پڕۆفیسۆر بروس هۆفمان، بۆ ماوەی نزیكەی پێنج دەیە دەبێت توێژینەوە لەبارەی تیرۆریزمەوە دەكات. لە ئێستادا بەڕێوەبەری توێژینەوە ئەمنییەكانە لە زانكۆی جۆرج تاوون، هەروەها پڕۆفیسۆری فەخرییە لە زانكۆی سانت ئەندروز لە بواری دیراساتی پەیوەست بە تیرۆرەوە. گوڵان دیمانەیەكی لەگەڵدا ئەنجام دا، كە تەوەرە سەرەكییەكانی پەیوەست بوون بە تیرۆریزم و هەڕەشەكانی لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و چۆنیەتیی بەرەنگاربوونەوەی و ئەگەری سەرهەڵدانەوەی و چەند بابەتێكی دیكەی پەیوەندیدار.

 

* سەرەتا دەمانەوێت بپرسین، ئێوە چۆن لە پەرەسەندنی هەڕەشەی تیرۆر لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەڕوانن، بەتایبەتی دوای ئەوەی توانرا داعش تێكبشكێنرێت و ئەو خاكانەی لە ژێر دەستیدا بوو، ڕزگار بكرێن؟ مەبەستمان ئەوەیە ئایا لە ئێستادا چۆن ئەم هەڕەشەیە هەڵدەسەنگێنن؟

- هەلومەرجەكە ناجێگیری و نادڵنیایی باڵی بەسەردا كێشاوە. بۆ نموونە، ئەوەتا حەماس و حزبوڵڵا، بە ڕاددەیەكی زۆر لاوازكراون، سەركردەكانیان كە ساڵێك پێش ئێستا لەئارادا بوون، لەناو براون، سەرچاوە ماددییەكانیشیان كە بە هۆیەوە درێژەیان بە شەڕ دەدا، بە ئاست و ئەندازەیەكی زۆر تێكشكێنراون. هەردوو گروپەكە تووشی گرفتاریی گەورە بوونەتەوە. بەڵام، لەگەڵ ئەوەشدا ئامادە نین فڕێ بدرێنە زبڵدانی مێژووەوە. هەروەك تروتسكی لە ساڵی 1917 لەبارەی مەنشەڤیكییەكانەوە وتی، چ جای ئەوەی چاوەڕێی خۆبەدەستەوەدانیان بكەین، ئەمەش ئەوە ڕوون دەكاتەوە كە تێكشكاندنی گرووپە تیرۆریستییەكان و بەرپەرچدانەوەیان لە ئایندەدا، چەند دژوارە. بەم دواییەش حوسییەكان لە یەمەن ڕووبەڕووی چەند كاردانەوەیەكی سەربازی جددی بوونەوە، لە بەرانبەر هەوڵەكانیان بۆ داخستنی دەریای سوور بە ڕووی كەشتیوانیی نێودەوڵەتیدا، بەڵام هێشتا خۆڕاگرن و خۆیان بەدەستەوە نەداوە. هێشتا ئەو میلیشیایانەی عێراقیش كە ئێران پشتیوانییان دەكات، دەستڕۆیشتووییەكی زۆریان هەیە لە وڵاتەكەدا، داعشیش لە ڕۆژئاوای عێراق و چەند بەشێكی سووریا چالاكە. چەند ساڵێك پێش ئێستا، داعش توانای ئەوەی نەبوو لە دەرەوەی ئەفغانستان برەو بە هێزی خۆی بدات، ئێستا بووەتە هەڕەشەیەكی نێودەوڵەتی و خاوەنی فەرماندەیی خۆیەتی و بووەتە سەرچاوەی ئیلهامی ئەنجامدانی چەند هێرشێك لەلایەن چەند تاكە كەسێكەوە لە ئێران، توركیا، ڕووسیا و ئەمریكا لە ماوەی 18 مانگی ڕابردوودا. لە كۆتاییدا، دەبێت ئەوەش لەبەرچاو بگرین كە ئایندەی حوكمڕانییەكەی محەمەد ئەلجۆلانی و دەستەی تەحریری شام نادیارە. هێرشەكانی ئەم دواییە بۆ سەر دروزەكانی سووریا و بە ئامانجگرتنی پێشوەختی هێزەكانی مەسیحی و كورد، سەرچاوەی گومانن لەبارەی پابەندبوونی ڕژێمی سووریا بە فرەیی، مافی كەمینەكان، و دیموكراسییەوە. هەرچۆنێك بێت، ڕازیبوونی سەرۆك دۆناڵد ترەمپ بۆ هەڵگرتنی سزاكانی سەر سووریا، ئالنگاری بۆ ئەلجۆلانی دروست كردووە، بۆ ئەوەی دڵنیایی بدات لە بارەی پابەندبوونی بە میانڕەوی و فرەییەوە.

