«هەندێك هەنگاوم هەڵگرتووە، هەرگێز ئەو هەنگاوانەم هەڵنەدەگرت، ئەگەر مەترسیی ناسەقامگیریم لە بەرچاو نەگرتایە، هەروەها حەزم كردووە هەندێك هەنگاو هەڵبگرم، بەڵام هەڵمنەگرتووە، لەبەر ئەوەی بەرپرسیاریەتی پشتگیری و چەسپاندنی دیموكراتیم لەسەر شان بووە».



راوڵ ئەلفونسین
یەكەم سەرۆك كۆماری هەڵبژێردراوی ئەرژەنتین
لە ساڵانی 1983-1989


ململانێی حزبی و تێكدانی هاوسەنگی
لە سیستمی دیموكراتیدا
گەورەترین كێشەی سیستمی دیموكراتی لە دیموكراتیەكانی وڵاتانی تازەپێگەشتوو، دروستبوونی نیگەرانی، یان دڵنیانەبوونی سیاسی(Political Uncertainty)یە، فاكتەری سەرەكیش بۆ دروستبوونی ئەم نیگەرانی و نادڵنیاییە كە لە پرۆسەی سیاسی دێتەئاراوە، ئەو حزبە سیاسییانەن كە لەناو سیستمە سیاسییەكە بەشدارن و شێوازی ململانێی سیاسی بۆ بەرهەمهێنانی دیموكراتییەتێكی تەندروست دەگۆڕن بۆ ململانێی تەسكی حزبایەتی بەرهەمهێنانی دیموكراتی نەخۆش(illiberal democracy) و هەروەها گۆڕینی سەقامگیری حكوومی و سیاسی بۆ ناسەقامگیری حكوومی و دەركەوتنی سەركردەی پۆپۆلیستی كە بازرگانی بە خواست و داواكاری هاووڵاتیانەوە دەكات و هیچ بەهایەك بۆ سەروەریی یاسا و دابەشكردنی دەسەڵاتەكان و هاوسەنگی و چاودێری لە ناو سیستمە دیموكراتییەكە ناهێڵێتەوە. ئەم حاڵەتە، حاڵەتی هاوبەشی بەشێكی زۆری دیموكراتییە تازەكانی وڵاتانی (ئەمریكای لاتین و وڵاتانی پۆست كۆمۆنیست و دەوڵەتانی ئەفریقیا)یە. بەداخەوە لە هەفتەی رابردووشەوە ئەم حاڵەتی نادڵنیایی سیاسییە لە كوردستان ئاماژەكانی دەركەتوون، بەتایبەتی دوای ئەوەی لە پەرلەمانی كوردستان مانۆڕێكی پرۆژەی هەر چوار لایەنی گۆڕان و یەكێتی و كۆمەڵ و یەكگرتوو بۆ هەمواركردنەوەی یاسای سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان بەڕێوەچوو، لەبەرامبەردا وەك لەماڵپەری پەرلەمانی كوردستان ئاماژەی پێكراوە، فراكسێونەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان، فراكسیۆنەكانی توركمان، كلدوئاشور، ئەرمەن و ئاراستەی سێیەم بایكۆتی دانیشتنەكەیان كرد، پاشان بە ئامادەبوونی 57 پەرلەمانتار و بە چەپڵەڕێزان سەرۆكی پەرلەمان كۆبوونەوەكەی دەست پێكرد.
