی ٢٠٢٦

بەڕێکەوت نییە کە کشاندنەوەی هێزەکانی واشنتۆن و گڵۆپی سەوزی بۆ چاکسازییە ئەمنییەکان و پاڵنەرەکانی ئەم دواییە بۆ خێراکردنی دانوستانەکانی نێوان هێزەکانی سوریای دیموکرات و دیمەشق هاوکاتە لەگەڵ ڕاگەیاندنی کەمکردنەوەی سزاکان لەلایەن ترەمپ و گۆڕانکاری ڕیشەیی لە سیاسەتی ئەمریکا بەرامبەر سوریا. بەڵکو ئەم ڕێکەوتە دووپاتکردنەوەی ڕوون و ئاشکرای ئەو ئامانجە ناوەندییە پێکدەهێنێت کە ڕێنمایی ئەم گۆڕانکارییە دەکات، کشانەوەی تەواوەتی هێزەکانی ئەمریکا لە سوریا و عێراق، و کۆتایی هاتنی بەشداریکردن لە ئەرکی بەرەنگاربوونەوەی داعش لە ناوچەکەدا.

لە کاتێکدا ئەمریکا هەوڵی خێراکردنی ئەم پرۆسەیە دەدات، خەمڵاندنەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە دەکرێت کشانەوەی لە سوریا تا پاییزی ٢٠٢٥ یان زستانی ٢٠٢٦ تەواو بێت و کشانەوەی لە عێراق تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٦ تەواو دەبێت.

بەهۆی ئەوەی تەنها نزیکەی 500 سەرباز و سێ بنکەی ئەمەریکا لە سوریا ماون و ئەو هێزانەی کە ماونەتەوە لە عێراق کۆبوونەتەوە، پێدەچێت لە ماوەی داهاتوودا کشانەوەکە خێراتر بێت.

یەکێک لە ئاماژە ئەرێنییەکان ئەوەیە کە واشنتۆن پاڵ بە چاکسازییە ئەمنییەکانی زیاترەوە دەنێت وەک ئامادەکارییەک بۆ کشانەوەکە، لەوانەش هەوڵدان بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنی نێوان ڕۆژاڤا و دیمەشق سەبارەت بە تێکەڵکردنی هێزەکانی سوریای دیموکرات لە سوپای نوێی سوریادا. ئەم ڕێوشوێنانە تەنها پێویست نین، بەڵکو مەرجی جەوهەرین بۆ هەر گواستنەوەیەکی کاریگەر بۆ ئەرکی دژە داعش و هەر کشانەوەیەکی ڕێک و پێکی هێزەکانی ئەمریکا.

گرژیی بەردەوامی نێوان ئیدارەی نوێی سوریا و ناوچەی خۆسەر لە باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا ڕێگە خۆشدەکات بۆ ئەکتەرە زیانبەخشەکان، دیارترینیان داعش، کە ئەم گرژییە بقۆزنەوە. ئەمەش دەتوانێت پرۆسەی ئینتقالی کە لە ئێستادا بە خێراییەکی تاڕادەیەک جێگیر بەردەوامە، بە شێوەیەکی بەرچاو تێکبدات و چانسی یەکخستنی وڵات تێکبدات.

بەڵام ئیدارەی ترەمپ دەبێت درک بەوە بکات کە چاکسازیی ئەمنی لە سوریای نوێدا، دوای ١٤ ساڵ لە ململانێ و دابەشبوون، ماراسۆنێکە نەک خێرا. گواستنەوەی نوێنەرایەتی دژە داعش لە هەردوو وڵاتی عێراق و سوریا پێویستە بە هەمان شێوە نزیک ببنەوە. هەر کشانەوەیەکی خێرا کە ئەگەری گەڕانەوەی گروپەکە و تواناکانی هێزە هاوبەشەکان و ئاڵۆزییەکانی دیمەنی ئەمنی فراوانتر پشتگوێ بخات، ئەگەر ئیدارەی ترەمپ هەڵبژێرێت پەلە بکات، دەتوانێت کاردانەوەی پاشەکشەی هەبێت لەسەر ئیدارەی ترەمپ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پەیوەندییەکانی میسر و ئێران: پێشکەوتنی ڕاستەقینە یان ناکۆکی قووڵ و بێ ئارام؟

