باربارا سالڤین وانەبێژی كاروباری نێودەوڵەتی لە زانكۆی جۆرج واشنتۆن بۆ گوڵان: ئێران و ئەمریكا نایانەوێت دۆخەكە بەرەو پێكدادانی سەربازی بڕوات
باربارا سالڤین، توێژەرە لە سەنتەری ستیمسۆن لە واشنتۆن و وانەبێژی كاروباری نێودەوڵەتییە لە زانكۆی جۆرج واشنتۆن. پێشتریش خاوەن و بەڕێوەبەری دەستپێشخەریی ئایندەی ئێران بوو لە ئەنجومەنی ئەتلانیك، شرۆڤەكاری سیاسەتی دەرەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكایە لە ئاست ئێران، هەروەها كاری ڕۆژنامەنووسیشی ئەنجام داوە و ستووننووس بووە لە ئەل مۆنیتۆ، یاریدەدەری بەڕێوەبەری نووسین بووە بۆ ئاسایشی نەتەوەیی و جیهانی لە واشنتۆن تایمز، هەروەها ڕووماڵی پرسە سەرەكییەكانی بواری سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكای كردووە، وەك شەڕی ئەمریكا دژ بە تیرۆر، سیاسەتی ئەم وڵاتە لە ئاست دەوڵەتە لە یاسا دەرچووەكان، شەڕی ئێران و عێراق، ناكۆكیی فەلەستین و ئیسرائیل، نۆ جاریش سەردانی ئێرانی كردووە. گوڵان دیمانەیەكی لەگەڵدا ئەنجام دا بۆ تاوتوێكردنی پرسەكانی پەیوەست بە بارگرژییەكانی نێوان ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ لەگەڵ ئێران و ئایندەی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و چەند بابەتێكی دیكەی پەیوەندیدار.
* وەك ئاشكرایە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە گۆڕانكاری و وەرچەرخانی گەورەدا تێدەپەڕێ و تەنانەت دەگوترێت كە نەخشە ستراتیژییەكەی ئەم ناوچەیە بە چەشنێكی بەرچاو ئاڵوگۆڕی بەسەردا هاتووە، بەتایبەتی لە پەیوەندی بە داكشانی دەستڕۆیشتوویی ئێران لەم ناوچەیەدا، بۆچوونی ئێوە لەم ڕووەوە چییە؟
- لە ڕاستیدا ئەوەی پەیوەندیی بە داكشانی كاریگەری و دەستڕۆیشتوویی ئێرانەوە هەبێت، ئەوا دەكرێت لەم ڕووەوە بڵێین ڕاستە بە هۆی پێشهات و پەرەسەندنەكانی ئەم دواییەوە پێگەی ئێران بە شێوەیەكی جددی لاواز بووە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، دەكرێت بڵێین هێشتا ئێران چەند كارتێكی بەهێزی لەدەستدا ماوەتەوە و دەكرێت سوودیان لێ وەر بگرێت، بۆ نموونە، دەكرێت ئاماژە بەوە بكەین كە ئێران لە ڕووی ئایدیۆلۆژی، هەروەها ڕایەڵەی ئایینییەوە، پەیوەندییەكی نزیكی هەیە لەگەڵ كەمینە و لایەنە ئیتنییەكانی جیهانی عەرەب و موسڵمانەوە.
* ئەگەر زیاتر لەسەر ئەم پرسە ڕابوەستین و لە وەڵامەكەی ئێوەوە پرسیارێكی دیكە دروست بكەین، ئایا ئێوە چۆن وێنای ئەو بارودۆخە نوێیە دەكەن كە ڕووی كردووەتەوە ئێران، بەتایبەتی لە ڕووی پەرەسەندنەكانی ناوچەكە و ئەو گوشارانەی ڕووبەڕووی دەبنەوە؟ ئایا دەكرێت بڵێین ئەوەی بەسەر ئێراندا هاتووە پاشەكشەیەكی كاتییە و دەتوانێت تێیپەڕێنێت؟
- ئەگەر من درێژە بە وەڵامەكەی پێشووم بدەم و لەم ڕووەوە ڕوونكردنەوەی زیاتر بدەم، ئەوا دەڵێم هێشتا ئێران پەیوەندییەكی پتەو و بەهێزی لەگەڵ گرووپە میلیشیاكان و لەگەڵ لایەنە سیاسییەكانی نێو عێراقدا هەیە، هەروەها هێشتا پارێزگاری لە هەندێ ڕایەڵەی پەیوەندیی بە كەمینەی عەلەوییەكانی نێو وڵاتی سووریا و، هەروەها بە لایەنەكانی كورد و شیعەوە لەو وڵاتەدا كردووە، كە ئێمە دەزانین لەم ڕووەوە هێشتا دۆخی سووریا لە بارێكی شلۆقدایە و جێگیر نەبووە و نەچەسپیوە.