ئەو چەپڵەڕێزانەی زۆرینەیەكی زۆر سادە كە دەیكردە 50+1، چەپڵەڕێزان بوو بۆ راگەیاندنی مەرگی سازانی نیشتمانی لە نێوان حزبەكانی كوردستاندا و جاڕدانی جەمسەرگیرییەكی حزبی كە راشكاوانە سیمای كارتێكراوی دەوڵەتێكی دراوسێی كوردستانی پێوە دیاربوو. هەر بۆیە لە رۆژی 23ی حوزەیرانەوە جۆرێك لە نادڵنیایی و نیگەرانی و ناسەقامگیری سیاسی بە تێكڕای پرۆسەی سیاسیی هەرێمی كوردستانەوە دەركەوتووە، بە ئاشكراش گوێمان لەو لێدوانانە دەبێت كە بانگەشە بۆ ناسەقامگیری حكوومی و هەڵوەشانەوەی پەرلەمان و هەڵبژاردنی پێشوەختە دەكرێت. ئەمانە هەموویان لە كاتێكدان كە جیا لەوەی كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكانی كوردستان راشكاوانە ئاماژەی بەوە كردووە هەتا 8 مانگی داهاتوو ناتوانێت هیچ هەڵبژاردنێك ئەنجامبدات، هەتا ئەگەر بودجەی تایبەتیشی بخرێتە بەردەست، لە هەمانكاتدا كوردستان بە قەیرانێكی سەختی ئابووریدا تێدەپەڕێت و شەڕێكی گەورەش بە درێژایی زیاتر لە 1000 كم لەلایەن تیرۆریستانی داعشەوە یەخەی كوردستانی گرتووە.
هەر بۆیە لە بارودۆخێكی لەمجۆرەدا كە بەرژەوەندیی حزبییانەی تەسك، جێگەی بەرژەوەندیی گشتی گرتۆتەوە، ئەوا نەك هاوسەنگیی ناو پرۆسە دیموكراتییەكە بەرەو تێكچوون چووە، لە هەمانكاتدا پرۆسەی سیاسیش بەو مانایەی كە ململانێیە لەسەر بەرژەوەندیی گشتی، خەریكە بەهای خۆی بە تەواوەتی لەدەستدەدات و بەرەو ئەوە دەچێت شتێك بوونی نەبێت كە مانای سیاسەت ببەخشێت.
ئەم حاڵەتی نیگەرانی و نادڵنیاییە سیاسییەی كە لە كوردستان دروست بووە، ئەگەر بەراورد بكرێت بە حاڵەتی نیگەرانی و نادڵنیایی سیاسی لە وڵاتانی تازە پێگەیشتووی وەك ئەمریكای لاتین و دەوڵەتانی پۆست كۆمونیست و ئەفریقیا، بەوەی لەو وڵاتانە دەبێتە فاكتەری دەركەوتنی سەركردەی چەپی پۆپۆلیستی و ناسەقامگیریی ئابووری و نەمانی سەروەریی یاسا و ناسەقامگیری حكوومی، ئەوا بۆ كوردستان مەترسییەكە زۆر لەو مەترسییانە گەورەترن. لە هەنگاوی یەكەمیشدا ئەوەی لێدەخوێندرێتەوە كە ئەم نادڵنیاییە سیاسییەی لە پرۆسەی سیاسی هەرێمی كوردستان هاتۆتە ئاراوە، بۆنی ئەوەی لێدێت، بەرەو شەڕێكی سەپێندراوی بە وەكالەت (Proxy war) هەنگاو هەڵبگرێت، ئەمەش بەو مانایەی ئەم شەڕە، یاخود ئەم ململانێی ناتەندروستە، پرسێك نییە بەرژەوەندی و رای گشتیی كوردستان پێی قبووڵ بكرێت، بەڵكو شەڕێكە بە وەكالەتی ئەو لایەن و دەوڵەتانە بەڕێوەدەچێت، كە چاویان بەوە هەڵنایەت كوردستان بەرەو كیانێكی سەربەخۆ و دامەزراندنی دەوڵەت هەنگاو هەڵبگرێت.
