لەكوردستاندا ئاستێكی بەرزی لێبووردەیی و پێكەوەژیانی ئاشتییانە هەیە

رێكخراوی دۆستانی بیانییەكان (frunde fur fremde)، رێكخراوێكی ئەڵمانییە و بایەخ بە پرسی كۆچبەران و ئاوارە و پەناهەندەكان دەدات، لەم رۆژانەشدا شاندێكی ئەو رێكخراوە سەردانی كوردستانیان كرد و كامپی ئاوارەكانیان بەسەر كردەوە و سەردانی سەرۆكی هەرێمی كوردستانیشیان كرد، بۆ زیاتر ئاشنابوون بە هەوڵ و كۆششەكانی ئەم شاندە و بۆ زانینی ئەو تێڕوانینەی كە لایان گەڵاڵەوە بووە لە ئەنجامی بەسەركردنەوەی كامپی ئاوارەكان و هەڵسەنگاندنیان بۆ كارەكانی حكومەتی هەرێم بۆ لە خۆگرتنی ئاوارەكان، هەروەها بۆ زانینی ئەوەی تا چ راددەیەك پێویستە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ خزمەتكردنی ئاوارەكان هاوكاری هەرێم بكات، گوڵان گفتوگۆیەكی لەگەڵ ئەو شاندەدا ئەنجامدا، كە پێكهاتبوون لە هەریەك لە خاتوو شتیلا گیرتوت، سەرۆكی پێشووی رێكخراوەكە، خاتوو مایە مەنزل سەرۆكی ئێستای رێكخراوەكە، لەگەڵ خاتوو هایدی هیگەر لە دەستەی كارگێڕی هەمان رێكخراو. لێرەدا پووختەی ئەو گفتوگۆیە بڵاو دەكەینەوە.

چۆن سەرۆك بارزانی لە خەمی كوردانی هەر چوار پارچەی كوردستانە، ئێمەش دەمانەوێت لە ئەڵمانیا خزمەت بە پەناهەندەكانی هەر چوارپارچەكە بكەین
سەرەتا خاتوو شتیلا گیرتوت باسی خۆی و رێكخراوەكەیانی كرد و ئاماژەی بەوە كرد كە چۆن ئاواتی ئەوە بووە بتوانێت چاوی بە سەرۆك بارزانی بكەوێت و وتی: «من ماوەی سی ساڵە كار لەم رێكخراوەدا دەكەم، بۆ ئێمەش ئاسان نەبوو كە قەناعەت بە خەڵكی ئەڵمانیا بكەین كە خەڵكانێك هەن كۆچ و رەویان كردووە بۆ وڵاتی ئێمە و پێویستە هاوكاریان بین، چونكە ئەو خەڵكانەش هۆكار و پاساوی خۆیان هەیە كە روویان كردۆتە وڵاتی ئێمە، هەروەها ئێمە دەمانەوێت لە رێی رێكخراوەكەمانەوە - كە رێكخراوێكی مەدەنییە- خزمەت بەو خەڵكانە بگەیەنین كە لێرە لە كوردستان ئاوارە و پەناهەندە بوون. ئێستاش من ئەركی بەڕێوەبردنی ئەم رێكخراوە دەگوازمەوە بۆ هاوڕێكانم و هیوای سەركەوتنیان بۆ دەخوازم. هەروەها دەمەوێت ئەوە بڵێم كە من خەونی ئەوەم هەبوو جەنابی سەرۆك بارزانی ببینم، چونكە بە بۆچوونی من هەمیشە بەڕێز بارزانی وەك یەك كاری بۆ كوردانی هەر چوارپارچەی كوردستان كردووە، ئەمەش مەسەلەیەكی گرنگە بەلای منەوە و ئەو پاڵنەرەی لا دروست كردم كە منیش بە دڵێكی پاكەوە ئەوەندەی پێم بكرێت، خزمەتی كوردانی هەر چوار پارچە بكەم كە ئاوارەی ئەڵمانیا بوون، لەبەر ئەوە ئومێدی من ئەوە بوو جەنابی سەرۆك ببینم و سوپاس بۆ خوا چاومان پێی كەوت و ئێستاش ئەرك و بەرپرسیارێتی رێكخراوەكەم بۆ هاوڕێكانم جێهێشتووە و ئەوان لەمەودوا درێژە بەو پەیامە دەدەن.

