كورد لە كۆنەوە خاوەنی هزری میانڕەوی و ڕێزگرتنە لە ئایین و ئایینزاكان، ئەمەش لە هزری نەتەوەیی و ئایینی پیرۆزی ئیسلامەوە بۆی ماوەتەوە. لە كوردستانیش مزگەوت و خانەقا و تەكیە و حوجرە شوێنی پەروەردەكرن و فێركردنی ڕەفتاری بەرزی مرۆڤایەتی و نیشتمانپەروەری بووە، هەروەها ڕێزگرتن لە ئایین و ئایینزاكان بەردەوام ڕەفتاری بەرزی تاكی كورد بووە، بۆ قسەكردن لەسەر ئەم پرسە چەند پرسیارێكمان ئاراستەی دكتۆر مەلا ئەنەس دۆسكی ئەندامی خولی چوارەمی پەرلەمانی كوردستان و ئەندامی مەكتەبی تەنفیزیی یەكێتیی زانایانی ئیسلامیی كوردستان كردو، بەمجۆرە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵانی دایەوە.

 

* ئایینی پیرۆزی ئیسلام ئایینی ئاشتی و لێبووردەیی و پێكەوەژیانە، لەمەش زیاتر كە سەیری مێژووی بەرزی مزگەوت و حوجرە و تەكیە و خانەقاكانی كوردستان دەكەین، هەموو كات سەرچاوەی ئیشق و میهرەبانی و خۆشەویستیی خودا بووە، ئایا لێبوردەیی و پێكەوەژیان و ئاشتی لە دیدی ئایینی پیرۆزی ئیسلامەوە چۆن ڕاڤە دەكەن؟

- بە ناوی خودای گەورە و دلۆڤان؛ دەستپێك ڕەحمەت بۆ سەرجەم شەهیدانی كوردستان و پێشمەرگە قارەمانەكان دەخوازم، كە بە دەستی تیرۆریستانی داعش و توندڕەوەكان شەهید بوون و ئینشاڵا جێگەیان بەهەشتی بەرین دەبێت. ئەم شەهیدانە هەڵگری بیروباوەڕی مرۆڤایەتی و نەتەوەیی و ڕێزگرتن لە ئایین و ئایینزاكان بوون، لە مزگەوت و حوجرە و تەكیە و خانەقاكانی كوردستان فێری ئەم كەلتوور و ڕەفتارە بەرز و پیرۆزە بوون. میللەتی كورد لەسەر عشقی ئیلاهی و تەسەوف و ڕەفتار و ئاكاری بەرزی مرۆڤایەتی پەروەردە كراوە و دوور بووە لە هزری نامۆی توندڕەویی و ڕەفتاری تیرۆرستی. كاتێك لە دوای ئەنفال 4500 گوند و شارو شارۆچكە لە تەواوی كوردستان وێران كران، واتا زیاتر لە4500 مزگەوت وێران كران و زیانێكی گەورەیان بە ژێرخانی كوردستان گەیاند، ئەو سەردەمەش میللەتی كورد بیری لە تۆڵەكردنەوە نەكردەوە و دووریشی نەخستەوە لەم پەروەردە جوانەی ناو حوجرەی مزگەوتەكان، بگرە مامۆستایانی ئایینی ڕێگایان نەدا هزری نامۆ و توندڕەوی و توندوتیژی بهێنرێتە ناو كۆمەڵگە و بە ناوی ئیسلامی سیاسی و هەناردەكردنی فكری نامۆ، زیان بە ئیسلام و موسڵمانان و كورد بگەیەندرێت، دەمێكە باوك و باپیرانمان لەوە تێگەیشتوون؛ ئاشتی و لێبووردەیی و پێكەوەژیان ناوەڕۆك و بنەما سەرەكییەكانی قورئانی پیرۆز و فەرموودەكانی پێغەمبەر (د.خ) و شەرعییەتی ئیسلامە. 

