سیناریۆیا لاوازكرنا كۆمارا ئیسلامییا ئیرانێ: خواندنهك سایكۆپۆلێتیك
د. نهسرهدین ئیبراهیم گولى*
*
پشتى كارهساتا 7 ئۆكتۆبهر، و ب هێجهتا هندێ ئیرانێ دهست د هاریكارى و بهلكۆ پلانا ڤێ كریارا تیرۆریستى دا ههبت، گڤاشێن سهر ئیرانێ زێدهتر لێهاتن. ژناڤبرنا هێزێن وهكى حهماس و حزبۆللا و ههڕفتنا بهشار ئهسهدى سنوورێن شهڕێ ئیسرائیل گههاندنه ناڤ خۆدێ ئیرانێ، و ئهڤه لدهمهكییه كو ڤى وهلاتى بۆ ماوهیێ چار دههكان بزاڤ دكر ڤى شهڕى ژ سنوورێن خۆ دویر بكهت. و گههشتنا شهڕێ ئیران و ئیسرائیلێ گهلهك سیناریۆ لبهر ئیسرائیلێ دهیناندن، كو ئێك ژ وان ژناڤبرن و تیرۆركرنا سهركردێن كۆمارا ئیسلامییا ئیرانێ و ژ وان ژی رێبهرێ بلندێ وێیه، وهكى وى كارێ دگهل سهركردێن حهماس و حزبۆللاى هاتیهكرن. بهلێ ئاریشه د هندێدایه رهوشا ئیرانێ نهوهكى ڤان دوو لایهنایه و ژ لایهك دیتر ڤه لدویڤ یاسایێن ناڤدهولهتى ب ئامانگرتنا سهرۆكێ وهلاتهكێ ئهندامێ كۆما UN نه هۆسا ب سانههى و رێپێدایه. بهلێ دگهل هندێ ژی نهتهنیاهۆ و كابینا وى وهسا دبینن چ دهمهك هندى نۆكه بۆ ڤى كارى خۆش و گۆنجاى و ئاماده نینه و پشتى دوو هێڕشێن ئیرانێ بۆ سهر ئیسرائیل كو چ زیانهك بهرچاڤ تێدا نهبین هێجهت بۆ ئیسرائیلێ خۆش بیه بۆ ڤى كارى.
بهلێ جوینهك دناڤ ئیسرائیلێ دا وهسا دبینن كو ژناڤبرن و تیرۆركرنا رێبهرێ كۆمارا ئیسلامییا ئیرانێ بهلكۆ چ تشتهكى ژ بابهتى نهگهۆڕیت و پشتى وى دێ كهسهك ئێته دهستنیشانكرن و جهێ وى گریت، و كۆمارا ئیسلامییا ئیرانێ زڤڕینیته رهوشا بهرێ. بهلێ د راستیدا ئهڤه وهسا نینه. كۆمارا ئیسلامى و نهخاسمه رێبهرێ وێ لسهر بنهمایێ سیستهمهكێ دهسههلاتا سیاسى هاتیه دهیناندن كو دیكتاتۆرییه. و لدویڤ بنهما و تیۆریێن زانستێ سایكۆلۆژییا رێبهراتیێ ئهڤ جۆرێن رێبهران د پرۆسهیهكا كارێ خۆ دا سیستهمهكێ زالبوونێ پهیرهو دكهت، و ژبلى كو چ باوهرى ب پشكدارى و هاریكارییا بندهستێن خۆ د بڕیارێن سیاسیدا نینه، وهسا ژی ههمى ڤان بڕیارا بخۆ ددهت، و دگهلدا ژی دهلیڤهى نادهته بندهست و هاریكارێن خۆ لایهنێ كاركرن و ههڤالینیێ و پهیوهندیێن سیاسى بۆ خۆ و بندهستێن خۆ دیار بكهت، بهلكۆ رێبهرێ دیكتاتۆر سنوور و لایهن و شێوازێ ڤان پهیوهندییا بۆ وان دیار و دهستنیشان دكهت و رێكێ نادهت ئهو ژ ڤى سنوورى دهركهڤن، ژبهر ڤێ چهندێ ئهڤ وهلات و رێكخراو و پارتێن هۆسا دیكتاتۆر بهردهوام پارچهپارچهنه و نهئێكگرتى و ناكۆكن و پهیوهندیێن جێگر و بندهست و ئهندامێن وان دگهل رێبهر و سهركردێ خۆ د لاوازترین ئاستدانه و ئهڤه ژی بۆ هندێ دزڤڕیت ئهڤ ئهندامه بهردهوام ههست ب لاوازیێ دكهن و ههستدكهن د پهیوهندى و كارێ سیاسیدا تووشى شكهستنێ دئێن، لهوما دبینین دهمێ سهركرده و رێبهرێ ڤان جۆره پارت و رێكخراو و وهلاتا د كاودانێن جۆدا و ئهگهرێن جۆدا دهمێ ئاریشهك مهزن بۆ دروست دبیت و ژ كارى دهێته لادان یان دهێته تیرۆركرن قهیرانهك مهزن بهرۆكا وێ پارتێ و رێكخراوێ دگریت و مۆرالا ئهندام و كادرێن وێ دهێته خوار و ژبهرئێك دچیت و دههڕفیت چونكى رێبهرى دهلیڤهیهك نهدایه كهسهك ههژى بهێته پهروهردهكرن و پێگههاندن داكۆ ڤان كاودانێن هۆسا دا جهێ وى تهژى بكهت.
لهوما لدویڤ ڤێ تیۆرێ سیناریۆیا تیرۆرا رێبهرێ ئیرانێ یێ بلند و هندهك ژ سهركردێن مهزن ئهگهرهك ڤهكرییه لبهر وهلاتێ ئیسرائیل، و نهخاسمه كو ئهڤ وهلاته بۆ پاراستنا بهرژهوهندى و خۆدێ خۆ و بوونا خۆ هیچ گۆهێ خۆ نادهته یاسایێن ناڤدهولهتى.
لهوما دبیت ئێك ژ بژاردهیێن ئیسرائیل ئهڤ كاره بیت، و نهخاسمه ههكهر ئیران د وان دانوستاندنێن ئهمریكاى رێك بۆ خۆشكرى، ب مهرجێن ترهمپى رازى نهبیت و دۆماهیكێ ب پرۆگرامێ خۆ یێ ئهتۆمى و مووشهكێن بالیستى و پشتهڤانیكرن ژ هێزێن چهكدار و میلیشیایێن ئالیگرێن خۆ ل دهڤهرێ نهئینیت، و بڕهنگهكى ژ رهنگان دانپێدانێ ب وهلاتێ ئیسرائیل بكهت و دهست ژ گهفێن خۆ بۆ سهر ڤى وهلاتى بینیت و دهستا ژ درویشمێ خۆ یێ كلاسیك و ئایدیۆلۆژیكێ " دڤیا ئیسرائیل بهێته ژناڤبرن و ژنهخشهیا جیهانى بێته برن" ههلنهگریت. ئهڤه لدهمهكییه كو ژبلى ڤان داخوازییا نه ئهمریكا و نهئیسرائیل چ بهحسێ گهۆڕینا سیستهمێ دهسههلاتێ ل ئیرانێ ناكهن، بهلكۆ تنێ دڤێت سنوورهكێ بۆ دهینن و دفنا وێ بشكێنن.
*پرۆفیسۆرێ هاریكار/ زانكۆیا زاخۆ