جێی سەرسامی و سەرسووڕمانە هەرێمی كوردستان توانیویەتی ئەو ژمارە زۆرەی ئاوارەكان لەخۆبگرێت

دواتر چەند پرسیارێكمان ئاڕاستەی سەرۆكی نوێی رێكخراوەكە –خاتوو مایە مەنزڵ- و ئەندامی دەستەی كارگێڕی رێكخراوەكە – هایدی هیگەر- كرد و ئەوانیش بەم شێوەیە وەڵامیان داینەوە.

لە سەرەتادا پرسیاری ئەوەمان لێكرد كە ئێوە وەك شاندێكی رێكخراوی دۆستانی بیانییەكان، سەردانی كامپی ئاوارە و پەناهەندەكانتان كرد، ئایا هەڵسەنگاندنتان بۆ دۆخی ئەو ئاوارانە چییە و پێتانوایە پێویستە چی بكرێت بۆ باشتركردنی دۆخی ئەو ئاوارانە؟ خاتوو مایە مەنزل لە وەڵامدا وتی: «دەبێت سەرەتا ئەوە بڵێم كە من زۆر سەرسام بووم بەوەی هەرێمی كوردستان توانیویەتی ژمارەیەكی گەورەی ئاوارە و پەنابەران لە خۆبگرێت، كە ئەگەر بەراوردی ئەو ئاوارانە بكەین بە ژمارەی دانیشتووانی هەرێمەكە، ئەمە جێی سەرسوڕمان و سەرسامییە. چونكە ئەگەر بێین و ئەمە بەراورد بكەین بە وڵاتەكەی ئێمە- واتە ئەگەر بەراوردی پەناهەندەكانی وڵاتی ئێمە بكەین بە ژمارەی دانیشتووانی وڵاتەكەمان، ئەوا ئێمە تەنیا ژمارەیەكی كەمی پەناهەندەمان لەخۆگرتووە و نەمانتوانیوە كارێكی زۆر باش بكەین بۆ ئیدارەدان و رێكخستنیان، بەڵام ئەوەی بۆمان دەركەوت ئەوەیە كە كوردستان پێویستی بە هاوكاری و یارمەتی نێودەوڵەتی هەیە، چونكە ئەوەندەی ئێمە ئاگادار بین ئەوە دوو ساڵە حكومەتی مەركەزی هیچ پشتیوانییەكتان ناكات، كەواتە ئەمە ئەركێكی گرانە كەوتۆتە ئەستۆی هەرێمێكی بچووك. لەبەر ئەوە گرنگە راستی و واقیعی بارودۆخی ئێستا بۆ ئەوروپا بگوازرێتەوە و روون بكرێتەوە بۆ ئەوەی بتوانن هاوكاری بكەن.
لە وەڵامی هەمان پرسیاردا خاتوو هایدی هیگەر رایگەیاند: «من پێم وایە پێویستە هاوكاری ئەم ئاوارانە بكرێت، بۆ ئەوەی لێرە بمێننەوە، چونكە مانەوەیان لێرە باشترە وەك لەوەی رووبكەنە ئەوروپا، چونكە لە ئەوروپا ئەوان كەسانێكی بیانین، ئێمە هەوڵدەدەین لە شێوە ژیانی پەنابەران تێبگەین، بەڵام ئەمە قورسە و ناتوانین وەك خەڵكی ئێرە پێوەندییەكی باشیان لەگەڵدا دروست بكەین. بۆیە ئێمە پێمانوایە پێویستە خەڵكی ئەوروپا لەو راستییە تێبگەن كە رێگایەكی باشتر بۆ هاوكاریكردنی –ئاوارە و پەناهەندەكان- ئەوەیە هاوكاری وڵاتی ئێوە بكەن.
كێشەی بنەڕەتیی كامپی ئاوارەكان نەبوونی قوتابخانەیە تاوەكو منداڵان تێیدا بخوێنن
كاتێك پرسیاری ئەوەشمان رووبەڕووكردنەوە كە ئایا لە ئاكامی بەسەركردنەوەی كامپی ئاوارەكاندا، پێتانوایە ئەو كەموكوڕییە بنەڕەتییانە چین كە ئاوارەكان بە دەستیەوە دەناڵێنن و پێویستە بۆیان دەستەبەر بكرێت؟ خاتوو مایە مەنزل وتی: «ئەوەی ئێمە بۆمان دەركەوت ئەوەیە كە پێداویستی بنەڕەتیی ئەو ئاوارانە بریتییە لە كێشەی ئاوەڕۆ و نەبوونی شوێنی خۆشوشتن و نەبوونی قوتابخانە بۆ منداڵان، هەروەها پێداویستی پزیشكیش. من بیر لەوە دەكەمەوە كە ئایا بارودۆخەكە چۆن دەبێت كاتێك شەپۆلی دیكەی ئاوارە رووتان تێدەكەن.» خاتوو هایدی هیگەریش رایگەیاند: «من هاوڕام لەگەڵ ئەوەدا كە دەستەبەركردنی قوتابخانە بۆ منداڵانی ئاوارەكان پێداویستییەكی بەپەلەیە و دەبێت بە زووترین كات هەلی چوونە قوتابخانە بۆ ئەو منداڵانە بڕەخسێنن.