* وەك ئاشكرایە كە هەندێ لە لایەنە سەرەكییەكانی ئەوەی پێی دەگوترێت میحوەری موقاوەمە لاواز بوون، بەتایبەتی بزوتنەوەی حەماس و حزبوڵڵای لوبنان، ئێستا ئێوە چۆن لەم میحوەرە دەڕوانن و پێتان وایە لە چ بارێكدایە؟
- ئەوەی پەیوەست بێت بەوەی پێی دەڵێن میحوەری موقاوەمە، ئەوا ڕوونە كە حوسییەكان بوونە چالاكترین لایەنی نێو ئەم میحوەرە، ئەویش دوای هێرشەكانی بزووتنەوەی حەماس- لە كەرتی غەززە- لە 7ی ئۆكتۆبەری ساڵی 2023 بۆ سەر ئیسرائیل، و ئەو دەرئەنجامانەی لێی كەوتەوە لەو گورزانەی ڕووبەڕووی حەماس و حزبوڵڵا بوونەتەوە.
* ئەوەی لە ئێستادا هەمووانی سەرقاڵ كردووە هەڕەشەكانی ئیدارەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكایە بە سەرۆكایەتیی دۆناڵد ترەمپ، كە پەیامەكانی بۆ ئێران ڕوون و ڕاشكاون، كە ڕایگەیاندووە ئێران دەبێت بێتەسەر مێزی گفتوگۆ، یان دەرئەنجامێكی خراپ چاوەڕوانی دەكات. لێرەدا پرسیارەكە ئەوەیە ئایا ئەم هەڕەشانە چەند جددین و تا چەند كاران؟
- ئەوەی دەكرێت لەم بارەیەوە ئاماژەی پێ بكرێت، ئەوەیە كە ئەوەی سەرۆكی ئەمریكا»دۆناڵد ترەمپ» دەیكات، شێوازێكە كە پێی ئاشناین، واتە ئەو ڕێچكەیەی ترەمپ دەیگرێتەبەر تێكەڵێكە لە ستایشكردن و هەڕەشەكردن لە بەرامبەرەكەی، هەرچۆنێك بێت، ئەوەی پەیوەست بێت بەوەی هەڕەشەكان چەند جددین، ئایا دەكرێت سەربكێشن بۆ سەرهەڵدانی شەڕ، ئەوا من دەڵێم، یان باوەڕم وایە كە هیچ یەكێك لە لایەنە ڕكابەرەكانی ئەم هاوكێشەیە (ئێران و ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا) نایانەوێت و خوازیاری ئەوە نین كە دۆخەكە بە چەشنێك پەرە بستێنێت و هەڵكشێت كە بەرەو پێكدادانی سەربازی بچێت.
* كەواتە پێت وایە لە بەرانبەر ئەو گوشارە زۆرانەی ئیدارەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بە سەرۆكایەتیی دۆناڵد ترەمپ، ئێران بە چەشنێك ڕەفتار دەكات كە هەوڵی ئەوە بدات كە دۆخە نالەبارەكە تێپەڕێنێت و بە جۆرێك لە جۆرەكان ڕێككەوتنێك لەگەڵ ئەمریكادا ئەنجام بدات؟
- من گومانم هەیە لەوەی هەردوو لایان لە بارێكدا بن، یان بتوانن بگەنە ڕێككەوتنێكی گەورە و گرنگ بۆ تێپەڕاندنی ئەم دۆخە، لەگەڵ ئەوەشدا ئەوەی دەكرێت لەم بارەیەوە ئەنجام بدرێت، یان ئەوەی ڕێی تێ دەچێت، ئەوەیە كە هەندێ هەنگاوی بچووك هەڵبگیرێت بۆ هێوركردنەوەی هەلومەرجەكە و خاوكردنەوەی بارگرژییەكان، بە چەشنی ئەوەی لە سەردەم و سەروەختی ئیدارەی سەرۆك جۆ بایدندا بەدیمان كرد.
