حکومەتی عێراق فشارەکانی لەسەر هەرێمی کوردستان چڕکردووەتەوە، بەتایبەت لە ڕێگەی بڕینی بەشە بودجە و مووچە، دەرکردنی بڕیاری یاسایی دژ بە هەرێم (وەک پرسی نەوت و گاز)، و هەوڵدان بۆ کۆنترۆڵکردنی داهاتەکان. ئامانجی سەرەکی ئەم فشارانە سنووردارکردنی دەسەڵاتەکانی هەرێم و پابەندکردنییەتی بە سیاسەتەکانی بەغدا لە چوارچێوەی عێراقی فیدراڵدا، کە زۆرجار کێشەی دەستووری و سیاسی لێکەوتووەتەوە
هەر بۆیەش زۆر جاران بابەتی بەرپەرچدانەوە یان بە کار هێنانی ئاو وەکوو چەکێکی گوشار خستنە سەر حکومەتی ناوەندی دێتە ئاراوە هەر بۆ ئەم مەبەستەش لەو لێوردبوونەوەی خۆمان لە چەند گۆشە نیگایەکەوە تیشک دەخەینە سەر ئەگەرەکانی بە کار هێنانی ئاو وەکوو گوشار خستنە سەر حکومەتی ناوەندی..
بەکارهێنانی سەرچاوە ئاوییەکان، بەتایبەت ڕووبارە هاوبەشەکان (نێودەوڵەتی یان لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی فیدراڵیدا)، بابەتێکی هەستیارە و چەندین بنەما و ڕێسای یاسایی نێودەوڵەتی و ناوخۆیی ڕێکی دەخەن.
یاسای نێودەوڵەتی ئاو (International Water Law):
بنەمای بەکارهێنانی دادپەروەرانە و گونجاو (Principle of Equitable and Reasonable Utilization): ئەمە یەکێکە لە بنەما سەرەکییەکانی یاسای نێودەوڵەتی ئاو. بەپێی ئەم بنەمایە، هەر وڵاتێک (یان هەرێمێک لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی فیدراڵیدا کە دەسەڵاتی بەڕێوەبردنی سەرچاوەکانی ئاوی هەیە) مافی هەیە سوود لەو سەرچاوە ئاوییانە وەربگرێت کە بە خاکەکەیدا تێدەپەڕن، بەڵام دەبێت ئەم سوودوەرگرتنە دادپەروەرانە و گونجاو بێت و ڕەچاوی ماف و بەرژەوەندییەکانی وڵاتانی دیکەی هاوبەش لەو سەرچاوەیەدا بکات (بەتایبەت وڵاتانی خوارەوەی ڕووبارەکە-downstream states). بەکارهێنانی ئاو وەک کارتی فشار و بڕینی یان کەمکردنەوەی بەرچاوی ئاو بۆ زیانگەیاندن بە لایەنی بەرامبەر، بە پێشێلکردنی ئەم بنەمایە دادەنرێت.
بنەمای زیان نەگەیاندنی بەرچاو (Principle of Not Causing Significant Harm-No Harm Rule):
ئەم بنەمایە تەواوکەری بنەمای پێشووە. وڵاتان (یان هەرێمەکان) بەرپرسیارن لەوەی کە چالاکییەکانیان لەسەر سەرچاوە ئاوییە هاوبەشەکان زیانێکی بەرچاو بە وڵاتانی دیکەی هاوبەش نەگەیەنێت. بڕینی ئاو بە مەبەستی سیاسی دەتوانێت زیانی گەورەی ژینگەیی، کشتوکاڵی، ئابووری و مرۆیی بە ناوچەکانی خوارەوە بگەیەنێت.
ئەرکی هاوکاری و ئاڵوگۆڕی زانیاری (Duty to Cooperate and Exchange Information):
یاسای نێودەوڵەتی جەخت لەسەر پێویستی هاوکاری نێوان وڵاتانی هاوبەش لەسەر ڕووبارەکان دەکاتەوە بۆ بەڕێوەبردنێکی باشتر و چارەسەرکردنی کێشەکان. بڕیاری تاکلایەنە بۆ گۆڕینی ڕێڕەوی ئاو یان کەمکردنەوەی، پێچەوانەی ئەم ئەرکەیە.
لێڕەدا دەبێت ئاماژە بەوە بکرێت کە عێراق (بە هەرێمی کوردستانیشەوە) بەشێکە لە حەوزی ڕووبارەکانی دیجلە و فورات. هەرچەندە ڕێککەوتننامەی گشتگیر و جێبەجێکراو لەنێوان هەموو وڵاتانی ئەم حەوزەدا (تورکیا، سووریا، عێراق، ئێران) کەمە یان نییە، بەڵام بنەما گشتییەکانی یاسای نێودەوڵەتی ئاو (customary international law) هەر کارپێکراون.