چارەسەری دوورمەودای كێشەی ئاوارەكان
ئاوەدانكردنەوەی ناوچە ئازادكراوەكانیانە

هەر لە پێوەندیدا بە پرسیاری پێشوو، لێمان پرسین كە ئایا پێتانوایە چارەسەری بنەڕەتی و دوورمەودای كێشەی ئاوارەكان لە چیدا بەرجەستە دەبێت و ئایا بە ئازادكردنەوە و ئاوەدانكردنەوەی ناوچەكانیان و رێككەوتنی سیاسی بۆ ئیدارەدانی دۆخەكە لە دوای رزگاكردنەوەیان دەبێت چی بكرێت؟ لە وەڵامدا خاتوو هایدی هیگەر وتی: «بە بۆچوونی من چارەسەرەكە ئەوەیە كە زەمینەسازی بكرێت بۆ گەڕانەوەی ئەو ئاوارانە، هەروەها دەبێت كار و كۆشش بكرێت بۆ ئاوەدانكردنەوەی ناوچە ئازادكراوەكانیان.

لە كاتی گەڕانەوەماندا بۆ ئەوروپا زیاتر بارودۆخی كوردستانیان بۆ روون دەكەینەوە

خاڵێكی دیكە كە پرسیارمان لێكردن لەبارەیەوە ئەوە بوو كە ئایا ئێوە چ رۆڵێكتان دەبێت كاتێك دەگەڕێنەوە بۆ ئەوروپا بۆ ئەوەی بارودۆخی ئێرەیان بۆ روون بكەنەوە و ئەو پەیامەیان پێ بگەیەنن كە هەرێمی كوردستان پێویستی بە هاوكاری نێودەوڵەتی زیاتر هەیە و پێویستە لەم رووەوە ئەوروپا كاری زیاتر بكات، واتە ئێوە چۆن دەتوانن رۆڵی نوێنەرێك بگێڕن بۆ هەرێمی كوردستان. لەم رووەوە خاتوو مایە مەنزل وتی: «لە راستیدا ئێمە هەندێ كەناڵی پێوەندیمان هەیە و ئێمە هەوڵ دەدەین لە كاتی گەڕانەوەماندا بارودۆخی ئێرە بۆ لایەنە پێوەندیدارەكانی ئەوروپا روون بكەینەوە و ئەو زانیارییانەیان پێبدەین كە لێرە كۆمان كردوونەتەوە.» خاتوو هایدی هیگەریش لەسەر هەمان پرس دوا و وتی: «ئێمە كار دەكەین بۆ ئەوەی خەڵكانێكی زۆر كۆبكەینەوە و تەنانەت كەسایەتییە سیاسییەكانیشی تێدا بێت بۆ ئەوە وێنەی بارودۆخە راستەقینەكەی ئێرەیان بۆ بگوازینەوە. واتە كۆششی ئەوە دەكەین كە خەڵكان و لایەنگەلی دیكەش بەشداری پێبكەین لە هەوڵەكانماندا. بەڵام كێشەكە ئەوەیە لە ئەوروپادا هەڵوێستی جیاواز هەیە، واتە هەر وڵاتە هەڵوێستی تایبەتی خۆی هەیە. بەڵام ئەوەی پەیوەندی بە ئەڵمانیاوە هەبێت، ئەوا دەتوانین ئەم كارە بكەین، هەروەها ئێمە هەوڵ دەدەین پەیوەندی لەگەڵ پەرلەمانی وڵاتەكەماندا دروست بكەین، كە پێمان وایە ئێمە دەتوانین ئەم كارە بكەین.

