چەمكی «فیمینیزم» بەو فۆڕمە ڕۆژئاواییەی كە هاتە ئاراوە، بریتی بوو لە هەموو هەوڵێكی تیۆری و كردەیی بۆ پێداچوونەوە و هەڵسەنگاندنی سیستمی باو لە پێكهاتەی كۆمەڵایەتیدا، كە تەنیا پیاوان وەك سەنتەر و مرۆڤ دادەنێت، ژنانیش لە پلەی دووەم، یان لە پلەیەكی خوارتردا دادەنێت و، سنوور و كۆت و بەندیشیان دەخاتە بەردەم، بەمەش هەموو شارستانیی و ژیارەكان وەك بەرهەمی دەستی پیاوان دەبینێت.

ئەم بزاڤە دواتر و لە ناوەڕاستی دەیەی حەفتاكانی سەدەی بیستەمدا زیاتر پەرەی سەند، بۆ ڕوانین لە ڕەگەزی مێ وەك جۆری كۆمەڵایەتی، نەك وەك ڕەگەزێك كە كۆمەڵگە ئەو سیفەتەی لەسەر دەسەپێنێت، بەمەش «ئیكۆفیمینیزم» هاتە ئاراوە، وەك پێكەوە گرێدانی بنەماكانی فیمینیزم و بزووتنەوەی سەوزەكان.

ئیكۆفیمینیزم وەك زاراوە و چەمك، چەترێكە بۆ زۆر تێگەیشتنی جیاجیا تەنانەت دژ بە یەكدیش لە خودی چەمكەكە، بەڵام لەگەڵ گشت ئەو جیاوازییانەشدا دەتوانرێت بگوترێت كە ئیكۆفیمینیستەكان لەسەر چەند بنەمایەك و لە چەند خاڵێكدا كۆك و تەبان، وەك:

یەكەم: بڕوابوون بەوەی كە كۆنتڕۆڵكردنێكی بی پاساو هەیە لەلایەن پیاوانەوە بەسەر ژنان و ئەو توێژە لاوازانەی كە پشتگوێ خراون، تەنانەت وەك ئەوەی هەندێك لە مرۆڤەكانیش دەیكەن، بەرانبەر بە گیانلەبەران و ڕووەك و سرووشت.

لێرەوە ئیكۆفیمینیزم وەك بزاڤێك دێتە ئاراوە بۆ كۆتاییهێنان بە ستەم لەسەر بنەمای ڕەگەز و سڕینەوەی گشت ئەو هۆكارانەی كە بوونەتە، یان دەبنە هۆكار بۆ ژێردەستەكردنی ڕێكخراوەكانی ژنان، لێرەشدا ئیكۆفیمینیزم هەوڵ دەدات، تەكنۆلۆژیا بخرێتە بەرژەوەندیی ژنان بە جۆرێك ببێتە مایەی یەكسانی لە مووچە و كار و بەرهەمهێنان.

دووەم: بڕوابوون بە بوونی پەیوەندییەكی بەهێز و پتەو لە نێوان ژنان و ژینگە و سرووشت، وەك ئەوەی ئیكۆفیمینیستەكان بڕوایان وایە ناسنامەی دێرینی سرووشت ناسنامەیەكی دایكانە بووە، دواتر ئەوە شۆڕشی پیشەسازی و كەلتووری بازاڕی ئەوروپای نوێ بووە، ئەم ناسنامە دایكانەی ژینگە و سرووشتی شێواندووە.

سێیەم: هەوڵدان بۆ نەهێشتنی سیستمی بێ پاساوی خۆ بە گەورە زانینی ڕەگەزێك و بنیادنانەوەی سیستمی كۆمەڵایەتی بە ڕەفتاری دادپەروەرانە، بە جۆرێك ژنانیش بتوانن بەشدار بن لە دروستكردنی بڕیار و وەرگرتنی ئەو پلە و پۆستانەی كە پێشتر تەنیا بە دەست پیاوانەوە بووە.

لێرەوە ئیكۆفیمینیزم پێی وایە كە بابەتەكانی پەیوەست بە ژینگە و سرووشت و مەترسییەكانی سەریان بابەتگەلێكی نزیكترن لەوان و ئەوان باشتر جێدەستیان دیار دەبێت، لەو بوارانەدا ئەگەر دەرفەت و هەلیان بۆ بڕەخسێت.

