باشترین رێگا لە ئێستادا بۆ كوردستان گرتنەبەری رێگای سەربەخۆبوونی ئابووری و ئەنجامدانی ریفراندۆمە.
* بەپێچەوانەی ئەو 8 ساڵەی كە هەردوو ئیدارەی ئۆباما عێراقی فەرامۆش كردبوو، لە ئێستادا بایەخپێدانێكی زیاتری ئیدارەی ئەمەریكا بە عێراق بەدی دەكرێت. پرسیارەكە ئەوەیە هۆكاری ئەم گرنگیپێدانە لەم كاتەدا بۆچی دەگەڕێتەوە؟ ئایا پەیوەستە بە هەڵبژاردنە سەرۆكایەتییەكەی ئەمەریكا، یان هۆكاری دیكەی هەیە؟
- پێموایە لە ئێستادا تەركیزی سەرەكیی ئەمەریكا لەسەر تێكشكاندنی داعش و گرتنەوەی موسڵە، ئەمەش تەركیزكردنێكی عەمەلییە و ئەوان نایانەوێت لە دوای گرتنەوەی موسڵ جارێكی دیكە داعش بگەڕێتەوە. لەبەر ئەوە ئیدارەی ئۆباما دەیەوێت لەو چەند مانگەی كە لە دەسەڵاتدا ماوە، كارەكە تەواو بكات. هەر كارێكیش كە ئەنجامی دەدات، ئیدی قەرزی سندوقی نێودەوڵەتی دراو بێت بۆ عێراق، یان دەستەبەركردنی هاوكاری سەربازی بێت، هەموو ئەمانە بە ئامانجی ئەوەیە ئۆپەراسیۆنەكانی دژ بە داعش بە سەركەوتوویی درێژەیان هەبێت، لە ئێستادا ئەمە تەركیزی ئیدارەی ئەمەریكایە.
* ئێمە دەزانین لە ئەگەری بەشداریكردنی حەشدی شەعبی لە پرۆسەی گرتنەوەی موسڵدا ئەوا بە هەمان شێوەی ناوچەكانی دیكە كە لە دەست داعش رزگاركران، لەسەر دەستی میلیشیاكانی حەشدی شەعبی كارەساتی مرۆیی و پاكتاوی نەژادی روودەدات، پرسیارەكە ئەوەیە ئایا ئەمەریكا چ پلانێكی بۆ گرتنەوەی موسڵ هەیە كە ئەو كارەساتانە دووبارە نەبنەوە؟
- لە ئێستادا لەگەڵ لایەنی عێراق و لایەنی كوردیدا گفتوگۆ ئەنجام دەدرێت بۆ گەڵاڵەكردنی پلانی شەڕی موسڵ و سەقامگیركردنەوەی شارەكە دوای گرتنەوەی، هەموو كەس دەزانێت كە موسڵ 20 ئەوەندی تكریت و 8 ئەوەندەی روومادی گەورەیە و ئەمەش تەحەددییەكی بێ پێشینەیە. كەواتە ئەوان دەیانەوێت پلانێكی شەڕ ئامادەبكەن كە هەموو لایەنە جیاوازەكان بە شێوەیەكی ئیجابی كۆبكاتەوە و پلانیان هەبێت بۆ سەقامگیركردنەوەی موسڵ لە دواییدا. پێدەچێت ئیدارەی ئەمەریكا بیەوێت لە ساڵی 2016دا شەڕی موسڵ تەواو بكات، یان بە لای كەمەوە دەستی پێبكات، كە من پێموایە ئەمە ئامانجێكی بەرزەفڕانەیە و پلانی شەڕ و دوای شەڕ كاتی زیاتری دەوێت.