دووركەوتنەوە لە زمانی لێكتێگەیشتن و
پەنابردن بۆ زمانی زبر و ناشرین
لەوانەیە ئەمە جۆرێك بێت لە رەشبینی ئەگەر ئاماژە بەوە بكەین، خەریكە زمانی سازانی نیشتمانی و لێكتێگەیشتنی نێوان حزبە سیاسییەكان بە شێنەیی بەرەو بنبەست هەنگاو هەڵدەگرێت، بەڵام هەتا ئەگەر نەشگەیشتبێتە ئەو ئاستە و با بڵێن جۆرێك لە ئومێد ماوە بۆ دووبارە كرانەوە بەرەو سازانێكی حزبی لە نێوان لایەنە سیاسییەكان، ئەوا ئەم سازانە حزبییە ناتوانێت وەك پێشان سیمای سازانێكی نیشتمانیمان پیشان بداتەوە، ئەمەش لەبەر ئەوەیە ئەو بنەمای سازانەی كابینەی هەشتەمی حكومەتی هەرێمی كوردستانی لەسەر دامەزرا و هەروەها بەشدار كوردی لە بەغدا لێكەوتەوە، ئەو سازانە نیشتمانییە لە كۆبوونەوەی هەفتەی رابردووی پەرلەمانی كوردستاندا جاڕی مردنی درا. بۆیە لە ژینگەیەكی هەستیاری وەك ئەوەی كوردستان پێیدا تێدەپەڕێت، زۆر زەحمەتە هەتا ئەگەر سازانە حزبیەكەش بێتەئاراوە، سازانە نیشتمانییەكە دووبارە زیندوو ببێتەوە. ئەو ئاراستەیەی كە ئەم بارودۆخەی پێدەخوێنینەوە، سەرچاوەكەی رەشبینی نییە، بەڵكو ئەو واقیعە تاڵەیە كە هەر چوار لایەنی گۆڕان و یەكێتی و كۆمەڵ و یەكگرتوو دروستیان كردووە. ئێستا بەشێك لە سەكردەكانی ئەو چوار حزبە كە هەستیان كردووە پێداگرتن لەسەر ئەم هەڵوێستە حزبیە دەبێتە هۆكارێك بۆ لەباربردنی تەواوی سازانی نیشتمانی و دروستبوونی ناسەقامگیرییەكی ترسناكی سیاسی، خەریكن بە هەڵوێستی خۆیاندا دەچنەوە، هەندێكیان بە ئاستێك تووڕەن، هەر دوای ئەو گەمە ترسناكەی سەرۆكی پەرلەمان بەڕێوەی برد، دەست لەكاركێشانەوەی خۆیان لە حزبەكەیان راگەیاندووە، وەك دەست لەكاركێشانەوەی دیندار نەجمان دۆسكی ئەندامی دامەزرێنەر و ئەندامی مەكتەبی سیاسی یەكگرتووی كوردستان. لەناو حزبەكانی دیكەی ئەو چوار لایەنەشدا خەڵكانی دیكە بێزارن لەم هەڵوێستە و دەزانن ئەم هەنگاوانە كوردستان بەرەو كوێ دەبات، بۆیە ناڕەزایی خۆیان نەشاردۆتەوە و گوشار دروستدەكەن بۆ ئەوەی هەرچۆنێك دەكرێت، سازانێكی حزبی بێتەئاراوە. بەڵام پرسیاری گرنگ لێرەدا ئەوەیە ئەگەر ئەم ناسەقامگیرییە سیاسییە جۆرێك بێت لە شەڕی بە وەكالەتی دەوڵەتانی درواسێ و كێشمەكێشی میحوەربەندی و دابەشكردنی حزبەكانی كوردستان بێت، ئایا سازانی حزبی دەتوانێت ئەم ناسەقامگیرییە سیاسییە بگەڕێنێتەوە بۆ سەقامگیریی سیاسی و چوارساڵی پڕ لە ئارامی و سەقامگیری كە ساڵی پار ئەو چوار لایەنە جەختیان لەسەر دەكردووە؟ بەداخەوە رەوشی سیاسی وەك واقیع لە هەرێمی كوردستاندا بە گەشبینی وەڵامی ئەم پرسیارە ناداتەوە، لەبەر ئەوەی زمانی گوتار و ئاخاوتنی ئەو چوارلایەنە لە بەرامبەر پارتی دیموكراتی كوردستان، زمانێكی نەرم و نیشتمانییانە نییە، زیاتر بەرەو زمانی زبر و ناشرینكردنی بەرامبەر دەڕوات و رۆژ لە دوای رۆژ زیاتر ئەو حاڵەتە خۆی بەرجەستە دەكات، لەم حاڵەتەشدا لەگەڵ ئەوەی پارتی دیموكراتی كوردستان بە شێوەیەكی مەدەنی و دیموكراتییانە وەك پیشاندانی هەڵوێستی خۆی بایكۆتی ئەو دانیشتنەی پەرلەمانی كردووە و رێگەی نەداوە هیچ كاردانەوەیەكی نائاسایی پیشانبدات، بەڵام لە بەرامبەردا تۆمەت بەخشینەوەمان گوێ لێ دەبێت، بەوەی پارتی دیموكراتی كوردستان هەڕەشەی خوێنڕشتن و زمانی هەڕەشەی بەكار هێناوە! ئەمە لە كاتێكدا پەرلەمانتارانی پارتی دیموكراتی كوردستان لە سەر شاشەی تیڤییەكانەوە چەندین جار رایانگەیاندووە، پرسی بایكۆتكردنی كۆبوونەوەكەی پەرلەمان بە شتێكی ئاسایی دەزانن، پێشتریش چەندین جاری دیكە و هەر لەم خولەشدا فراكسێۆنی دیكە بایكۆتی كۆبوونەوەكانی پەرلەمانیان كردووە، كەسیش تەفسیری هەڵەی بۆ بایكۆتی فراكسێۆنەكانی دیكە دەرنەبڕیوە، بۆیە پرسیار لێرەدا ئەوەیە: بۆچی ئەم هەموو تۆمەتە نەبووانە بۆ هەڵوێستێكی مەدەنی و دیموكراتیانەی پارتی دیموكراتی كوردستان دروستدەكرێت؟ دیارە هەوڵدان بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە، گومانی هەمەلایەنە لەسەر گوتار و رەفتاری هەر چوار لایەنە سیاسییەكە دروست دەكات و زەمینەیەك دروست دەكات بەدگومانی شتی خراپتر بە دوای خۆیدا بهێنێت و هێندەی دیكە لە چارەسەری بارودۆخەكە دوورمان بخاتەوە.
پرۆژەكانی هەمواركردنەوەی یاسای سەرۆكایەتی هەرێم، دامەزراوەی سەرۆكایەتی هەرێم لێی ئاگادار نییە
نەبوونی نییەتپاكی لە پێشكەشكردنی پرۆژەی ئەو چوار لایەنە بۆ هەمواركردنەوەی یاسای سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان، هێندەی دیكە گومانی زیاتر لە سەر هەڵوێستی ئەو چوارلایەنە دروست دەكات، لێرەدا پرسیار ئەوەیە: ئەگەر ئەو چوارلایەنە وەك خۆیان دەڵێن مەبەستیان ئەوە بووە بۆشایی یاسایی دروست نەبێت و چارەسەرێك بۆ پرسی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان بدۆزنەوە كە لە 19ی ئابی دادێ كۆتایی دێت، ئەوا دەبوو ئەو چوار لایەنە لەگەڵ پارتی دیموكراتی كوردستان، داوایان بكردایە لەسەر ئەم پرسە لەگەڵ سەرۆكی هەرێمی كوردستان كۆببنەوە، بۆ ئەوەی بە تێگەیشتن لەگەڵ دامەزراوەی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان، هەر پێنج لایەنەكە (پارتی، یەكێتی، گۆڕان، كۆمەڵ، یەكگرتوو) پرۆژەیەكی هاوبەش بۆ ئەم پرسە پێشكەشی پەرلەمان بكەن.
