زەردەشت( 660 -583 پ. ز. )پیامبەر و فەیلەسۆف و ڕفۆرمخوازێ جڤاكیێ شەهید وەك كانیاڤا ڕەوشتێ بەرزێ مرۆڤایەتی لسەردەمەكی وەك دیارییەك پێشكەشی شارستانیەتا مرۆڤان دبیتن كە مرۆڤایەتی گەلەك پێدڤی ب هەبوونا وی بوو. جهێ داخێیە مرۆڤایەتی بگشتی و نەژادێ ئاریایی بتایبەتی ئەڤ پیامبەرە یێ ژبیركری و هەكەر هندەك زانا و فەیلەسۆفێن مەزن یێن فەیلەسۆفێ ئەلمانی وەكی فریدریك نیچەی( 1844-1900 ) سەرسۆڕمایێ فەلسەفە و ڕێباز و گۆتن و كریارێن وییە جهێ حێبەتیبوونێ نینە، چونكی د ڕاستیدا پرەنسیپ و بنەمایێن ئایینێ وی هند بهێز و كارتێكەرن كە هەتاكۆ نۆكە ژی شارستانیەتا مرۆڤایەتی جارەك دیتر ل وان بنەما و پرەنسیپان بزڤڕیتن دێ گەلەك ژ ئاریشەیێن مرۆڤایەتی بێی دوو دلی و گۆمان ڕیشەكێش و چارەسەر بن. ڤی پیامبەرێ شەهید و مەزن و ڕیفۆرمخوازێ جڤاكی و كەلتووری و ئابووری و فەرهەنگی، و فەیلەسۆفێ هشیار و دلسۆزێ مرۆڤایەتیێ ل وێ قۆناغا تاری، دناڤ شارستانیەت و نەژادەكێ سەرێ خۆ هەلدا و پەروەردە دبیتن و پێدگەهیتن، كە دناڤ خەلك و كەلتوورێن دیتر دا " خەلكێ نان ب گۆهان دخوارن " و د گۆپیتكا پاشكەفتنێ دا بوون. ڤی فەیلەسۆفێ مەزن د سێ ڕستە و گۆتنێن سادە دا پەیاما پیرۆزا خۆ گەهاندە مرۆڤایەتیێ و د وێ باوەرێدا بوو كە سەرفیرازی و بەختەوەری و سەركەفتنا تاكی و جڤاكێ و وەلات و شارستانیەتان د ڤان سێ ڕستەیێن فەلسەفیدا مسۆگەر دبیتن:" هزرا باش، ئاخفتنا باش، و كریارا باش ". ئەڤ فەیلەسۆفە د هندێ گەهشتبی كە چ تشتەكێ هندی خرابیێ زیان نەگەهاندینە مرۆڤایەتیێ و شارستانیەتێ و بەرۆڤاژی هیچ تشتەك ژی هندی قەنجیێ مفای ناگەهینیتە مرۆڤایەتیێ. لسەر ڤێ چەندێ د وی كاودانێ تەژی كەرب و كینە و خرابی و دوژمنایەتیدا ڕادبیتن ب دەستپێكرن ب بزاڤەكا چاكسازی، و بنیاتێ ڕیفۆرمخوازیێ د جڤاكێ و كەلتوور و ئایین و سیاسەت و ژیانا مرۆڤایەتیدا دكەتە هێڤێنێ كار و بزاڤێن خۆ و ڤێ چەندێ بڤان سێ گۆتنێن سادەیێ كۆ بنیاتێ هەمی چاكسازی و ئاڤاكرنا جڤاكی لسەر بنەمایێ وان دهێنە دەیناندن، و د گۆهێن تاكێ ئاریاییدا دچرپینیتن و دبێژیتن، دا بڤی ڕەنگی نیشان بدەتن و بسەلمینیتن كە بدرێژاهییا دیرۆكا مرۆڤایەتیێ هیچ تشتەكی هندی " پیسبوونا سایكۆلۆژی "(التلوپ النفسی) زیان نەگەهاندینە كاروانێ ژیانا وی و هیچ تشتەكی ژی هند گۆرزێن كۆژەك ل پەیكەرێ شارستانیەتا مرۆڤایەتی نەداینە. هەتاكۆ دەیناندنا هندەك كارێن وەكی پێنج نڤێژان ل قۆناغەكا وەسا زووی و پێشی پترتر ژ هەفت سەد سالان بەری ئایینێ مەسیحیەتێ ژی هەر بۆ پاراستنا مرۆڤان بوویە ژ ئاگرێ پیسبوونا سایكۆلۆژی.