* پێشبینی دەكرێت لە شەڕی گرتنەوەی موسڵدا نزیكەی 500 هەزار ئاوارە رووبكەنە هەرێمی كوردستان، ئایا ئەمەریكا پلانی ئەوەی هەیە بۆ لە خۆگرتنی ئەو ژمارەی زۆرەی ئاوارەكان هاوكاری كوردستان بكات؟
- لەم پرۆسەیەدا مەسەلەی ئاوارەبوونی خەڵك لەبەر چاو گیراوە، لەبەر ئەوەی ئەمە یەكێكە لەو حاڵەتانەی پێشبینی دەكرێت، هەر بۆیە ماوەیەكە پلانی باش دانراوە بۆ لەخۆگرتنی ئاوارەی زیاتر لە رۆژهەڵاتی موسڵەوە، بۆ ئەمەش ئەوەی من ئاگادارم پێشمەرگە و پارێزگای دهۆك پلانی باشیان لەو بەرەیەدا هەیە. بەڵام خاڵی جیاواز لە مەسەلەی موسڵدا بە بەراورد بە هەردوو شاری تكریت و روومادی، ئەوەیە كە سەرنج دەدرێت زۆربەی موسڵاوییەكان لە موسڵدا ماونەتەوە و لە ژێر دەسەڵاتی داعشدان، بەڵام لە شوێنەكانی دیكەی وەك فەللوجە و تكریت حاڵەتەكە پێچەوانە بوو، زۆربەی خەڵكەكە شارەكەیان جێهێشتبوو، بەڵام زۆربەی خەڵكی موسڵ لە شارەكەیاندا ماونەتەوە، لەبەر ئەوە مەرج نییە لەگەڵ رزگاركردنی موسڵدا ئەوەندە خەڵك ئاوارە بن، كە پێشبینی دەكرێت.
* ئایا ئەمە لەو روانگەیەوە دەڵێت كە خەڵكی موسڵ مانەوەی داعشیان پێ باشتر بێت لە بەشداریكردن حەشدی شەعبی شیعە لە گرتنەوەی شارەكەیاندا، بە دیوێكی دیكەدا ئایا ئەمە ئەوەی لێ ناخوێندرێتەوە عەرەبی سوننەی موسڵ لە دژی حەشدی شەعبی پشتگیری داعش بكەن؟
- حەشدی شەعبی لە حاڵەتێكدا ئەگەر بەشداری شەڕی ئازادكردنەوەی موسڵیش بكات، ئەوا ئەگەری ئەوە كەمترە كە حەشدی شەعبی ژمارەیەكی زۆری چەكدارەكانیان لە موسڵدا جێگیر بكەن، واتە هەتا ئەگەر بەشداریش بكەن، چەكدارەكانیان لەناو موسڵ ناهێڵنەوە، بۆیە ئەم گریمانەیە ئەوەمان پێدەڵێت كە رەنگە ئەو مەترسییە بەو ئاستە نەبێت. ئەوەی زیاتر پێشبینی دەكرێت ئەوەیە هێزە چەكدارەكانی عەرەبی سوننە لە چوارچێوەی حەشدی وەتەنیدا بەشداری بكەن و دوای ئازادكردنەوەی شارەكەش ئەوان زیاتر لەناو شارەكەدا بمێننەوە. هەر بۆیە پێموانییە ژمارەیەكی زۆری حەشدی شەعبی شیعە بەشداری لە شەڕی موسڵدا بكەن، كەواتە خاڵی یەكەم ئەو میلیشیایە لەوێ نابن. خاڵی دووەم ئەوەیە كە ئێمە دەبینین داعش موسڵی كۆنتڕۆڵ كردووە و خەڵكەكە لە ژێردەسەڵاتیدان، بەڵام خاڵی هەستیار و گرنگ ئەوەیە كاتێك ئەو خەڵكەی دەوروبەری موسڵ دێنەوە ناو موسڵ و ئەو هێزەی موسڵ ئازاد دەكات، دەبینن هێزێكی گەورەیە و زیاتر لە 6 لیوای پێشمەرگە و نزیكەی 8 بۆ 9 