عمرو إمام

وەرگیرانی شێرکۆ حەبیب

ناکۆکییە بنەڕەتییەکانی نێوان قاهیرە و تاران پەنجەرەیەک بۆ پێشبینیکردنی ڕەوتی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان دەکاتەوە و نیشاندەرێکی گرنگ بۆ نەخشەی هاوپەیمانی سەرهەڵدەدات لە ناوچەکەدا پێکدەهێنێت. سەرەڕای سەردانەکەی عەباس عەراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران لە ٢ی حوزەیران کە تاڕادەیەکی زۆر بێ ئامادەکاری بوو بۆ قاهیرە، کە دووەم سەردانی وەزیری دەرەوەی ئێران بوو لە دوای ئۆکتۆبەری ٢٠٢٤ەوە، کاتێک گەشتێکی ناوچەیی ئەنجامدا کە چەندین پایتەختی لەخۆگرتبوو، لە هەوڵێکدا بۆ بەدەستهێنانی پشتیوانی لە دژی ئەگەری هێرشێکی ئیسرائیل، کە ئەمەش لە وەڵامی ئەو هێرشە مووشەکییە بالیستییە بوو کە ئێران لە سەرەتای ئەو مانگەدا کردبووی بۆ سەر ئیسرائیل.

پێدەچێت قاهیرە سەفەری بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی، ڕافائیل ماریانۆ گرۆسی، وەک دەرفەتێک بۆ ڕێکخستنی دیدارێک لەگەڵ وەزیری ئێرانی زانیبێت، لە هەنگاوێکدا کە پێدەچێت ئامانجی هێورکردنەوەی کەشوهەوای ئاڵۆزی نێوان تاران و ئاژانسەکە بێت، بەتایبەتی دوای ڕاپۆرتەکەی ئەم دواییە، کە پێشهاتە نوێیەکانی چالاکییە ئەتۆمییەکانی ئێرانی پەیوەست بە پیتاندنی یۆرانیۆمی ئاشکرا کرد.

بانگهێشتی قاهیرە بۆ وەزیری ئێران بۆ دیدار لەگەڵ ئەو بەرپرسەی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ناوۆکی، بە هۆی تێڕوانینێکی ڕوونی سیاسییەوە بوو. قاهیرە هەوڵ دەدات ئاڵۆزییەکانی ئێستای دەوروبەری پرسی ئەتۆمی ئێران و دانوستانە بەردەوامەکانی ئەمریکا و ئێران کەڵک وەربگرێت بۆ بەهێزکردنی پێگەی خۆی وەک یاریزانێکی ناوچەیی کە توانای پەیوەندی لەگەڵ لایەنە جیاوازەکانی هەبێت. هەروەها ئامانجی دەستپێشخەری میسری بریتی بوو لە کۆنتڕۆڵکردنی هەر جۆرە هەڵچوونێکی ئەگەری لە ناوچەکەدا، بەتایبەتی لەگەڵ زیادبوونی ڕاپۆرتەکان سەبارەت بە ئامادەکارییەکانی ئیسرائیل بۆ دەستپێکردنی هێرشی سەربازی بۆ سەر ئێران ئەگەر دانوستانەکانی نێوان واشنتۆن و تاران لەرزۆک بن.

قاهیرە لە ئەزموونی هەژدە مانگی ڕابردوودا دەرەنجامێکی ڕوون و ئاشکرای بەدەستهێناوە، هەرکاتێک توندوتیژی ناوچەیی توندتر بوو، میسر یەکەم وڵاتە کە کاریگەری لەسەر دەبێت و گەورەترین دەرئەنجامەکانی هەڵدەگرێت. بەڵام ڕەنگە پاڵنەری بنەڕەتی پشت میوانداریکردنی وەزیری ئێران لە هەوڵەکانی میسردا بێت بۆ بنیاتنانی هێڵی سیاسی لەگەڵ تاران، کە هیوادارە لە ماوەی داهاتوودا بەرهەمی هەبێت.ئەمەش دەتوانرێت بە گرتنەبەری سیاسەتی دەرەکی نەرمتر کە بەشدارە لە کەمکردنەوەی گرژییەکانی ناوچەکە، کە کاریگەری ئەرێنی لەسەر ئاسایش و سەقامگیری ئابووری میسر دەبێت.

