هونەر و ئەنفال
سوپای عیراق لە سەردەمی سەدام حوسێن لە ساڵی 1988دا، زنجیرەیەك هێرشی سەربازیی كردە سەر باشووری كوردستان. لەو شاڵاوەدا نزیكەی 5 هەزار گوند و دەیان شاری باشووری كوردستان خاپوور كران، نزیكەی 200 هەزار كوردیش بە شێوەی هەمەجۆر گیانیان لەدەست دا. ئەنفال شاڵاوێكی جینۆساید بوو، بە فەرمانی سەدام و بە دەستی عەلی حەسەن مەجیدی ئامۆزای دژ بە خەڵكی باشووری كوردستان بەڕێوە چوو.
ئا/ تاریق كارێزی
ئامانجی حكومەتی عیراق لە بەرپا كردنی ئەنفال ڕیشەكێش كردنی كورد بوو، تا بە یەكجاری دەست بەسەر خاكی باشووری كوردستاندا بگرێت و ناسنامەكەی زەوت بكات. ئەم شاڵاوە قوربانییەكی زۆری لە كورد برد، لە كۆتاییشدا شكستی هێنا و سەری ڕژێمی جێبەجێكەری شاڵاوەكەی خوارد. چیرۆكەكە لێرەدا بە كۆتا نایەت، فەلسەفەی پشت ئەنفال و جینۆساید كردنی كورد خامۆش نەبووە، وەك ژیلەمۆی بن خۆڵەمێش، هەر كە بای توندڕەوی و ڕەگەزپەرستی هەڵبكات، ئەویش دەگەشێتەوە و دەكەوێتە وێزەی كورد و خاكی كوردستانەوە. بۆ ڕێ گرتن لەو شاڵاوی جینۆسایدەی هەر جارەی بە ناوێكەوە بەرپا دەبێت، كورد مافی خۆیەتی بۆ داكۆكی كردن لە مانەوەی، پەنا بۆ هەموو ئامراز و ڕێكارێك ببات. دوێنێ (2014) بوو ئەنفالی كورد لە شنگال بەرپا بووەوە. هەڕەشەی سڕینەوەی كورد تا ئەم كاتە نەبڕاوەتەوە. كورد پێویستی بە قەلغان و پەرژینە بیپارێزێت.
هونەر، بە هەموو لق و چڵێكییەوە، ئامرازێكی زۆر كاریگەرە بۆ باس كردنی ئەنفال و هەڵچنینی پەرژینێكی بەرز و پتەو، كە ڕێ لە داگیركەرانی كوردستان بگرێت جارێكی دی كورد جینۆساید و كوردستان داگیر بكەنەوە. شاڵاوی ئەنفال عەمبارێكی فرە گەورەی كەرەستە و زەخیرەیە بۆ تێكەڵ كردنی بە دنیای هونەر، هونەراندنێك لە ئاست و كوالێتییەكی بەرز بێت، بە گوتارێكی باڵای وا، بڕستی دواندنی ویژدانی مرۆڤایەتیی هەبێت. دە ئاخر ناكرێت هەڕەشەی سەر نەتەوەیەك و وڵاتەكەی نەبڕێتەوە. پێمان وا ویژدانی مرۆڤایەتی زیندووە، ڕای گشتیی جیهانیش جینۆساید و قڕ كردن ڕەت دەكاتەوە، ئێ خۆ ئێمەی كورد و نیشتیمانەكەمان هەر لە سەدەی بیستەمدا، لە چوار پارچەكەی نیشتیماندا ڕووبەڕووی قڕ كردن و سووتماك بووینەوە. ئەگەر مرۆڤایەتی بە ڕاستی باوەڕی بەو بەهایانە هەیە كە كراونەتە دروشمی جیهانی، ناكرێ بەوە ڕازی بێت و ڕێ بدات، زنجیرەی ئەو تراژیدیا مرۆییەی دژ بە كورد بەرپایە، تا سەر بەردەوام بێت.
