سەرەڕای ڕۆڵی بەرچاوی ژیریی دەستكرد لە بواری دەستنیشانكردنی وردی سەرچاوەكانی پیسبوون و ڕێگریی لە پیسبوونی ژینگە و گۆڕانی كەشوهەوا، بەڵام ڕاهێنانەكانی سەر ئەم سیستمە زیرەكە بڕێكی زۆر وزەی پێویستە كە بەشی زۆری وزەكە لە سەرچاوەی وەك سووتەمەنیی بەردینەوەیە.

بۆیە ئێستا پرسیاری سەرەكیی كۆمپانیا گەورەكانی تەكنۆلۆژیا ئەمەیە:

چۆن سوود لە ژیریی دەستكرد وەربگرین، بێ ئەوەی زیان بە ژینگە بگەیەنین؟

چۆن تەكنۆلۆژیای دۆستی ژینگە بخەینە خزمەتی سیستمەكانی ژیریی دەستكرد بۆ كەمكردنەوەی دەرهاویشتەكانی وەك دوانەئۆكسیدی كاربۆنی زیانبەخش بە كەشوهەوا؟

چۆن ژیریی دەستكرد بە شێوەی نەرێنی كار دەكاتە سەر كەشوهەوا؟

بەپێی زانایانی زانكۆی (چیجیانگ)ی وڵاتی چین، ئەو بڕە لە دوانەئۆكسیدی كاربۆن كە بەهۆی سیستمەكانی ژیریی دەستكردەوە دەردەدرێن، لەگەڵ تێپەڕبوونی كاتدا ڕوو لە زیادبوونە، ئەمەش بارودۆخی كەشوهەوا خراپتر دەكات.

بەپێی سایتی (ئی.ویك) ژیریی دەستكرد بە سێ ڕێگە كاریگەریی لەسەر پیسكردنی ئاو و هەوا و خاك هەیە:

یەكەم: بەرهەمهێنانی نموونە و سامپڵەكانی ژیریی دەستكرد پێویستییان بە بڕێكی زۆری وزە هەیە كە ئەو وزەیەش هێشتا لە ڕێگەی سووتاندن و بەكارهێنانی سووتەمەنیی بەردینەوەیە.

دووەم: پشتبەستنی ئامێرەكانی تەكنۆلۆژیای زانیاری بەو كەرەستانەی كە نوێ نابنەوە و بە شێوازێكی زیانبەخشانە بە ژینگە دەردەهێنرێن و نوێش نابنەوە.

سێیەم: دوای لەكاركەوتن زۆرێك لە خاشاكە ئەلكترۆنییەكان چارەسەر ناكرێن و فڕی دەدرێنە نێو ئاوی دەریا و ئۆقیانووسەكانەوە.

بەپێی ئەو توێژینەوەیەش كە لە سایتی (سپرینگەر) بڵاو كراوەتەوە، پێشكەوتنی خێرای سیستمی ژیریی دەستكرد توانا و هێزێكی زیاتر كۆمپیوتەریی دەوێت، ئەمەش بەواتای زیاتر بەكاربردنی وزە دێت بۆ كاركردنیان، بۆ نموونە: وزەی بەكارهاتوو لە كاركردنی وەشان و ڤێرژنی چوارەمی داواكاری و ئەپڵیكەیشنی چات بی تی، دوو هێندەی ئەو وزەیەیە كە لە ڤێرژنی پێشوودا بەكار هێنراوە.

هەروەها بەپێی توێژینەوەیەكی نوێی زانكۆی «ماساچوستس ئێمهێرست» دەركەوتووە كە ڕاهێنان لەسەر نموونە و سامپڵەكانی ژیریی دەستكرد، بەتایبەت نموونەی كردارە پڕۆگرامسازییە گەورەكانی وەك «چات جی پی تی» بڕێكی زۆری دوانەئۆكسیدی كاربۆن دەخاتە ناو بەرگە هەواوە.

ئەمە جگە لەوەی توێژەرەكانی هەمان زانكۆ (ماساچوستس ئێمهێرست) گەیشتوونەتە ئەوە ئەنجامەی كە بڕی ئەو دوانەئۆكسیدی كاربۆنەی كە بەهۆی ڕاهێنان لەسەر نموونەكانی ژیریی دەستكردەوە دەردەچن، دەگاتە پێنج هێندەی هەمان بڕ لەو گازە كە لە گاز و بەنزینی هۆكارەكانی گواستنەوەوە دەردەدرێن.