هێشتا خەڵكانێك هەن لە ئەڵمانیا جیاوازی لە نێوان عێراق و كوردستان ناكەن و دەبێت ئەمەیان بۆ روون بكرێتەوە

دەربارەی ئەوەی چۆن دەكرێت حكومەتی ئەڵمانیا كاری زیاتر بكات بۆ هاوكاریكردنی كوردستان و پرسیمان: ئێمە دەزانین كە وڵاتی ئەڵمانیا هەوڵیداوە هاوكاری هەرێمی كوردستان بكات، هەم لە رووی مرۆیی و هەم لە رووی سەربازیشەوە، كە هەروەك ئێوەش دەزانن هەندێ لەو چەكانەی وڵاتی ئەڵمانیا دابینی كردن، رۆڵێكی زۆر گەورەیان هەبوو لە شەڕەكانی پێشمەرگە دژ بە داعشدا، بەڵام هەرێمی كوردستان چاوی لەوەیە حكومەتی ئەڵمانیا هاوكاری زیاتر و جددیتری ئەم هەرێمە بكات، بۆچوونی ئێوە چییە لەم بارەیەوە و چۆن دەتوانرێت كاری زیاتر بكرێت لەم رووەوە؟ خاتوو هایدی هیگەر وەڵامی دایەوە و وتی: «من دەمەوێت ئەوە بڵێم كە لە راستیدا زۆر گرنكە كار لەسەر گۆڕینی بۆچوونی خەڵكی ئەڵمانیا بكرێت، چونكە هێشتا خەڵكانێكی زۆر هەن كە نازانن بارودۆخی كوردستان و عێراق لێك جیاوازن، چونكە كاتێك دەڵێین ئێمە دەچین بۆ كوردستان، پێمان دەڵێن ئێوە دەچن بۆ بەغدا، ئێمەش دەبێت بۆیان روون بكەینەوە كە نەخێر، ئێمە دەچین بۆ هەولێر. ئەمە خۆی لە خۆیدا مایەی كێشەیە.