خاڵێكی دیكە كە هێندەی دیكە گومان لەسەر نییەتپاكیی ئەو چوار لایەنە دروست دەكات، ئەوەیە پارتی دیموكراتی كوردستان گەورەترین هەنگاوی هەڵگرتووە، بۆ ئەوەی لیژنەیەكی 21 كەسی دابمەزرێت بۆ نووسینەوەی دەستوورێكی نوێ، نەك هەمواركردنەوەی دەستوورەكەی ساڵی 2009 كە 96 ئەندام پەرلەمانتار دەنگیان لەسەر داوە و سەرۆكی هەرێمی كوردستان پەسەندی كردووە و نێردراوە بۆ ریفراندۆم، ئەم خاڵە بەدگومانی زیاتر دروست دەكات، لەبەر ئەوەی پارتی دیموكراتی كوردستان رازی بوو لە پێناوی سازانی نیشتمانیدا دەستوورێك واز لێ بهێنێت كە لە كۆی 97 پەرلەمانتار 96 پەرلەمانتار دەنگی پێداوە، بەڵام سەرۆكی پەرلەمانی ئێستا كە هەڵسووڕاوێكی بزووتنەوەی گۆڕانە، بە 57 پەرلەمانتار و 54 دەنگ پرۆسەی هەمواركردنەوەی یاسای سەرۆكایەتی هەرێم خوێندنەوەی یەكەمی بۆ بكات، ئەمەش مانای ئەوەیە پرۆژەكانی ئەو چوار لایەنە بۆ سازان نییە، بەڵكو بۆ دەست بادان و پەنجەشكاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانە، لەمەشدا بارودۆخی هەستیار و ناسكی ئێستای كوردستانیان بە فرسەت وەرگرتووە و دەیانەوێت سەرۆكی هەرێمی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستان بخەنە هەڵوێستێكەوە كە دووچاری ئیحراجی ببێتەوە، كە دەكرێت بە چەند خاڵێك دیاری بكەین:
1. ئەگەر مەسەلەكە شەخسی سەرۆك مسعود بارزانی نییە، پارتی دیموكراتی كوردستان خۆی ئەو هەنگاوەی وەك دەستپێشخەری هەڵگرتووە، بۆ ئەوەی دەستوورێكی تازە بنووسرێتەوە، دیارە لە نووسینەوەی دەستوورەكەشدا، پرسی جیاكردنەوەی دەسەڵاتەكان و سیستمی حوكمڕانی و دەسەڵاتەكانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان و شێوازی هەڵبژاردنی سەرۆك و دەسەڵاتەكانی پەرلەمان و حكومەت سەرلەنوێ دیاری دەكرێتەوە، هەڵبژاردنەكانی سەرۆكی هەرێم و پەرلەمانی كوردستانیش لەسەر بنەمای ئەو دەستوورە بەڕێوە دەچێت، لەم حاڵەتەدا پرسی هەمواركردنەوەی یاسای سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان، خۆی لە خۆیدا دەبێتە یاسایەكی كاتی، هەتا دەستوورەكە تەواو دەبێت، وەك لەگەڵ سەرۆك و ئەندامانی لیژنەی دەستوورەكەش قسەمان كردووە، ئەم دەستوورە هەتا ئەگەر لەكاتی خۆیشی تەواو نەبێت، ئەوا لە هەموو حاڵەتێكدا چەند مانگێك زیاتری ناوێت. پرسیار لێرەدا ئەوەیە كە بە تەواوبوونی دەستوورەكە لە ماوەی چەند مانگی داهاتوو بە شێوەیەكی ئۆتۆماتێكی ئەم یاسایە بوونی نەمێنێت و سەرۆكی هەرێمی كوردستان (ئەوجا هەر كەسێك بێت) بەو دەستوورە هەڵبژێریتەوە، خێرە لە ئێستادا ئەم یاسایە هەموار دەكرێتەوە؟ وەڵامی ئەم پرسیارە راشكاوانە پێمان دەڵێت مەسەلەكە تەنها شەخسی سەرۆك مسعود بارزانی- یە.
