محەمەد ئەمین پێنجوێنی، سیاسەتمەدار و شارەزا لە سیاسەتەكانی دەوڵەتی توركیا و پرسی كورد لەو وڵاتە، لە پەیوەندییەكی تەلەفۆنیدا گۆڤاری گوڵان دیدارێكی لەگەڵیدا ساز دا، لەسەر پرسی ئاشتی و ئەو گۆڕانكارییانەی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ڕوویان داوە و كاریگەرییان لەسەر بەرەوپێشچوونی دۆزی كورد، بەتایبەتی هەرێمی كوردستان و كوردانی باكوور و ڕۆژئاوا هەبووە.

 

* گۆڕانكارییە خێراكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە وەرچەرخانێكی گەورە دادەنرێت لە مێژووی ناوچەكەدا، پێشبینی دەكرێت لەسەر ئاستی عێراق و هەرێمی كوردستانیش كاریگەرییەكانی ئەم گۆڕانكارییانە گەورە بێت. ئایا ئەم وەرچەرخان و گۆڕانكارییانە تا چەند لە بەرژەوەندیی كورد تەواو دەبێت؟

- لە ئەنجامی شەڕی توندی نێوان ئیسرائیل و ئێران و باڵەكانی، گۆڕانكاریی گەورە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕوویان داوە، ئەمەش دواگۆڕانكاری نابێت و گۆڕانكاریی دیكەش بەڕێوەیە، بەمەش شەڕی 7ی ئۆكتۆبەر تەنیا لە ناو جوگرافیایەكی داخراوی غەززەدا تەواو نەبووە و تەواویش نابێت، بەڵكو كاریگەرییەكانی ئەم شەڕە لەسەر تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دەوڵەتە هەرێمییەكان دیار و لە بەر چاوە، گۆڕانكارییە سیاسی و سەربازی و ئابوورییەكانی ناوچەكە پرۆسەیەكی دوور و درێژە و لایەنی پۆزەتیڤ و نێگەتیڤیشی بۆ خودی ڕژێمەكان و هێزە هەرێمییەكان و لە ناویاندا بۆ كورد و پێكهاتەكانی دیكە هەیە. پۆزەتیڤە بۆ كورد لەبەر ئەوەی كۆتاییهاتنی ڕژێمە دیكتاتۆر و خراپ مامەڵەكارەكانی ناوچەكەیە لە بەرانبەر نەتەوەی كورد، ئەگەرێكی زۆر هەیە كوردانی ڕۆژئاوا بگەنە سەر كەنارەكانی دەریای ناوەڕاست، بەمەش دەرگایەكی گەورە بە ڕووی كورد و گواستنەوەی نەوت و غازدا دەكرێتەوە و ڕۆڵی ستراتیژی و جوگرافیایی گرنگ و گەورە بۆ كورد دروست دەبێت، بە پێچەوانەوە ئەو ڕۆڵە جوگرافیا و ستراتیژییە گەورەیە بۆ دەوڵەتی توركیا كەم دەبێتەوە. لەلایەكی دیكەوە هەڵبەتە ئەم گۆڕانكارییە گەورانە ئەگەری لایەنی نێگەتیڤیشی بۆ گەلی كورد تێدایە، بەتایبەتی ئەگەر نەزانرێت چۆن حەكیمانە مامەڵە لەگەڵ دۆخە نوێیەكاندا بكرێت. ئەو پڕۆگرامەی نەتەنیاهۆ دەیەوێت لە تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا جێبەجێی بكات، هەمووی لە بەرژەوەندیی گەلی كوردە، بە مەرجێك یەكگرتوو و یەكڕیز بین و هێزە سیاسییەكان عەقڵانییانە مامەڵە بكەن، بەتایبەتی لە ڕۆژئاوای كوردستان لە سووریا، چونكە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی پێش 7ی ئۆكتۆبەر جیاوازە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی پاش 7ی ئۆكتۆبەر، هێزەكانی سووریای دیموكرات و هەسەدە لەسەر ئەرزی واقیع ئەو هێزە بەتوانایەن كە دەتوانن ڕۆڵیان لە بارودۆخە نوێیەكەدا هەبێت. بەم شێوەیە گۆڕانكارییەكان هەر بەردەوامن، لەلایەك توركیا پرۆسەیەكی بەرانبەر پرۆسەكەی ئەمریكا و ئیسرائیل لە هەگبەدایە و ئامادەی كردووە، بۆ ئەمەش زۆر پێویستی بە پرۆسەی ئاشتییە لەگەڵ كورد تا مەرام و پلانەكانی خۆی جێبەجێ بكات و نەكەوێتە بەردەم ئەم شەپۆلی گۆڕانكارییە گەورەیەی كە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەخۆیەوە دەیبینێت، لە بەرانبەردا نەتەنیاهۆ زۆر سوورە لەسەر گۆڕانكاری لە نەخشەی هێز و جوگرافیای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، چونكە بەپێی ئەم نەخشە كۆنە و ئەم ڕژێمانە و ئەو هێزە توندڕەوانە بێت، هەرگیز ئیسرائیل ناتوانێت بە ئارامی و بێ هێرشكردنە سەری بمێنێتەوە. مەبەستم لە بەرنامە نێودەوڵەتییەكە ئەو بەرنامەیە كە لە دوا كۆبوونەوەكە لە وڵاتی ئوردن ئەنجام درا و هەریەك لە نوێنەرانی وڵاتانی میسر و سعودییە و ئوردن و بەحرەین و تەنانەت ئەمریكا و ئیسرائیلیشی تێدا بوو، بە بڕیاری حەوت خاڵ كۆتایی هات، لە خاڵی حەوتەمدا باسی دۆزی كورد كراوە و بە ئاشكرا بەڕێوەبەری هەواڵگریی سعودییە ئاماژەی بەوە كردووە كە چارەسەری ئاشتی و ئارامی و سەقامگیری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بە بێ چارەسەری دۆزی كورد و دامەزراندنی دەوڵەتی كوردی دروست نابێت، بە دیاریكراوییش ئاماژە بە یەكگرتنی هەر یەك لە كوردستانی ڕۆژهەڵات و كوردستانی باكوور و كوردستانی باشوور كردووە، بۆیە ئەم ڕاستییە لەلایەن توركیا و دامەزراوە هەواڵگری و سەربازییەكانیەوە باش ئاگادارن لێی، كە ئەگەر فریای خۆیان نەكەون، چەند ساڵێكی دیكە نابات ئەم پڕۆژە و پلانانە دێتە پێشەوە و بارودۆخی نێوخۆی توركیاش بەرگەی ئەمە ناگرێت.