لیوای سوپای عێراق بە پشتیوانی هێلیكۆپتەرەكانی ئاپاچی هێرش دەبەن، ئەوا ئەمە دەبێتە تاقیكردنەوەی كۆنتڕۆڵكردنی موسڵ لە لایەن داعشەوە، راشكاوانەتر مەبەستم ئەوەیە ئەو كات چەكدارانی داعش چۆن پلانێك بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەم هێزە دادەنێن، یان خەڵكەكە بەكاردەهێنن، ئەمەش لەبەر ئەوەیە كاتێك لە شوێنەكانی وەك تكریت و رومادی و بێجی هێرش كرایە سەر چەكدارانی داعش بۆ ئازادكردنەوەی ئەو شارانە، ئەوا خەڵكی ئەو شارانە خۆشحاڵ بوون بە رزگاربوونیان لە دەستی تیرۆریستانی داعش، ئەمەش لەبەر ئەوە بوو بەشی زۆری خەڵكی ئەو شارانە لەگەڵ هاتنی چەكدارانی داعش شارەكانیان جێهێشتبوو، هەر بۆیە كاتێك ئەو هێزانە نزیك دەبوونەوە بۆ ئازادكردنەوەی شارەكانیان، خەڵكە ئاوارەكە هاوكاری ئەو هێزەی دەكرد، بۆ ئەوەی لە ئازادكردنەوەی شارەكەدا سەركەوتووبن، هەر بۆیە هاوكاری ئەو هێزەیان دەكرد هەتا ئەگەر ئەو هێزە ملیشیاكانی حەشدی شەعبیش بووبن، بۆیە وا مەزندە دەكرێت خەڵك هێندە لە تیرۆریستانی داعش بێزار بووبێت، كە ئەو مەزندەیە دوور بێت كە داعش تەفزیل بكەن بە سەر ملیشیا شیعەكاندا، خەڵكی موسڵیش هەر دەبێت ئەو بڕیارە بدەن و هاوكاری ئەو هێزە بكەن كە شارەكەیان ئازاد دەكات.
* ئایا گرنگی و بایەخی بەشداریكردنی پێشمەرگە لە شەڕی رزگاركردنەوەی موسڵدا چۆن هەڵدەسەنگێنن، بەتایبەتی كە لە رۆژهەڵات و باكوور و رۆژئاواوە پێشمەرگە لە هەر چوار دەوری موسڵ بوونی هەیە؟
- پێشمەرگە رۆڵێكی گرنگی لەپرۆسەی ئازادكردنی موسڵدا دەبێت، بەڵام رۆڵی سەرەكیی پێشمەرگە زیاتر هاوكاریكردنی هێزەكانی نوجەیفی و هێزەكانی شەبەك و ئێزیدییەكان و هەندێ لە میلیشیا سوننەكان دەبێت بۆ ئەوەی ئەو هێزانە بچنە رۆژهەڵاتی موسڵەوە، هەروەها رۆڵی پشتیوانییان دەبێت لە ناوچەی تلكێفەوە بۆ فشارخستنەسەر داعش، هەروەها لە تەلەعفەر، بە هەمان شێوە لە شەنگالیش فشار دروست دەكەن. واتە رۆڵی سەرەكیی پێشمەرگە كردنەوەی بەرەی دیكە دەبێت لە دژی داعش بۆ ئەوەی سوپای عێراق بەرەو شارەكە بچێت. رۆڵی كوردستان لەم شەڕەدا یەكلاكەرەوە دەبێت، لەبەر ئەوە هێرشی هێلیكۆپتەرەكان لە كوردستانەوە دەبێت، تۆپەكان لە كوردستاندا جێگیر دەكرێن و هەر لەوێشەوە پشتگیری هێرشەكان دەكات، لەمەش زیاتر پشتیوانی لۆجیستی و دەستەبەركردنی فریاگوزاری پزیشكی هەر كوردستانەوە بۆ هێزەكان دابین دەكرێن.