* وەك دیارە بەشێك لە ستراتیژیەتی ئیدارەی سەرۆك دۆناڵد ترەمپ بۆ زیاتر گوشار خستنەسەر ئێران بریتییە لە هەوڵەكانی بۆ ئەوەی حكومەتی عێراقیش ناچار بكات، كە خۆی بە دوور بگرێت لە ئێران و هەندێ لە پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئەو وڵاتەدا كەم بكاتەوە. لێرەدا پرسیارەكە ئەوەیە ئایا عێراق چ بژارەیەكی لە بەردەمدایە و باشترین ڕێگەچارە چییە بۆ ئەوەی بیگرێتەبەر، بەتایبەتی كە لە پێگەیەكی بەهێزدا نییە لە ئاست ئەمریكا؟
- ئەوەی پەیوەندیدار بێت بە پرسی ئەوەی عێراق پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئێراندا بپچڕێنێت، ئەوا من گومانم هەیە لەوەی عێراق بتوانێت بە تەواوەتی ڕایەڵەكانی لەگەڵ ئێراندا ببڕێت و كۆتاییان پێ بهێنێت، لەگەڵ ئەوەشدا، پێم وایە عێراق كار و كۆشش دەكات بۆ ئەوەی كەمتر لە ژێر دەستڕۆیشتوویی و كاریگەریی ئێراندا بێت، ڕەنگە لەم ڕووەوە چەند هەنگاوێك هەڵبگرێت، لە نێویاندا كاركردن بە ئاراستەی ئاوێتەكردنی یەكەكانی حەشدی شەعبی «لە نێو دامەزراوەی سوپای وڵاتەكەدا»، واتە ئەگەری ئەوە هەیە لەم سەروەخت و كاتەدا بەغدا بیەوێت جڵەوی یەكەكانی حەشدی شەعبی بكات و هەوڵی ئەوە بدات خۆی لە ورووژاندنی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ لا بدات. ڕەنگە هەنگاوێكی دیكە بریتی بێت لە هەوڵدان بۆ بەرەوپێشبردن و باشتركردنی پەیوەندییەكانی لەگەڵ وڵاتانی كەنداو و توركیادا.
* هەروەك لە یەكەم پرسیاردا ئاماژەمان پێ كرد، ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە ئاڵوگۆڕێكی قووڵ و چارەنووسسازدا تێدەپەڕێت، بە دید و تێڕوانینی ئێوە ئایا ئەو هەلومەرجەی ئێستا لەئارادایە، هەلێكە بۆ ئەوەی ئەم ناوچەیە بخرێتەسەر ڕاستەڕێی سەقامگیرییەكی درێژخایەن، یان ئەوەتا دۆخەكە بە چەشنێكە كە دەكرێت پێشبینیی ئەوە بكەین كە ئەم ناوچەیە بەرەو لێكترازان و پشێویی زیاتر دەڕوات؟
- ئەوەی تا ئێستا لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەدی كراوە، ئەوەیە كە هەمیشە هەلومەرجەكە بۆی هەیە بەرەو خراپبوون و ئاڵۆزیی زیاتر بچێت، كە بە زۆری ئەمەش ڕوو دەدات، بەڵام ئەگەر ئاماژەیەكی ئەرێنییش لە ئارادا بێت، ئەوەیە كە وڵاتانی كەنداو هەوڵ دەدەن ببنە خاڵی بەیەكگەیشتنی نێوان لایەنەكان و، تەنانەت هەوڵی ئەوە دەدەن كە «دۆناڵد ترەمپ و ئیسرائیل» پاشگەز بكەنەوە بۆ ئەوەی پەنا نەبەنە بەر بەرپاكردنی شەڕ لە دژی ئێران. هەروەها لەم ڕووەوە هەردوو وڵاتی چین و ڕووسیاش داوای ئەوە دەكەن كە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بە وریاییەوە هەنگاو هەڵبگرێت.
* كەواتە پێتان وایە ئەم هەوڵانەی وڵاتانی كەنداو دەرئەنجامێكی ئەرێنییان لێ دەكەوێتەوە، بەتایبەتی ئەوەی پەیوەست بێت بە دوورخستنەوەی تارمایی شەڕ و پێكدادانی سەربازی لە نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و ئێراندا، كە ئاشكرایە لە حاڵەتی ڕوودانیدا ڕەنگە نەك هەر ناوچەكە، بەڵكو تەواوی جیهانیش هەست بە كاریگەرییەكانی بكەن؟
- ئێمە دەزانین كە سەرۆك دۆناڵد ترەمپ یەكەم سەردانی دەرەوەی وڵاتەكەی بۆ عەرەبستانی سعودیەیە بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی كە پەیوەندییەكی نزیكی لەگەڵ ئەو وڵاتە و سەركردەكەی هەیە، بۆیە من پێشبینی دەكەم، گوێ لە بۆچوونەكانی محەمەد بن سەلمان دەگرێت لەبارەی ئێرانەوە، لەلایەكی دیكەوە، دەبێت ئەوەش لە یاد نەكەین، كە دەرد و مەینەتییەكانی فەلەستینییەكان ڕۆژ بە ڕۆژ خراپتر دەبێت و پێناچێت كە هیچ هەوڵێك هەبێت یان هیچ لایەك هەوڵ بدات بۆ ئەوەی ئەو كوشتار و پاكسازییە ئیتنییە ڕابگیرێت. واتە لێرەدا دەمەوێت ئەوە بڵێم، كە تاوەكو ئەم كێشە و ناكۆكییە بەردەوام بێت و بە چارەسەرنەكراوی بمێنێتەوە، ئەوا ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، نە سەقامگیر دەبێت و نە ئارامی بە خۆیەوە دەبینێت.