بنەماكانی ئیكۆفیمینیزم:

بە بۆچوونی خاتوو كارین جەی وارین (1947 - 2020) بنەما سەرەكییەكانی ئیكۆفیمینیزم بریتین لە:

یەكەم: هەڵوەشاندنەوەی جیاكاری و لایەنگریی ڕەگەزی.

دووەم: بوونی گوفتار و ڕەفتاری ئاكاری و ئەخلاقییانە.

سێیەم: بایەخدان بە فرەدەنگیی ژنان.

هەرچەندە لە كۆتایی ساڵانی هەشتاكان و سەرەتای نەوەدەكاندا نووسین لە بارەی ئیكۆفیمینیزمەوە زیاتر و زیاتر بوون، بەڵام دەكرێت بگوترێت كە زۆربەیان لە نزیكی سێ تەوەردا كۆك بوون:

یەكەم: هەوڵدان بە هەموو ڕێگەیەك بۆ سەلماندنی پەیوەندیی نێوان ژنان و ژینگە.

دووەم: ڕەخنەگرتن لە گۆشەنیگای فەلسەفەی ڕۆژئاوای لایەنگر بۆ ڕەگەزی نێر لە بارەی ژن و ژینگە.

سێیەم: داهێنانی ڕێگەچارەی جێگرەوە بۆ ئەو ڕاوبۆچوونە تاك لایەن و لایەنگرانانە.

هەڵسەنگاندنی ئیكۆفیمینیزم

بەپێی زۆربەی توێژینەوەكان ئەم ڕەخنانەی لای خوارەوە هەن لە بارەی ئیكۆفیمینیزمەوە:

یەكەم: هێشتا نەیتوانیوە ببێتە ئایدیۆلۆژیایەكی جیهانی و پڕۆژەیەكی كرداریی سەركەوتوو.

دووەم: هێشتا وەك كاردانەوەیەكی كاتیی دەردەكەوێت دژ بە بەرەوپێشچوونی پیشەسازی.

سێیەم: هێشتا توێژێكی كەمی وەك دەستەبژێر لە كۆمەڵگە پشتگیری دەكەن.

چوارەم: هێشتا كاری سەرەكییان خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییە بێ ئەوەی ئەنجامێكی بەرچاوی هەبێت.

پێنجەم: هێشتا ژمارەیەكی زۆر لە ژنان ڕازی نین لە بۆچوونی ئیكۆفیمینیستەكان، بەتایبەت ژنانی دانیشتووانی ڕەسەنی وڵاتانی باشووری گۆی زەوی، كە پێیان وایە ئیكۆفیمینیستەكانی ئەوروپا دەستیان بەسەر تێكستە ئایینییەكان و كەلتووری ئەواندا گرتووە و لە بەرگێكی فەلسەفیدا بە جیهانی دەدەنەوە.

شەشەم: هێشتا نەیتوانیوە ئەو فرەدەنگیی و فرەڕەنگییە لە خۆیدا بەدی بهێنێت، كە بانگەشەی بۆ دەكات، بەتایبەت نەیتوانیوە ئەندامێتی و پاڵپشتیی ژنان لە دەرەوەی ئەوروپا و ئەمریكا بەدەست بێنێت.

ڕێگەی سێیەم:

ڕێگەی سێیەم فەلسەفەیەكی مامناوەندیی پێشنیاز ئامێزە لەنێوان ئەوانەی مرۆڤ سەنتەریی پیادە دەكەن و بەرژەوەندیی مرۆڤ دەخەنە پێش پاراستنی ژینگە و سرووشت و، ئەوانەش كە وەك ئیكۆفیمینیستەكان سرووشت سەنتەریی پیادە دەكەن و پاراستنی ژینگە و سرووشت دەخەنە پێش بەرژەوەندیی مرۆڤ، ڕێگەی سێیەم بە جۆرێكە كە مرۆڤ باڵادەست دەكات، بەڵام بە مەرجی پابەندبوون بە چەمكی گەشەپێدانی بەردەوام و ڕاگرتنی هاوسەنگی لەنێوان پێشكەوتن و پاراستنی ژینگەدا.