پێدەچێت قاهیرە چاوی لە ئێران بووبێت بۆ ڕۆڵێکی ئەرێنی لە کۆنتڕۆڵکردنی هێرشەکانی حوسییەکان بۆ سەر کەشتییە بازرگانییەکانی دەریای سوور، کە زیانی بەرچاوی بە ئابووری میسر گەیاندووە، لە ماوەی هەژدە مانگی ڕابردوودا ملیارەها دۆلاری تێپەڕاندووە. ئەم هەڕەشە ئەمنییانە وایکردووە میسر مانگانە نزیکەی ٨٠٠ ملیۆن دۆلار لە داهاتی کەناڵی سوێس لەدەست بدات. جگە لەوەی سەرچاوەیەکی حەتمی داهاتی نیشتمانییە، کەناڵەکە لە ساڵی ١٨٦٩ەوە لە سەرەتای دامەزراندنیەوە، خاڵێکی سەرەکی گرنگی جیۆستراتیژی میسر بووە.

لە ماوەی ڕابردوودا میسر بە بەردەوامی ڕەتیکردەوە هیچ چالاکیەکی سەربازی لە دژی گرووپی حوسییەکانی سەر بە ئێران لە یەمەن ئەنجام بدات و جەختی لەوە کردەوە کە کلیلی کۆتایی هێنان بە هێرشەکانی ئەو گرووپە بۆ سەر کەشتیوانی دەریایی لە دەریای سووردا لە ڕاگرتنی شەڕی سەر غەززەدایە. ئەم هەڵوێستە کاتێک پشتڕاستکرایەوە کە حوسییەکان دوای ڕێککەوتنی ئاگربەست و ئاڵوگۆڕی دیل لە نێوان ئیسرائیل و حەماس لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٤ هێرشەکانیان بۆ ماوەیەکی کاتی هەڵپەسارد، بەڵام بەهۆی دژایەتی لایەنە توندڕەوەکانی ناو حکومەتی ئیسرائیل ئەم ڕێککەوتنە زۆری نەخایاند.

لە دوای پەرەسەندنی هێرشەکانی حوسییەکان، میسر هەوڵی داوە لە ڕێگەی کەناڵە جۆراوجۆرەکانەوە نیگەرانییەکانی خۆی بە ئێران بگەیەنێت، بە داننان بە کاریگەریی ئێران بەسەر میلیشیاکانی یەمەندا. بەڵام سەردانەکەی وەزیری دەرەوەی ئێران بۆ قاهیرە لە ٢ی حوزەیران سوپرایزێکی چاوەڕواننەکراوی بەدوای خۆیدا هێنا: دانپێدانانی تاران بە بێتوانایی خۆی لە ڕاگرتنی هێرشەکان. لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی هاوبەشدا لەگەڵ بەدر عەبدولمعتی وەزیری دەرەوەی میسر، ئەو بەرپرسە ئێرانییە جەختی لەوە کردەوە کە پشتیوانی وڵاتەکەی لە حوسییەکان توانای ئاراستەکردنی بڕیارە سەربازییەکانیان لەخۆناگرێت.

بەڵام میسر چاوەڕێی هەر ئاماژەیەک بووە لە ئێرانەوە کە ڕەنگە پێداچوونەوە بە سیاسەتەکانیدا بکات، تەنانەت بەشێکیشی، بۆ ئەوەی بەرەو لێکنزیکبوونەوەی زیاتر لە تاران هەنگاو بنێت. ئەم پێشبینییە دوور نەبوو لە واقیع، چونکە ئێران - دوای دابەزینی کاریگەریی بریکارەکانی ناوچەیی و شکستە یەک لە دوای یەکەکانیان لەم دواییانەدا - خۆی لە دۆخێکی زۆر هەستیاردا دەبینێتەوە، لەگەڵ هەڕەشەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی ئەگەری لەگەڵ ئەمریکا یان ئیسرائیل، ئەگەر نەتوانێت بە ژیرانە مەلەفی ئەتۆمی خۆی بەڕێوەببات.