*    زۆربەی ڕێبەر و سەركردەكانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازیی كوردستان، لە حوجرە و مزگەوت و تەكیە و خانەقاكانی كوردستان هەڵكەوتوون و ڕێبەرایەتیان بۆ سەربەخۆیی كوردستان كردووە، ئایا شەرعییەتی سەربەخۆبوونی كوردستان وەك دەوڵەتێكی سەربەخۆ لە قورئان و شەریعەتی ئیسلامەوە چۆن ڕاڤە دەكەن؟

-     ئیسلام هەرگیز هزری نەتەوەیی و خۆشەویستیی خاك و نیشتمانی ڕەت نەكردووەتەوە، تەنیا جۆرێك لە هزری نەتەوەیی ڕەت كردووەتەوە، كە دەمارگیری و توندڕەویی تێدایە، لە قورئانی پیرۆزدا هاتووە: (يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ۚ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ)، واتا ئێوەمان لە دایك و باوكێك دروست كردووە و هەر یەكێك ناسنامەیەكمان پێداون و نەتەوە و هۆز و تیرەمان بۆ دروست كردوون، بۆ ئەوەی خۆتانی پێ بناسنەوە و دژایەتی یەكتر نەكەن، باشترینتان لای خودای گەورەو میهرەبان ئەوەیە كە لە هەمووتان بە تەقواترە و تەرازووی گرانترە. پێغەمبەرمان پێشڕەومانە بۆ ئێمە تاوەكو چاوی لێ بكەین و ڕێز لە نەتەوە و خاك و نیشتمانی خۆمان بگرین و زمانی كوردی بپارێزین، پێغەمبەرمان (د.خ) دەفەرموێت: (لَا فَضْلَ لِعَرَبِيٍّ عَلَى أَعْجَمِيٍّ وَلَا لِعَجَمِيٍّ عَلَى عَرَبِيٍّ إِلَّا بِالتَّقْوَى..)، واتا جیاوازییەكی زۆر لە نێوان نەتەوەپەرستی و نەژادپەرستی و بیرو هزری نەتەوەییدا هەیە، هەموو نەتەوەیەك پێناسە و ناسنامە و كەلتووری خۆی هەیە، بە نەتەوایەتی ئەرێنی لە ئیسلام دادەنرێت و دەبێت بپارێزرێت، پێغەمبەرمان(د.خ) دەفەرموێت: (اعْرِفُوا أَنْسَابَكُمْ تَصِلُوا أَرْحَامَكُمْ) واتا دەبێت هەموو كەسێك ئەسڵ و نەسەبی خۆی بزانێت بۆ ئەوەی ڕەحم و بەزەیی لەناویاندا بێت، بەپێچەوانەوە هەر كەسێك نەسەبی خۆی ئینكار بكات، بە گوناح و تاوانە گەورەكان دادەنرێت، كاتێك پێغەمبەر(د.خ) لە مەككە دەرچوو، فەرمووی: (وَاَللَّهِ إنَّكِ لَخَيْرُ أَرْضِ اللَّهِ، وَأَحَبُّ أَرْضِ اللَّهِ إلَى اللَّهِ، وَلَوْلَا أَنِّي أُخْرِجْتُ مِنْكِ مَا خَرَجْتُ) واتا بە وەڵا ئەگەر خەڵكی تۆ منی دەر نەكردایە، من لە مەككە دەرنەدەچووم). (وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ - وَما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا..) واتا هەموو نەتەوە و هۆزێك خودای گەورە و میهرەبان پێغەمبەرێكی بۆ ناردوون، ئەی ئەوە نییە لە قورئاندا هاتووە: (وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ...)، لە بەر ڕۆشنایی ئەو دوو ئایەتەی قورئانی پیرۆز، بۆمان بەدیار دەكەوێت میللەتی كورد پێغەمبەری خۆی هەبووە، بە هاوشێوەی هەموو میللەتانی دیكە، لە شەریعەتی ئیسلام ڕێز لە كەلتووری میللەتانی دیكەش گیراوە، پێغەمبەر (د.خ) هەر نەتەوەیەك هاتووەتە لای، هەوڵی ئەوەی داوە وشە و زمانی ئەوانیش بەكار بهێنێت، تەنانەت لە هەندێك فەرموودە وشەی فارسی بەكار هێناوە. ئیسلام و شەرع ڕێگر نییە لەوەی هەر نەتەوە و میللەتێك سوود لە سامانی سەر زەوی و ژێر زەویی خۆی وەرگیرێت و، سوودی پێ بگەیەنێت، تەنانەت لە زەكاتدا نابێت تا هەژارێك لە شارەكەی تۆ هەبێت، تۆ بچیت لە شارێكی دیكە زەكات بدەیت، زۆر ئاساییە لە ڕووی شەرعی ئیسلامەوە كوردیش وەكو نەتەوەكانی دیكە لە جوگرافیایەكی تایبەت بژی و خاوەنی دەوڵەتی خۆی بێت و سوود لە كەلتوور و زمان و سامانی خۆی وەرگرێت. تەنانەت لە ڕووی شەرعەوە هەر كەسێك جێگای یەكێكی دیكە داگیر بكات، نوێژی لەسەر حەرامە و ئەمەش بەڵگەیە بۆ ئەوەی موسڵمانان هەمووی هاریكاری بكەن بۆ گەڕانەوەی زەوییە زەوتكراو و داگیركراوەكانی، لەبەر ئەمەیە لە كۆنەوە زاناو مامۆستا و مەلای كورد شۆڕشگێڕ و خەباتگێڕ بوون و نەیانهێڵاوە دەستدرێژی بكرێتە سەر خاك و ماڵ و نامووسی كوردان.