* بەلەبەرچاوگرتنی ئەو ئەزموونەی هەتانە، ئایا ناوچەیەكی وەك هەرێمی كوردستانی عێراق، ڕووبەڕووی چ ئالنگارییەكی تایبەت بووەتەوە لە پەیوەندی بە ڕێگرتن لە دووبارە سەرهەڵدانەوەی گرووپە توندڕەوەكان؟

- پێش هەموو شتێك، سەرسەختیی داعش و دوژمنایەتییە هەمیشەییەكەی بۆ گەلی كوردی بوێر. هەروەها هەڕەشەی لاوەكی و جۆراوجۆری دیكە و نادڵنیایی هەن كە لە ڕژێمە نوێیەكەی سووریاوە سەرچاوە دەگرن. هەروەها لە ڕووی تەقلیدییەوە ڕژێمەكانی عێراق و ئێران و توركیاش لە بەرانبەر كورددا. هەروەك یەكێك لە نیشتمانپەروەرە مەزن و باوكانی دامەزرێنەری ئەمریكا، تۆماس جیفرۆسن، دەڵێت، «یەزدان بەو مەرجە ئازادیی بە مرۆڤەكان داوە، كە هەمیشە وریا و چاوكراوە بن». كە پێویستە كوردستانی عێراقیش بە هەمان شێوە چاوكراوە و وریا بێت لە پێناو پاراستنی ئەو ئازادی و خۆبەڕێوەبەرییەی كە هەیەتی و لە پێناو بەرگریكردن لە مافی هاووڵاتییەكانی.

* وەك ئاشكرایە ئەمریكا سەرنجەكانی لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریزمەوە بۆ ململانێی هێزە مەزنەكان گۆڕیوە. ئایا ئەمە تا چەند كاریگەری لەسەر بەرپەرچدانەوەی تیرۆریزم لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەبێت؟

- با بیر لە هەڵمەتەكانی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی لە ئەمریكا لە ساڵی 2020 بكەینەوە. كە لەو كاتەدا یەك پرس هەبوو كە سەرۆك ترەمپ و جۆ بایدن هاوڕا بوون لەسەری، ئەویش «كۆتاییهێنان بوو بە شەڕە بێكۆتاكان»، كە ئەمە مانای كەمكردنەوەی سەرنجە لەسەر بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریزم و زیادكردنی جەختكردنەوەیە لەسەر ململانێی هێزە مەزنەكان. سەردەمانێك داعش هەڕەشەیەكی مەحەلی بوو، لە ئێستادا بووەتە هەڕشەیەكی جیهانی. هێرشەكانی 7ی ئۆكتۆبەری ساڵی 2023 لە دژی ئیسرائیل و هەوڵەكانی ئیسرائیل بۆ لەناوبردنی حەماس ئالنگاری بۆ ئەو بیرۆكەیە دروست كردووە كە پێی وایە دەكرێت ڕێگری لە تیرۆریستان بكرێت لە سەدەی 21دا. چونكە هەڕەشەی تیرۆریزم نەك هەر نەماوە، بەڵكو هەڵكشاوە. هەرچۆنێك بێت، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و چەند وڵاتێكی دیكە، سەركەوتنیان لە شەڕی دژ بە تیرۆردا ڕاگەیاند، بەڵام دەركیان بەوە نەكرد كە تیرۆریزم هەڕەشەیەكی مەترسیدار و جددییە هەم لەسەر ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و هەم لەسەر باقی جیهانیش.

* هەڵسەنگاندنی ئێوە بۆ ئەدای هێزە مەحەلییەكان، وەك هێزەكانی پێشمەرگە، بە بەراورد بە سوپا نیشتمانییەكان لە پەیوەندی بە كاراییان لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریزمدا چییە؟

- پێشمەرگە لەسەر ئاستی جیهان بووەتە سەرچاوەی ئیلهام، بەهۆی توانای دەگمەنی شەڕكردنیان و بە هۆی ئیرادە و ڕۆڵی بەرچاوی ئافرەتە شەڕڤانەكانیانەوە، هەروەها بەهۆی خۆبەختكردنیان بۆ بەرگریكردن و پاراستنی گەلی كورد. پێشمەرگە هاوپەیمانێكی زۆر بەهاداری ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و ئەو وڵاتانەی دیكەن كە دژ بە تیرۆرن.