* لەناو ئەم گۆڕانكارییانەدا دۆخی كورد لە ڕۆژئاوای كوردستان چۆن دەبینیت، بەتایبەتی دوای ڕێككەوتنی مەزڵووم كۆبانێ لەگەڵ ئەحمەد شەرع و دواتر دووبارە پەراوێزخستنی كورد لە دەستوور و حكومەتی شامدا؟

- بارگرژی و ئاڵۆزییەكانی دوای ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد، شانس و هەلێكی نوێ بۆ كورد دەهێنێتە پێشەوە، لەمەش گرنگتر ئەوەیە كورد لەم قۆناغەدا بە لۆژیك و عەقڵانی مامەڵە بكات و دوور نییە بە هاتنە پێشەوەی ئیسرائیل لە ناو خاكی سووریا و پاشەكشەی هێزە میلیشیاكانی سەر بە توركیا، كورد بگەیەندرێتە سەر كەنارەكانی دەریای سپی، بەمەش دەروازەیەكی گەورە و نوێ بۆ كورد بۆ جیهانی ڕۆژئاوا بەتایبەتی واڵا دەبێت.

مەزڵووم كۆبانێ سەركردەیەكی گرنگە لە هاوكێشە نوێیەكەی سووریای دوای ڕژێمی بەشار ئەسەد، تەنانەت بەڕێز عەبدوڵڵا ئۆجەلان لە ناو پرۆسەی ئاشتیدا ناوی هێناوە، ڕاستە مەترسییەكانی سەر ڕۆژئاوا بە هۆی دژایەتیكردتی توركیا و میلیشیا چەكدارەكانی ئەو وڵاتەوە وای كردووە، كورد بكەوێتە شەڕێكی خوێناوییەوە و بەردەوام هێرش بكرێتە سەریان، بەڵام سیاسەتەكانی كوردانی ڕۆژئاوا بە پاڵپشتیی ئەمریكا و ناتۆ وای لە ئەحمەد شەرع كرد، بكەوێتە دانوستانەوە، هەرچەندە ئەم هێزانە ئەگەر لەژێر فشاردا نەبن، ددان بە كورددا نانێن.