بڕیاردانی حكومەتی ئەڵمانیا بۆ هاوكاریكردنی
هێزی پێشمەرگە پرۆسەیەكی ئاسان نەبوو
دەربارەی رۆڵی پێشمەرگەش لێمان پرسین كە ئایا ئێوە لە كاتی گەڕانەوەتاندا باس لەوەش ناكەن كە پێشمەرگە چ رۆڵێكی یەكلاكەرەوەی هەیە لە شەڕی دژ بە داعشدا، كە سەڕەڕای ئەوەی هەندێ هاوكاری دارایی و سەربازیش بۆ پێشمەرگە دابین كراوە، بەڵام هێشتا پێویستیان بە هاوكاری زیاتر هەیە؟ خاتوو مایە مەنزل وەڵامی ئەم پرسیارەی دایەوە و باسی ئەوەی كرد كە ئەوەی بەدی دەكرێت ئەوەیە كە لە بەشێكی زۆری ئەوروپا و هەروەها لە ئەڵمانیاش نایانەوێت هاوكارییەكی گەورەی سەربازی بكەن. وتیشی: «لە ئەڵمانیا گفتوگۆیەكی زۆر دژوار و سەخت كرا لەسەر پێدانی چەك بە پێشمەرگە و پێموایە هێشتا خەڵكانێك هەن كە نایانەوێت كارەكە بەم شێوەیە ئەنجام بدرێت.» كاتێك پرسیاری ئەوەمان ئاڕاستەكرد كە ئەم دوودڵییەی وڵاتانی ئەوروپا لە چییەوە سەرچاوەی گرتووە و بۆچی راڕان لە پێدانی چەك و هاوكاری سەربازی زیاتر بە پێشمەرگە، لە كاتێكدا كە پێشمەرگە لە بری هەموو جیهان ئەم شەڕە دەكات؟ خاتوو هایدی هیگەر ئەوەی روون كردەوە كە لە ئەڵمانیادا مەسەلەكە پێوەندی بەو ئەزموونەوە هەیە كە وڵاتەكەیان هەیەتی، وتیشی: «ئێمە نەوەی شەڕین و تاڵاوی شەڕمان چەشتووە و سڵكردنەوەیەكمان لە ئاست شەڕ و چەكدا هەیە. لەبەر ئەوە وەزیری دەرەوەی ئێمە، بەڕێز شتایگمایەر كارێكی سەختی كرد بۆ ئەوەی ئەو بڕیارە دەربچێت.

هاوسۆزین لەگەڵ خواستی كورد بۆ سەربەخۆیی

سەبارەت بە پرسی سەربەخۆیی ئەو پرسیارەمان كرد: هەروەك ئێوەش ئاگادارن لە ئێستادا كوردستان پێداگیری لەسەر بەدەستهێنانی سەربەخۆیی دەكات، ئایا لەم رووەوە كوردستان پاساوی قەناعەتپێهێنەری نییە كاتێك داوای دەوڵەتی سەربەخۆ دەكات؟ لە وەڵامدا خاتوو هایدی هیگەر ئەوەی خستەڕوو كە لە راستیدا ئێمە هاوسۆزییەكی زۆرمان بۆ كورد هەیە، ئەوەشی كە بۆتە جیێ سەرنج و سەرسامی ئێمە ئەوەیە كە ئایین و نەتەوەی جیاواز لە كوردستاندا هەن كە بە شێوەیەكی ئاشتییانە پێكەوە دەژین. دواتر خاتوو مایە مەنزل لە وەڵامی هەمان پرسیاردا وتی: من ژمارەیەكی زۆری كوردم بینیوە كە پێشتر پەناهەندە بوون لە ئەڵمانیاوە و گەڕاونەتەوە و زۆر سەرسامم بە خەڵكی كوردستان، چونكە ئەوان خۆشەویستییەكی زۆریان هەیە بۆ وڵات و كەلتوری خۆیان و ئەو كەسانە گەڕاونەتەوە بۆ بنیادنانی وڵاتی خۆیان، لەبەر ئەوە پێموایە پێویستە ئەوان ببنە خاوەنی وڵاتی خۆیان و من هاوسۆزییەكی زۆرم هەیە بۆ داواكارییەكەیان. ئێمە پێش پێنج ساڵ لێرە بووین و لە ئاسۆدا سەرهەڵدانی دەوڵەتێكمان بەدی دەكرد، چونكە ئەو هەموو بنیادنانەوەمان دەبینی، دروستكردنی ئەو هەموو قوتابخانە و زانكۆیانەمان دەبینی، لەگەڵ دروستكردنی ئەو هەموو رێگا و بانەدا. كەواتە جێی داخ و كەسەر دەبێت كە هەموو ئەوانە لە ناوبچن و وێران بن كە ئومێدی ئەوە دەكەین ئەمە روو نەدات.