* ئایا ئەگەری ئەوە هەیە لە ئایندەیەكی نزیكدا كام جۆری تەكنەلۆژیا، لە فڕۆكەی بێفڕۆكەوان، و ژیریی دەستكرد، یان شەڕی ئەلیكترۆنی، لەلایەن ڕێكخراوە تیرۆریستییەكانەوە بەكار بهێنرێن؟

- هێرشە بە كۆمەڵەكانی وەك ئەوەی لە 7ی ئۆكتۆبەری ساڵی 2023 ڕوویاندا، كە تێیدا تەكنەلۆژیای چەشنی فڕۆكەی بێفڕۆكەوان، هاوشان بە ژیریی دەستكرد بەكارهێنران بۆ دەستنیشانكردنی ئامانجەكان و بۆ چاودێریكردن و خۆلادان لە هێڵەكانی بەرگری، كە ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی تیرۆریستان بتوانن لەسەر هەر سێ ڕەهەندە جوگرافییەكە (ئاسمانی و ئاوی و وشكانی) كار بكەن، بەم شێوەیە دەتوانن لە مەودایەكی دووردا هێرش ئەنجام بدەن (مەودای 1200 میل كە فڕۆكە بێفڕۆكەوانەكانی ئێران دەتوانن بیبڕن كە حوسییەكان لە ساڵی 2022دا بۆ هێرشكردنەسەر فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی دوبەی بەكاریان هێنا). هەموو ئەمانە بەڵگەن لەسەر ئەو توانایەی تیرۆریستان هەیانە كە لە ئێستادا چەكی دوورمەودا بەكار دەهێنن، بە چەشنی فڕۆكەی بێفڕۆكەوان.

* چۆن ناسەقامگیریی سیاسی و باری نالەباری ئابووری و كێشەكانی حوكمڕانی، زەمینەخۆش دەكەن بۆ سەرهەڵدانی بزووتنەوەی تیرۆریستییەكان لە ناوچەكەدا؟

- من پێم وایە ئەو سێ پرسەی ئێوە لە پرسیارەكەتاندا ئاماژەی پێدەكەن، ئەو ئۆكسجینە دروست دەكەن كە بە هۆیەوە تیرۆریستانەوە هەناسە دەدەن و تەشەنە دەكەن.

* ئایا پێویستە سەركردەكانی كورد، عێراق و ناوچەكەش چ ستراتیژیەتێك بگرنەبەر بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەڕەشەی تیرۆریزم؟

- من پێشتر باسم لە وتەكەی تۆماس جیفرسۆن كرد. دەبێت هەمیشە بە وریاییەوە بڕوانین، نابێت ئاسایشی خۆیان بدەنە دەست كەس، تەنیا خۆیان و هاوپەیمانە باوەڕپێكراوەكانیان نەبێت.

* لەسەر بنەمای ئەو توێژینەوانەی ئێوە ئەنجامتان داوە، ئایا باوترینی ئەو هەڵانە چی بوون، كە حكومەتەكان كردوویانە لە میانەی هەوڵەكانیان بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریزم؟ ئایا دەكرێت لەم دۆخە نالەبارەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا كارێك بكرێت ئەم هەڵانە دووبارە نەكرێنەوە؟

- ڕاگەیاندنی بەپەلەی سەركەوتن بەسەر تیرۆریستاندا و تێنەگەیشتن لەوەی كە تیرۆریستان- بەتایبەت ئەوانەی كە بەرگی ئایینییان لە بەر خۆیان كردووە و هیچ نیازێكیان نییە چەكەكانیان دابنێن، بە چاوپۆشین لەوەی چەند لە ڕووی سەربازییەوە لاواز بن، یان تەنانەت ئەگەر شكستیشیان هێنابێ. من پێم وایە تاوەكو ئایدیۆلۆژیا و بیرۆكەكانیان بەردەوام بێت و دەنگدانەوەیان هەبێت، هەروەها تاوەكو بتوانن خەڵكی بەلای خۆیاندا ڕابكێشن و سەرچاوەی داراییان لەبەردەستدا بێت، ئەوا تیرۆریستان بەردەوام دەبن، تەنانەت لەو سەروەختانەشدا كە پێدەچێت دۆخەكە ئارام بێت، چونكە لەم كاتانەدا ئەوا سەرچاوەكانیان كۆدەكەنەوە و ڕیزەكانیان ڕێك دەخەنەوە بۆ ئەنجامدانی كردەوەكانیان. بۆ نموونە، حزبوڵڵا چوار دەیە پێش ئێستا دروست بوو، بزووتنەوەی حەماسیش نزیكەی لە هەمان كات دروست بووە، ئەلقاعیدەش نزیكەی چل ساڵ پێش ئێستا هاتەئاراوە. هیچیان خۆیان ڕادەست نەكردووە، چ جای ئەوەی دەستبەرداری گۆڕەپانی شەڕ بن. ئەمە سەرباری ئەو گورزە جددییانەی لێیان درا. چونكە تیرۆریستان پێیان وایە ئەوان ئەركێكی یەزدانییان لە ئەستۆیە، نەك ئەركێكی مرۆیی، كە بتوانن بیوەستێنن و دەستبەرداری بن. كەواتە وەڵامەكە ئەوەیە كە پێویستە وەك هەڕەشەیەكی بەردەوام و درێژخایەن مامەڵە لەگەڵ تیرۆریزم و هەڕەشەی تیرۆریزمدا بكرێت، بۆ ئەوەی بە شێوەیەكی كارا ئیدارە بدرێت و بەرپەرچی بدرێتەوە.