* ئەگەر چارەسەری ئاشتییانەی كێشەی كورد لە توركیا سەركەوتوو بوو، ئایا ئەمە نابێتە فاكتەرێك بۆ ئەوەی پرسی كورد بگاتە قۆناغێكی پێشكەوتووتر و زۆر لە مافەكانی گەلی كورد جێگیر بكرێت؟

- توركیا زۆر جار بانگەشەی ئاشتیی كردووە و ئێستاش دەیكات، مێژووی ئەم وڵاتە و وڵاتانی دیكەی ناوچەكەش پێمان دەڵێت كە دانوستان و گفتوگۆ و بانگەشەی ئاشتی لەگەڵ كورد، تەنیا بۆ فریودان و تێپەڕاندنی قۆناغ و ڕووداوەكان و سەرقاڵكردن و پارچە پارچەكردنی ڕیزەكانی كورد بووە، ڕەنگە ئەمجارەش بە هەمان شێوە بێت، هەر چەندە تا ڕاددەیەك ئەم جارە من ئومێدێكم بەم پرۆسەیەی ئاشتی هەیە، بەتایبەتی كە ئەم پرۆسەیە دەمێكە دەستی پێ كردووە و لە قۆناغێكی وەرچەرخانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و گۆڕانكارییە گەورەكانی ناوچەكەدا ڕووی داوە. ئەم گرنگیدانە بە پرۆسەی ئاشتی لەم قۆناغ و بارودۆخەدا كە جیهان و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پێیدا تێپەڕ دەبێت، كارێكی باشە، ناتۆ و نەتەنیاهۆ تەنیا بە تێكشكاندنی هێزە چەكدارەكان و میلیشیاكانی سەر بە ئێران ڕاناوەستن، بەڵكو تەواوی وڵاتە هەرێمییەكان و ئەوانەی خۆیان بە زلهێزە ئیقلیمییەكانی ناوچەكە دادەنێن و دژی ئیسرائیلن، تێكیان دەشكێنن، بەتایبەتی ئەوانەی كە هانی حەماس و میلیشیا چەكدارەكانیان داوە هێرش بكەنە سەر ئیسرائیل و ئەمریكا، بۆیە گۆڕانكاری لە حوكمی ئێران و توركیاش دەكەن، ئەم دوو وڵاتە، یان دەبێت سیاسەتی خۆیان بگۆڕن، یانیش ڕووبەڕووی لێشاوی گۆڕانكاریی گەورە و مەترسیدار دەبنەوە، بەتایبەتی كە لە ڕووی سیاسی و ئابووری و سەربازییەوە دۆخی توركیا لەوە زیاتر توانای بارگرانی و شەڕ و ئاڵۆزیی زیاتری نییە.

* ئۆجەلان بە فەرمی داوای كردووە كە پەكەكە چەك دابنێت و كۆتایی بە شەڕ بهێنێت، سەركردایەتیی قەندیلی پەكەكە بە زارەكی پێشوازییان لەم پەیامە كردووە، ئایا پەكەكە بە كردەیی ئەم پەیامەی ئۆجەلان جێبەجێ دەكات؟

- پەكەكە نزیكەی 40 ساڵ دەبێت خەبات دەكات و قوربانی دەدات، بە سەدان گەنجی كوڕ و كچی كورد قوربانییان داوە لەپێناو گەیشتن بە مافی ڕەوای كورد، ئینجا لە ناو پرۆسەی نەتەوەیی كورد بێت، یان لەناو گۆڕانكاری لە نیزامی حوكم و دەستووری ئەو وڵاتەدا بێت. هەرچی ڕاوبۆچوونی پەكەكە بێت، ئەوا بە ڕوونی ئاماژە بەوە دراوە كە هەوڵەكانی ئۆجەلان و گفتوگۆكانی ئیمڕاڵی ڕێزیان لێ گرتووە، پەكەكە ڕێز لە بڕیارەكانی سەرۆكەكەی (ئۆجەلان) دەگرێت، من لە نزیكەوە سەركردەكانی پەكەكەم بینیون و گفتوگۆم لەگەڵ كردوون، ئەوان ڕێزیان بۆ بڕیاری سەرۆكەكەیان هەیە، بەڵام ڕاوبۆچوونی خۆشیان هەیە و بە وردی و چڕی چاودێریی هەوڵەكانی پرۆسەی ئاشتی دەكەن، دواتر بابەتی چەكدانان و هەنگاوەكانی دیكەی چوونە پێشەوەی پرۆسەی ئاشتی دێت، بۆیە پەكەكە دوا بڕیاریان ئەوەیە كۆنگرە ساز دەدەن، بەڵام بە مەرجێك سەرۆكەكەیان (ئۆجەلان) لەو كۆنگرەیەدا ئامادە بێت. پەكەكە دەڵێت: «پەكەكە ئەو هێزەیە كە ئۆجەلان دروستی كردووە و هزر و ئایدیۆلۆژیای خەباتی چەكداریی خاوەندارێتی بۆ ئۆجەلان دەگەڕێتەوە، بۆیە ئەگەر خۆی ئامادە بێت، كۆنگرە بەڕێوە دەچێت و لەو كۆنگرەیەدا چ بڕیارێك درا، جێبەجێ دەكرێت»، كە بە تەئكید هەر بڕیاری بەڕێز ئۆجەلان دەبێت.