هونەری ئێمە تا ئێستا بە ئەندازەی كارەساتەكە، نەیتوانیوە بێتە دەست و ڕاستییە دژوار و وێژدان هەژێنەكانی ئەنفال بكاتە گوتارێك، ویژدانی مرۆڤایەتی و گەلانی پێ بدوێنێت. پێویستە ئەنفال ببێتە بەیت و بالۆرەی نەبڕاوەی ئێمە، بیكەین بە پەرژین و قەلغانی پاراستنی نەتەوەكەمان لە جینۆساید و قڕان. كار كراوە، بەردەوامیش دەكرێت، قسە لەسەر ئەوەیە، هێشتا بەژنی گوتاری هونەری ئێمە نەچووەتە ئاستی ترسناكیی ئەو تراژیدیا و مەرگەساتەی، وەیشوومەی ڕەش ئاسا بەسەر گەلی باشووری كوردستاندا هەڵی كرد.
ڕۆژی 14/4/2022ز، بەشی ڕۆشنبیری و هونەری كەركووك سەر بە وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان لە حكومەتی هەرێمی كوردستان، بە پیشانگایەك (32 شێوەكار تێیدا بەشدار بوون) لە تەلاری سەنتەری ڕۆشنبیریی كەركووكدا، یادی ئەنفالی كردەوە. پیشانگایەكە لە نێو پێشوازییەكی گەرمی جەماوەردا كرایەوە، چەندین كەناڵی میدیاش هەواڵ و ڕاپۆرتیان لە بارەوە ئامادە كرد، یاد كردنەوەكە بۆ خۆی هەڵگری پەیامی ئەمەك و بەرپرسایەتییە، وێڕای ئەوە هەڵوەستەیەك هەڵدەگرێت.
ئەم پیشانگایەش وەك هەر چالاكییەكی دیكەی پەیوەست بە مەرگەساتی ئەنفال، تا ئەو پەڕی سنووری ئەمەك دەڕوات، پرسیار ئەوەیە، تا چەند ئەم پیشانگایە و هەر چالاكییەكی دیكە، توانیویەتی پەیوەست بە ئەنفال پەیامێك بە خۆمان و ئەوانی دی بگەیەنێت؟ با ئەوەش لە بیر نەكەین، لە ناوخۆدا نوێ نەوەی ئەنفال نەدیتەی گەلمان، مووی بۆ برینی ئەنفال نابزوێت، سارد و سڕ پێشوازیی لێ دەكات، بۆ دەرەوەی خۆشمان هێشتا گوتاری تایبەت بە پرسی ئەنفالمان بەو چەشنە باڵای نەكردووە، هەست و ویژدانی بێگانە بدوێنێت، هاوسۆزییەك بۆ ماف و ئازادیی كوردی لە لای ئەوی دی گەڵاڵە بكات.
تابلۆیەكانی ئەو پیشانگایە هەمەجۆر بوون، ناوەرۆكی بەشێكیان گرێدراوی ئەنفال بوو، بەشێكی زیاتریشیان بەشداری كردنێكی هاوسۆزانە بوو، دوور لەوەی ناوەرۆكی تابلۆ چووبێتە سەر پرس و بابەتی ئەنفالەوە. لێرەشدا كار ئەوە دەخوازێت، بۆ چالاكییەكی لەم جۆرە ئامادەكارییەكی چەند مانگ پێشتر، بە دەست و داراییەكی كراوەوە بكرێت. ئەركی ناساندن و یاد كردنەوەی ئەنفال، ئەگەر مەبەستمان ئەوە بێت بە سەركەوتوویی ئامانج بەدی بهێنێت، دروست ئەوەیە دەزگا و دامەزراوەی تایبەت كاری بۆ بكات. بەرنامەڕێژی و پلانی وردی دەوێت، تا هەموو لقەكانی هونەر بخرێنە خزمەتی كەیسەكەوە.