پێكهاتەكان بە شێوەیەكی ئاشتییانە پێكەوە دەژین و ئەو ئاستی لێبووردەییە لە كوردستاندا هەیە جێی سەرسامییە

كاتێك لێمان پرسین كە خاڵێكی گرنگی دیكە كە سەرنج دەدرێت بوونی لێبووردەییە لە نێو كۆمەڵگەی كوردستاندا، كە كۆمەڵگەی كوردستانیش بەوە ناسراوە پێكهاتە جیاوازەكانیش دەتوانن تێیدا بژین، هەروەها دەرگای واڵایە بۆ خەڵكانی ئاوارە و لێقەوماو و بە گیانێكی مرۆڤدۆستانەوە پێشوازییان لێدەكات، ئایا كە ئێوە خۆتان كە هاتوونەتە كوردستان و بەدواداچوونتان كردووە، چۆن لەم پرسە دەڕوانن؟ خاتو هایدی هیگەر باسی لەوە كرد كە بە لای ئەوەوە ئەو لێبوردەییەی لێرە هەیە زیاترە لەوەی لە ئەڵمانیادا بەدی دەكرێت، وتیشی: «پێموایە ئەو لێبووردەییە گەورەیەی لە كۆمەڵگەی ئێوەدا هەیە، دەنگدانەوەیەكی گەورەی لە ئەڵمانیا دەبێت، لەبەر ئەوەی ئێمەش خوازیارین بتوانین ئەو ئاستی لێبووردەییە لە كۆمەڵگەی خۆمان بەدی بێنین، چونكە ئێستا ئەوە كێشەیەكە لە وڵاتی ئێمەدا، بەتایبەتی لەم ساڵەی دواییدا، كە رەنگە ئێوە ئاشنابن بەو پەرەسەندنە سیاسییانەی روویانداوە لە وڵاتی ئێمەدا و ئێمەش زۆر پەرۆشین ئاڕاستەی پەرەسەندنە سیاسییەكانی وڵاتی ئێمە بە ئاقاری لێبووردەییدا بڕوات.»

لەلای خۆیەوە خاتوو مایە مەنزل سەبارەت بە هەمان پرس وتی: «بەر لە پێنج ساڵ كاتێك من لێرە بووم، ئەوەم بەدی كرد كە ئایینیە جیاوازەكان، وەك مەسیحی و ئێزیدی پێكەوە و بە شێوەیەكی ئاشتییانە دەژین. لەبەر ئەوە تێناگەم كاتێك هەندێ جار پەناهەندەكان لە ئەڵمانیا- لە مەسیحی و ئێزیدیەكانی كوردستان- پێمان دەڵێن كە ناتوانین بگەڕێینەوە بۆ كوردستان لەبەر ئەوە سەلامەت نابین. لەبەر ئەوە من دۆخێكی جیاوازتر دەبینم. من لە گەشتێكمدا بۆ یەكێك لە سەیرانگاكان لە چیاكان خێزانێكم بینی كە لێم پرسین وتیان دایكمان كوردە و باوكمان خەڵكی بەغدایە و كاتێك پێم وتن ژیانتان چۆن دەگوزەرێت لە كوردستان، وتیان هیچ كێشەیەكمان نییە و ئێمە لە خۆمان دڵنیاین و رێزمان لێدەگیرێت و دەتوانین بچین بۆ قوتابخانە.»
لە درێژەی هەمان پرسدا باسی ئەوەمان لەگەڵ كردن كە ئاشكرایە كوردستان تێوەنەگلاوە لە كێشە و ناكۆكی تایفەگەری لە نێوان شیعە و سوننەدا، ئایا ئەمەش هۆكارێك نەبووە بۆ ئەوەی لێبووردەیی زیاتر لەم هەرێمەدا بچەسپێت. خاتوو مایە مەنزل رایگەیاند: ئەوە راستە، چونكە ئێستا ئێمە ئەو بارودۆخە خراپە لە بەغدا دەبینین و ئەو شەڕە دەبینین كە لە نێوانیاندا دەگوزەرێت.