* كوردستان هێشتا لەسەر نەخشەی سیاسی بەشێكە لە عێراق، بەڵام لەسەر ئەرزی واقیع دەوڵەتێكی سەربەخۆیە و زۆر زەحمەتیشە بتوانرێت جارێكی دیكە بكرێتەوە بە بەشێك لە عێراق، ئایا بە رای ئێوە سەربەخۆیی كوردستان نەبۆتە ئەمری واقیع، ئەگەر بوار بە سەربەخۆیی كوردستان نەدرێت، چۆن شەڕ لە دژی داعش سەركەوتوو دەبێت؟ ئایا پێشبینی دەكرێت ئیدارەی داهاتووی ئەمەریكا لەم رووەوە هەڵوێستێكی جیاوازی هەبێت؟
- پرسی كوردستان لەلایەك پەیوەستە بەوەی ئایا شەڕی موسڵ پێش ئەوەی هەڵبژاردنەكانی ئەمریكا بكرێت و سەرۆكی نوێ دەست بەكاربێت، تەواو دەبێت، یان شەڕەكە دەست پێدەكات و بە هاتنی سەرۆكی نوێ شەڕەكە تەواو دەبێت، یاخود شەڕی ئازادكردنەوەی موسڵ لەگەڵ هاتنی سەرۆكی نوێی ئەمریكا دەست پێدەكات و تەواو دەبێت، لە حاڵەتێكدا ئەگەر شەڕی ئازاكردنەوەی موسڵ تەواو نەبێت، هەتا سەرۆكی نوێ دەست بەكار دەبێت، ئەوا سەرۆكی داهاتووی ئەمریكا كە من پێشبینی دەكەم هیلاری كلینتۆن بێت، درك بەوە دەكات كە چەند پێویستی بە كوردە، بەڵام با گریمانەی ئەوە بكەین كە سەرۆكی داهاتووی ئەمەریكا كار لەگەڵ كورددا بكات لە شەڕی موسڵدا، ئەمە بۆ كوردستان گرنگە، چونكە كۆنگرێسی ئەمەریكا لەگەڵ كورددایە، كەواتە ئەگەر واقیعبینانە قسە بكەین، ئایا دەتوانرێت تا ئەو كاتە چی بەدەست بهێنرێت، بە بۆچوونی من پێویستە كورد بگاتە جۆرێك لە رێككەوتن لەگەڵ بەغدا كە ئەمەریكا پشتیوانی لێبكات و دەبێت ئەم كارەش بە خێرایی ئەنجام بدرێت، هۆكارەكەشی ئەوەیە كە لە ئێستادا ئەمەریكا زیاتر لە هەر كاتێكی دیكە پێویستی بە كوردە، بۆ شەڕی موسڵ و بۆ پشتیوانیكردنی لە سووریا، كە دەبێت ئەم كاریگەریەش بەكار بهێنێت. لەبەر ئەوە نابێت كات بەفیڕۆ بدرێت و پێویستە كورد و بەغدا -بە میانگیری ئەمەریكا- بگەنە رێككەوتن لەسەر پرسی ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان و ئاوێتەبوونی ئابووری، پێویستە ئەمە لە ئێستادا ئەنجام بدرێت، پێموانییە باشترین رێگا لە ئێستادا بۆ كوردستان گرتنەبەری رێگای سەربەخۆبوونی ئابووری و ئەنجامدانی ریفراندۆم بێت، بەڵام كوردستان دەستڕۆیشتوویی هەیە و دەتوانێت ئەمە لە میانەی گفتوگۆكانیدا لەگەڵ بەغدا بەكار بهێنێت و بگەنە رێككەوتنێكی درێژخایەن لەگەڵ بەغدا.
* ئەگەر لە دوماهی ئەم وتووێژەدا پرسێك هەبێت و پرسیارمان نەكردبێت، ئایا دەتەوێت چی بە خوێنەرانی گوڵان بڵێیت؟
من سوپاسی كورد و پێشمەرگە دەكەم بۆ كارەكانیان لە دەوروبەری موسڵ و لە شنگال و لە كەركووك و ئێمە لە ئەمەریكا ئەو پشتیوانییە سەربازییە بەرز دەنرخێنین كە پێشمەرگە دەستەبەری كردووە.