هەمان توێژینەوە تیشكی خستووەتە سەر ڕۆڵی نەرێنیی ئەو داتا سەنتەرانەی كە ڕاهێنانی زۆریان لەسەر نموونەكانی ژیریی دەستكردە و، بڕێكی گەورەی وزەش بەكار دەهێنن لە خستنەكاری ئەلگۆریتمە ئاڵۆزەكان و ئەلكترۆنییاتی ژیریی دەستكرددا.

هەر لە توێژینەوەكەدا هاتووە كە بڕی ئەو وزەی كارەبایەی لەكاتی گەڕان لە گوگڵدا پێویستە، یەكسانە بە (0.3) وات لە كاتژمێرێكدا، لە كاتێكدا بۆ گەڕان بەدوای زانیارییەكدا لە ڕێگەی (چات جی پی تی) بڕی وزەی كارەبای پێویست یەكسانە بە (2.9) وات لە كاتژمێرێكدا، واتە دە ئەوەندەی ئەوەی گوگڵ.

لە توێژینەوەكەدا باس لەوەش كراوە كە وزەی بەكارهاتوو لە داتا سەنتەرەكانی تایبەت بە ژیریی دەستكرددا یەكسانە بە (1%) هەتا (2%) ی وزەی بەكارهاتوو لە جیهاندا.

بەپێی ڕاپۆرتی هاوشێوەی توێژنەوەی پێشوو، كۆمپانیای «گۆڵدمان ساكس» ئەو ڕێژەیە دەگاتە (3%) هەتا (4%) ی وزەی بەكارهاتوو لە جیهاندا.

لەم بارەیەشەوە توێژینەوەی زانكۆی «ماساچوستس»دەڵێت: ئەم ئامێرە لەكاركەوتووە فڕێدراوانە زۆر ماددەی مەترسیداری كیمیایی وەك لید و جیوەیان تێدایە كەزیان بە ژیانی وشكانی ئاوی دەگەیەنێت و، كێشەی تەندروستییش بۆ ئەو كەسانە دروست دەكات كە بەریەككەوتنیان لەگەڵ ئەم ئامێرە لەكاركەوتووانەدا هەیە.

هەموو ئەم مەترسییانەش زیاتر دەبن لەو كاتەی كۆمپانیاكان بازدان و بەرەوپێشچوونێكی گەورەیان ئەنجام داوە بەهۆی بنیاتنانی زیاتری داتاسەنتەرەكان، كە بەمەش دوای لەكاركەوتن خاشاكە ئەلكترۆنییەكان زیاتر دەبن.

هەر ئەمەشە وای كردووە كە «بەرنامەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ ژینگە» مەترسییەكانی خۆی لە توێژینەوەیەكدا بخاتە ڕوو بە ناونیشانی «ژیریی دەستكرد و كێشەی ژینگەیی» كە تیایدا ئاماژە بەوە دەدات كە ئامێرەكانی ژیریی دەستكرد وێڕای بەكاربردنی بڕێكی زۆری كارەبا، بڕێكی زۆری ئاویش بەكار دەبەن.

بۆیە ئێزگەی گشتیی نیشتمانیی «ئێن تی ئاڕ» ی ئەمریكا، دەڵێت: «لەم سەردەمی گرنگیی دەستگرتن بە باش بەكارهێنانی ئاودا، بەشێوەیەكی نزیكەیی هەر داتا سەنتەرێكی قەبارە مامناوەند ڕۆژانە نزیكەی 300 هەزار گاڵۆن ئاو بەكار دەهێنێت، لەكاتێكدا هەر تاكێك ڕۆژانە نزیكەی تەنیا سەد گاڵۆن ئاو بەكار دەهێنێت.

لێرەوەیە كە ڕووكردنە ژیریی دەستكرد وێڕای سوودەكانی، ساڵانە نزیكەی دە ملیار دۆلار زیان بە ژینگە و پێكهێنەرەكانی ژینگە دەگەیەنێت، چونكە بەپێی داتابەیسی تایبەت بە زانكۆی هارڤارد، شوێنپێی كاربۆنی سیستمەكانی ژیریی دەستكرد ساڵانە (102.6) ملیۆن تۆن كاربۆن دەرهاویشتەیان بووە، هەر ئەمەشە وای كردووە زانایان داوا بكەن لە كارمەندانی بواری ژیریی دەستكرد كە لە كارەكانیاندا پشت بە چەمكی گەشەپێدانی بەردەوام و ڕێبازی سەوز و ژینگەدۆست ببەستن.