وی دزانی چ هنگی و چ نۆكە و چ ئاییندەی، دلپیسی، دلڕەشی، تووندرەوی، دەمارگیری، نەڤیان، دلڕەقی، زۆرداری و ستەم، چاڤتاریبوون، زێدەخوازی و زێدەگاڤی، كەرب و كینە، و تۆلڤەكرن و .. هتد، و هزاران ساخلەتێن پیسێن ژ ڤی جۆری ئەگەرێن مەزنترین و دژوارترین ئاریشە و جەنگ و نەخۆشی و ململانێ و كێشمەكێشێن مرۆڤایەتیێ بووینە. هەر ڤان ساخلەتێن خراب و كۆژەك و پیس ڕێك لبەر مرۆڤان بەرزەكرینە و چاڤ لی َتاری كرینە و بەرداینە گیانێ هەڤدۆ و سەرا ( مالێ دونیانیێ ) ل هەڤ كرینە دوژمن. زەردەشتێ شەهید دزانیتن ب جێبجێكرنا ڤان سێ بنەمایێن سادە و بسانەهی مرۆڤایەتی دشێتن بسەر مەزنترین ئاریشە و ئاستەنگێن خۆ دا زال ببیتن. هەكەر شارستانیەتا مرۆڤایەتی نۆكە ژی دگەل دا بیتن لخۆ بزڤڕیتن و جارەك دیتر بنیاتێ خۆ لسەر ڤان ڕێنماییان ئاڤا بكەتن هێشتان نەدرەنگە چونكی " زەرەر لە نیوەش بگەڕێتن هێشتان زووە و باشە ". جهی َداخێیە ڕێنمایی و گۆتارێن دیترێن ئایینێ كەڤنارێ زەردەشتی لسەر دەستێ داگیركەرێن كوردستانێ و وەلاتێن ئاریاییان هاتنە سۆتن و ژناڤچۆن هەكەر نە ئەڤرۆكە ئەو فەرموودە دابنە هێڤێنێ گەلەك زانیاری و زانست و دەستكەفت و داهینانان بۆ جیهانیان، لێ دیسانێ ژی نۆكە ژی مرۆڤایەتی دشێتن بڕێكا پیادەكرنا ڤان سێ بنەمایێن سادە گەلەك ژ ئاریشەیێن سیاسی، كەلتووری و فەرهەنگی، جڤاكی، پەروەردەیی، ئابووری یێن خۆ بسانەهی چارەسەربكەتن، چونكی پەیاما زەردەشتێ پێغەمبەر، وەك كەڤنترین ڕیفۆرمخواز، مەزنترین و ژێهاتی ترین بزاڤە بۆ هەر چاكسازییەكا مرۆڤایەتی و شارستانیەت بخوازیتن لسەر ئاستێ دەڤەرێ و جیهانێ ئەنجام بدەتن، چونكی ئەڤ ئایینە ژ هەر جۆرە خۆ سەپاندن و تووندرەوی و دەمارگیری و گرژی و خۆ بلندزانینێ و گەلەك ساخلەتێن پیسكەرێن سایكۆلۆژی دویرە و تنێ كەسەك دشێتن چاكساز و ڕیفۆرمخواز بیتن كە ژ ساخلەتێن پیسكەرێن دەروونی هاتبیتە پاقژكرن و شویشتن.
• ئەڤبابەتە یا ل ڕۆژناما (ئەڤرۆ )/ بەرپەڕێ بیر و ڕا هاتیە بەلاڤكرن ژمارە(1839 ) ل ڕێكەفتی(9/3 /2016) ل. (12 ).
*مامۆستایێ ئەكادیمی/بسپۆرێ زانستێن پێداگۆگی و سایكۆلۆژی/زانینگەها زاخۆ