به ڵام هه ڵوێستی ئێران له سه ڕ قه یرانی حوسی تەنها  لووتکەی شاخی سەهۆڵینی ناکۆکییەکان له گەڵ قاهیرەیە، لەبەڕ ئەوەی سیاسەتی مشتومڕاوی تاران بۆ پشتیوانی له گرووپه چەکدارەکان له ناوچەکه بەڕبه ستێکی گەورەیه لەبەڕدەم هەڕچەشنه نزیکبوونەوه یەک، لە میانی کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکەدا، لایەنی میسری هەوڵیدا تیشک بخاتە سەر خاڵە تیۆرییەکانی ڕێککەوتن- وەک بانگەوازی پشتیوانیکردن لە شەرعیەتی حکومەت- بەڵام ئەم پێشنیازە بە هیچ پشتیوانییەکی ڕوون لەلایەن هاوتا ئێرانییەکەیەوە پێشوازی لێنەکرا.

کاردانەوەی بەپەلە

سیاسەتی بەردەوامی میسر بۆ نەهێشتنی چەکی ئەتۆمی و بانگەوازی بۆ ناوچەیەکی دوور لە چەکی کۆمەڵکوژ ناکۆکییەکی ستراتیجیە لەگەڵ ئێراندایە، میسر لە دوای واژۆکردنی پەیمانی قەدەغەی بڵاوبوونەوەی چەکی ئەتۆمی لە شەستەکانی سەدەی ڕابردووەوە سەرکردایەتی ئەم هەڵمەتە دەکات و بە یەکسانی سەیری هەموو دەوڵەتانی پەرەپێدانی چەکی کۆمەڵکوژ دەکات، بە ئێران و ئیسرائیلیشەوە.

لە ژێر ڕۆشنایی ئەم جیاوازییە قووڵانەدا، هەر باسێک لە ئاشتبوونەوەی هەمەلایەنەی میسر و ئێران لە داهاتوویەکی نزیکدا ناڕاستەقینە دەردەکەوێت. پابەندبوونی ئێران بە سیاسەتە تەقلیدییەکانی، سەرەڕای گۆڕانکارییە خێراکانی ناوچەیی و نێودەوڵەتی، لانیکەم لە ماوەی مامناوەنددا، دەبێتە هۆی بەردەوامبوونی لەرزۆکی پەیوەندییەکانی لەگەڵ میسر.

ڕەنگە قاهیرە و تاران سەرەڕای جیاوازییە سیاسییەکانیان خاڵی هاوبەش لە کایەی ئابووریدا بدۆزنەوە، چونکە هەریەکەیان پاڵنەری جیاوازیان هەیە بۆ وەرگرتنی ئەم بژاردەیە. لە کاتێکدا میسر بە پەرۆشەوە کاردەکات بۆ فراوانکردنی تۆڕی هاوبەشییە بازرگانییە نێودەوڵەتییەکانی وەک بەشێک لە ستراتیژییەکی یەکگرتوو بە ئامانجی ڕاکێشانی وەبەرهێنانی دەرەکی و بوژاندنەوەی کەرتی گەشتیاری، ئێران چالاکانە بەدوای هاوبەشی ئابووری ستراتیژیدا دەگەڕێت کە نوێنەرایەتی پەنجەرەیەک بکات بۆ شکاندنی ئەو گەمارۆیە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەی کە بەسەریدا سەپێنراوە.

دوای چەندین ساڵ لە گەمارۆی ئابووری، ڕەنگە تاران لە بازاڕی میسردا - بە قەبارەی فراوان و شوێنی ستراتیژییەوە وەک پردێکی بازرگانی نێوان کیشوەرەکان - دەرچەیەکی گرنگ بۆ وەبەرهێنەرەکانی بۆ بازاڕەکانی ئەفریقا و نێودەوڵەتی بدۆزێتەوە، بەڵام پرسیارە بنەڕەتییەکە هەر دەمێنێتەوە: ئایا ئەم هاوبەشییە ئابوورییە ئایا دەتوانێت بە گۆڕینی هەڵوێستەکانی ئێران و هێورکردنەوەی نیگەرانییەکانی میسر وەک پردێک بۆ ئاساییکردنەوەی سیاسی بێت؟ لەوانەیە وەڵامەکە لە گۆڕانکارییەکانی داهاتووی ناوچەکەدا بێت.

 

(*)

شێرکۆ حەبیب