*    ساڵانێكە بە هۆكاری سیاسی بێت، یان پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا، دیاردەیەكی نامۆ بە مێژووی بەرزی موسڵمانیەتی كوردستان، هاتووەتە كوردستانەوە، ئەویش دیاردەی توندڕۆیی و توندوتیژییە، ئایا زانایانی ئیسلامی كوردستان چۆن ڕێگە لەم دیاردە نامۆیە دەگرن؟

- توندڕەویی و تیرۆر زیانی گەورەی بە گەلی كوردستان و ڕۆڵەكانمان گەیاندووە، ئەمەش بۆ ناحاڵیبوون لە ئیسلام و بەكارهێنانی توندڕەوەكان دەگەڕێتەوە دژ بەم گەلە مەزڵوومە. بەداخەوە ناو بە ناو بە مەبەست و مەرامی جیاجیا ئەم فكرە توندڕەوە لەناو گەلانی موسڵماندا سەرهەڵدەدات، گەلی كوردستانیش لە فكری ئیسلامی سیاسی و توندڕەوی بێبەش نەبووە، ئەو فكرەی نەك تەنیا زۆر وڵات و لایەنی سیاسی بەكاری دەهێنێت، بۆ لەخشتەبردنی موسڵمانان و بەكارهێنانیان دژی گەلی كوردستان، بەڵكو زیانێكی گەلێك مەزنی لە گەلی كورد و هەموو موسڵمانانی جیهان و ڕەسەنایەتی و پیرۆزیی ئایینی ئیسلام داوە، ئەو ئایینەی بۆ مرۆڤایەتی هاتووەتە خوارەوە، ئایینی ئاشتی و تەبایی و پێكەوەژیان و ڕێزگرتنە لە مرۆڤ بەجیاوازی ئایین و ئایینزاكانیەوە.

بۆ خۆپاراستن لەتەشەنەكردنی توندڕەوی ئایینی و توندوتیژی تەنیا بەلایەنی سەربازی نابێت، چونكە هزری توندڕەویی و توندوتیژی بە پێچەوانەی بنەما پیرۆزەكانی ئیسلام و قورئانی پیرۆز و فەرموودەكانی یپێغەمبەرمان (د.خ) و ئایینی پیرۆزی ئیسلامە و دەمانباتە واقیع و حاڵەتێكی ترسناك، زۆر لەوانەی دوای ئەم فیكرە توندڕەویی و ئیسلامی سیاسییە كەوتوون، لەو واقیعە حاڵی نەبوون، بەوەی هزری توندڕەویی هەرگیز خزمەتی بە ئایینەكەمان و مرۆڤایەتی و موسڵمانان و كورد نەگەیاندووە.