دەستووری عێراقی فیدراڵ:
ماددەی ١١٠ (دەسەڵاتە تایبەتەکانی حکومەتی فیدراڵی): ئەم ماددەیە چەندین دەسەڵاتی تایبەت بە حکومەتی فیدراڵی دیاری دەکات، لەوانە: "داڕشتنی سیاسەتی سەرچاوە ئاوییەکانی دەرەوەی هەرێمەکان و ڕێکخستنیان". ئەمە ئەوە ناگەیەنێت کە هەرێم هیچ دەسەڵاتێکی نییە لەسەر ئەو ئاوانەی بە ناوچەکەیدا تێدەپەڕن، بەڵام جەخت لەسەر ڕۆڵی حکومەتی فیدراڵی دەکاتەوە لە داڕشتنی سیاسەتی گشتی، بەتایبەت بۆ ئەو ئاوانەی کە لە دەرەوەی عێراقەوە دێن یان سنوورەکان دەبڕن.
ماددەی ١١١: "نەوت و گاز موڵکی هەموو گەلی عێراقە لە هەموو هەرێم و پارێزگاکاندا." هەرچەندە ئەم ماددەیە ڕاستەوخۆ باسی ئاو ناکات، بەڵام ڕۆحی گشتی دەستوور ئاماژە بەوە دەکات کە سامانە سرووشتییە سەرەکییەکان موڵکی گشتین و دەبێت لە بەرژەوەندی هەموواندا بەڕێوەببرێن.
ماددەی ١١٢ (سەبارەت بە نەوت و گاز، بەڵام بنەمای هاوکاری پیشان دەدات): ئەم ماددەیە باس لەوە دەکات کە حکومەتی فیدراڵی لەگەڵ حکومەتی هەرێمە بەرهەمهێنەرەکان و پارێزگاکان پێکەوە سیاسەتی ستراتیژی بۆ پەرەپێدانی سامانی نەوت و گاز دادەڕێژن. ئەمە ئاماژەیە بۆ پێویستی هاوکاری لە بەڕێوەبردنی سامانە سرووشتییەکان.
ماددەی ١١٤ (دەسەڵاتە هاوبەشەکان): یەکێک لە دەسەڵاتە هاوبەشەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵی و هەرێمەکان بریتییە لە "داڕشتنی سیاسەتی ژینگەیی بۆ دڵنیابوون لە پاراستنی ژینگە لە پیسبوون و پاراستنی پاکوخاوێنییەکەی، بە هاوکاری لەگەڵ هەرێم و پارێزگا ڕێکنەخراوەکان لە چوارچێوەی هەرێمێکدا". بەڕێوەبردنی سەرچاوەکانی ئاو بەشێکی گرنگە لە سیاسەتی ژینگەیی.
ماددەی ١١٥: "لە کاتی بوونی ناکۆکی لەنێوان یاسادانانی فیدراڵی و یاسادانانی هەرێمەکاندا سەبارەت بە دەسەڵاتێکی هاوبەش... یاسای فیدراڵی باڵادەست دەبێت."
بنەما گشتییەکانی دەستوور:
دەستوور جەخت لەسەر یەکپارچەیی خاکی عێراق و مافی هاووڵاتیبوون دەکاتەوە. بەکارهێنانی پێداویستییەکی سەرەکی وەک ئاو بۆ گوشارخستنە سەر بەشێکی دیکەی هاووڵاتییانی هەمان وڵات، لەگەڵ ڕۆحی دەستووردا ناگونجێت.
مافەکانی مرۆڤ:
مافی دەستڕاگەیشتن بە ئاوی پاک (Right to Water): ئەم مافە وەک بەشێک لە مافی ژیانێکی شایستە و مافی تەندرووستی لە چوارچێوەی یاسای نێودەوڵەتی مافەکانی مرۆڤدا ناسراوە (بۆ نموونە لە لێکدانەوەی گشتی ژمارە ١٥ی لیژنەی مافە ئابووری و کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکانی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان). بڕینی ئاو یان کەمکردنەوەی بەرچاوی دەبێتە هۆی پێشێلکردنی ئەم مافە بنەڕەتییە.
ئەنجامگیری یاسایی:
هەر هەنگاوێک لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە بۆ بەکارهێنانی ئاو وەک کارتی فشاری سیاسی، لە ڕووی یاسای نێودەوڵەتی، دەستووری عێراق و مافەکانی مرۆڤەوە، زۆر لاوازە و ڕەنگە ڕووبەڕووی ئیدانە و دەرئەنجامی یاسایی و سیاسی ببێتەوە. چارەسەری کێشە دارایی و سیاسییەکان دەبێت لە ڕێگەی دیالۆگ و پابەندبوون بە دەستوور و ڕێککەوتنە یاساییەکانەوە بێت.