* تا چەند پەیامەكەی ئۆجەلان گرنگ بوو بۆ پرۆسەی ئاشتی و ئایا بردنە دەرەوەی پرۆسەی ئاشتی لە ئیمڕاڵییەوە بۆ دەرەوەی ئیمڕاڵی بۆ چ مەبەستێك بوو؟

- بەڕێز ئۆجەلان ویستی ئەم مەسەلەیە نەكاتە سەودا و مامەڵەیەك لە نێوان خۆی و دەوڵەتی توركیادا و تەنیا لە چوارچێوەی زیندانێكی تاكەكەسیدا بەڕێوە بچێت، بەڵكو ویستی ئەم پرۆسەی ئاشتییە بخاتە بەردەم هەموو گەلی توركیا بە هەموو هێزە سیاسییەكانییەوە، ئەوانەی لە بەڕێوەبردنی حوكمڕانیدان و ئە وانەشی ئۆپۆزیسیۆنن، ئەوە بوو لە ڕێگەی دەم پارتی توانی ڕاوبۆچوونی ئەو خەڵكە وەربگرێت و ڕاوبۆچوونەكانیان بۆ بردەوە، ئەو كات دوا بڕیاری دا، بەمەش بە دەوڵەتی توركیای گوت، ئەم پرسی ئاشتییە پرسی من نییە كە 26 ساڵە لە زیندانم بەڵكو پرسی خەڵكی توركیایە، بەتایبەتی گەلی كورد.

* ئاماژەت بەوە دا كە ئەم جارە جیاواز لە جارەكانی دیكە و ئومێدێكت هەیە بە پرۆسەی ئاشتی، ئایا ئەم ئومێدە لە چییەوە هاتووە؟

- سەرەتا وەكو ئاماژەم پێ دا، ناوچەكە لە ناو گۆڕانكارییەكی بەردەوامدایە و نەخشەی زۆر هێزی سیاسی و سەربازی لە ناوچەكەدا گۆڕانكارییان بەسەردا هاتووە، هاوكات پەكەكە كاردانەوەی عەقڵانی و ئەخلاقیی بۆ سەرۆكەكەی (عەبدوڵڵا ئۆجەلان) و نامەكەی هەبوو، بەتایبەتی كە لە نامەكەدا ئۆجەلان گوتوویەتی كە تەواوی بەرپرسیارێتیی هەموو ئەم پرۆسەیە هەڵدەگرم، لەلایەكی دیكەوە بۆ توندڕەوەكان لە دژی كورد لە توركیا ناچێتە سەر، دەنگی ناڕەزایەتی لە ناو كورد و تەنانەت لە ناو توركیش دژی سیاسەتی شەڕ و برسیكردن و هێرش و دەستتێوەردان بۆ باشوور و ڕۆژئاوا بەرز بووەتەوە، بۆیە ئومێدم زۆرە پرۆسەی ئەمجارەی ئاشتی لە توركیا سەربكەوێت و پرسی كورد بچێتە پێشەوە، هەرچەندە ئەمە بەستراوەتەوە بە نییەت و بوێریی دەسەڵاتدارانی توركیاوە، بۆیە هەنگاوەكانی ئاشتی پێویستی بە هەنگاوی كرداری هەیە، بۆ ئەوەی سەرەتا متمانە بگەڕێتەوە، بۆ نموونە كۆبوونەوە و گفتوگۆكانی ئیمڕاڵی بە سەرۆكایەتی ئۆجەلان باشتر و زیاتر و ڕوونتر بكرێت، هەر هیچ نەبێت لەم قۆناغەدا ئۆجەلان ئازاد بكرێت، ئەگەر ئازادێكی مەرجداریش بێت. بۆ نموونە تەنیا لە ناو توركیادا هاتوچۆ و كۆبوونەوە و گفتوگۆ دەست پێ بكات، بۆ ئەوەی لە قۆناغەكانی داهاتوودا پەكەكە بتوانێت بە ئامادەبوونی ئۆجەلان كۆنگرەی خۆی ئەنجام بدات، لە بەرانبەریشدا دڵنیام هەر هەنگاوێكی باش بەرانبەر كورد و پرۆسەی ئاشتی لەلایەن دەوڵەتی توركیاوە ئەنجام بدرێت، لە بەرانبەردا پەكەكە و برادەرانی شاخ هەنگاوی گەورەتریان بۆ ئاشتی دەبێت.