ئەركی سەرشانی هەموو موسڵمان و مەلا و مامۆستایەكی ئایینییە پێكەوە كار بكەین بۆ ئەوەی ئیسلامی دروست نیشانی خەڵكی بدرێت، ئەو ئیسلامەی خودای گەورە و میهرەبان بە پێغەمبەرمان (د.خ) دەفەرموێت: (وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلاَّ رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ) واتا ئێمە تۆمان ناردووە بۆ ئەوەی ببیتە ڕەحمەت بۆ هەموو خەڵكی، ئەمەش بەو واتایە دێت، ئیسلام ئایینی پێكەوەژیان و لێبووردەیی و ڕێزگرتنە لە هەموو ئایین و ئایینزاكان، پێغەمبەرمان (د.خ) دەفەرموێت: (لا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ). لەم فاكتەرەوە ئیسلامی دروست ئەوەیە شەڕی تیرۆر و تیرۆرستان بكات، چونكە خودای گەورە و میهرەبان و پێغەمبەرمان داوامان لێ دەكات پارێزگاری لە مرۆڤایەتی و ئاشتی و پێكەوەژیان و موسڵمانان بكەین، بەداخەوە هەندێكجار كەسانێك دژایەتی ئایینی پیرۆزی ئیسلام دەكەن لە ڕوانگەی ئەو كەسە توندڕەو و تیرۆریستانەوە لە كاتێكدا ئەوانە بەرین لە ئایینی پیرۆزی ئیسلام.

هزری توندڕەویی ئەوە دەخوازێت كە خەڵكی بكات بە دوژمنی یەكتر و هانی ئاژاوە و ئاشووب و شەڕو پێكدادان دەدات، چونكە ئەو هزرە توندڕەوییە لە ناو ژینگەیەكی نائارام و پڕ لە قین و ڕق و كۆمەڵگەیەگی لاواز گەشە دەكات و، سوود لەو واقیعە خراپەی ناو كۆمەڵگە هەژارەكانیش وەردەگرێت، كە هەژاری و بێكاری و نادادپەروەری تێدایە.

سوپاس بۆ خودا ڕەسەنایەتیی ئەم میللەتە و بەرزیی ئاستی تێگەیشتنی كورد و ئەو مێژووە دەوڵەمەندەی لە هزری ئیسلام و شەرعییەتی ئیسلام هەیبووە، یارمەتیدەر بووە بۆ ڕێگرتن لە هێنانە ناوەوەی فكرە توندڕەوە ناشرینەكان، هەمووان پێكەوە دەبێت ڕێز لە مرۆڤایەتی و كوردایەتی و پاراستنی كیان و خاك و نیشتمان بگرین، ئەمەش ئەركی هەموو زانایان و مامۆستایان و پیاوانی ئایینی و ئایینزاكان و تەنانەت حكومەت و پەرلەمان و وەزارەت و دەزگا پەیوەندارەكانە، بۆ نموونە ئەركی هەردوو وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵایە ڕاست و دروستیی ئایینی پیرۆزی ئیسلام و ئایینی پێكەوەژیان و لێبووردەیی نیشانی گەنجەكان بدەن. دەبێت كەناڵەكانی ڕاگەیاندن گرنگی بەو مەلا و مامۆستا ئایینییانە بدەن كە خاوەنی فكری میانڕەو و ڕاستەقینەی ئایینی پیرۆزی ئیسلامن، هەرچی كەسانێكیش هەن، كەوا هەڵگری فكری توندڕەویی و توندوتیژی بوون، ڕێگایان پێ نەدرێت، ژەهری فیكرە توندوتیژییەكە لە كەناڵەكانی ڕاگەیاندن و سۆشیال میدیا بڕژێننە ناو گەنجەكان و دروستیی ئایینەكەمان بە لاڕێدا ببەن.