2. لە ئێستادا نەك هەر ئێمەی كوردستانی، بەڵكو جیهان سەرسامە بە شێوازی سەركردایەتی سەرۆك بارزانی لە بەرەكانی شەڕی دژی تیرۆریستیانی داعشدا، تەنانەت ژەنڕاڵەكانی پێنتاگۆن لە سەرەتای ئەم شەڕەدا و سەبارەت بە سەركردایەتی سەرۆك بارزانی راستەوخۆ و بە شێوەیەكی مەیدانی شان بە شانی پێشمەرگە لە بەرەكانی شەڕی دژی داعشدا، باسی ئەوەیان كردبوو هەرێمی كوردستان بۆتە ئەسپارتەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهان دەبێت لەبەر هێزی پێشمەرگە و سەركردایەتی مسعود بارزانی رێز لە كوردستان بگرێت، لەمەش زیاتر لە كۆنگرەی داڤۆسی 2015 و لە پەنێڵی ئایندەی سوپا، د.رۆژ نوری شاوەیش وەك فەرماندەیەكی پێشمەرگە (نەك جێگری سەرۆك وەزیرانی عێراق) بانگهێشت كرابوو بۆ ئەوەی جیهان سوود لە ئەزموونی پێشمەرگە وەربگرێت لە تێكشكانی تیرۆریستاندا، لەمەش زیاتر لە شوباتی 2015 سەرۆك مسعود بارزانی وەك سەرۆكێكی پێشمەرگە تەنها سەرۆكی بێ دەوڵەت بووە كە بانگهێشتی كۆنفرانسی میونیخ بۆ ئاسایش كرا، ئەمەش لە پێناوی ئەوە بوو جیهان سوود لە شێوازی ئەو سەركردایەتییە و قارەمانیەتی پێشمەرگە وەربگرێت. بۆیە پرسیار لەسەر بەدنییەتی ئەو چوار لایەنە دەكرێت، بەوەی كە ئەگەر مەبەستەكەیان هەوڵێكی نەزۆك نییە بۆ لێدانی شكۆی بارزانی، خۆ لە نووسینەوەی دەستووری تازەدا دەسەڵاتەكانی سەرۆك دیاری دەكرێن، خێرە لە ئێستادا و تەنها بۆ ماوەی چەند مانگێك فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكان لە سەرۆكی هەرێمی كوردستان وەردەگرنەوە و داوا دەكەن بدرێتە سەرۆك وەزیران؟ ئایا ئەم هەڵوێستەیان خزمەت بە سەركەوتنەكانی هێزی پێشمەرگە و ئارامی و سەقامگیری كوردستان دەكات؟!
بۆ بەرچاوڕۆشنی ئەم سیاسەتمەدارە دووربینانەی هەر چوار لایەنەكە!!!! ئەمریكییەكان لە ماوەی شەڕی دووەمی جیهاندا و بۆ ئەوەی ئاراستەی شەڕەكە لە دەستی ئەمریكا و هاوپەیمانان دەرنەچێت، بۆ چوار خولی لەسەر یەك (رۆزفەڵت)یان هەڵبژاردەوە، ئەمە لە كاتێكدا بوو، كە رۆزفەڵت هەستی بە مەترسیی نازییەت كرد لەسەر مرۆڤایەتی، كۆنگرێس دەسەڵاتی پێنەدا بەشداری شەڕەكە بكات و رۆزفەڵت ناچار بوو پەنا بۆ گەلی ئەمریكا بەرێت، بەڵام لەدوای ئەوەی گەلی ئەمریكا هەستی كرد كە شكۆی ئەمریكا لەو قۆناخەدا لە سەركردایەتی (رۆزفەلت)دا رەنگی داوەتەوە، ئەوا بێجگە لە دوو خولی سەرۆكایەتی خۆی، دووخولی دیكەش بۆیان تازەكردەوەو هەڵیانبژاردەوە، هەروەها حزبەكانی فەرەنسا لە كۆماری چوارەم، لە ساڵی 1946 پێشنیارەكەی (دیگۆل)یان رەتكردەوە بەوەی سەرۆك لەلایەن گەلەوە هەڵبژیرێت، بەڵام لە 1958 دوای 12 ساڵ كە زانییان بێ دیگۆل فەرەنسا ئایندەی نابێت، خۆیان پەنایان بۆ دیگۆل بردەوە. بۆیە هەق بوو ئەو چوار لایەنە سیاسییە، كە خۆیان پێش هەر كەسێكی دیكە ئەو راستییە دەزانن كە بۆ ئەم بارودۆخە ناسك و هەستیارە، سەرۆك مسعود بارزانی نەك هەر لە سەر ئاستی ناوخۆ، بەڵكو لە سەر ئاستی جیهانیش پێویستییەكە بۆ شكۆی كوردستان، چۆن داوا دەكەن فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی كوردستان نەبێت؟
3. پرۆژەی هەر چوار لایەنەكە بە شێوەیەكی راشكاوانە، دیدی سەرۆك بارزانی -یان بۆ ئایندەی كوردستان بە فرسەت وەرگرتووە، ئەوان ئەم تێڕوانینەی سەرۆك بارزانی بۆ یەكڕیزی و یەكهەڵوێستی كوردستانی باشوور و تەواوی پارچەكانی دیكەی كوردستانیان بۆ بەرژەوەندی حزبی خۆیان زۆر هەلپەرستانە دیراسەت كردووە، لە روانگەی بەرژەوەندی تەسكی حزبییانەی خۆیانەوە بەوجۆرە ئەم تێڕوانینەی سەرۆك بارزانی-یان تەفسیر كردووە، بەوەی سەرۆك بارزانی ئامادەیە هەموو قوربانییەك بدات بۆ ئەوەی ئەو یەكڕیزییە بپارێزێت. لای ئەوان ئەم هەڵوێستەی سەرۆك بارزانی لە چوارچێوەی مانەوەی سەرۆك بارزانی لە پۆستی سەرۆكی هەرێمدا تەرجەمە كراوە و كراوە بە كەرەستەیەكی بێ بەهای ئیعلامی بۆ ئەوەی وای پیشان بدەن، پێداگیری سەرۆك مسعود بارزانی لەسەر یەكڕیزی هەموو لایەنە سیاسییەكانی كوردستان، لە پێناوی مانەوەی خۆیەتی لەسەر كورسیی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان! ئەمەیان لەو روانگەیەوە تەفسیر كردووە بەوەی سەرۆك بارزانی لە میانەی دامەزراندنی كابینەی هەشتەم و بەشداری كورد بە یەكڕیزی و یەكهەڵوێستی لەبەغدا، ئامادە بووە هەموو قوربانییەك بدات و لە پشكی پارتی دیموكراتی كوردستان زۆر بە سەخاوەتی بەرامبەر لایەنەكان هەڵوێستی نواندووە، بۆیە ئەمجارەش بۆ وەرگرتنی كۆمەڵێك دەستكەوتی سیاسیی حزبی هەوڵیانداوە هەمان سیناریۆ دووبارە بكەنەوە، لەمەش زیاتر پەیامێكیان ئاراستەی سەرۆك مسعود بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستان كردووە، ئەگەر نەیەنە ژێر بار، ئەوا بنەمای سازان دەگۆڕین بۆ زۆرینە و كەمینە، لەم حاڵەتەشدا ئەوان بێباكانە ئەم كارتەیان بە رووی سەرۆك بارزانی و پارتی بەرز كردۆتەوە، بەوەی یاری بە بەرژەوەندی گشتی و ئایندەی كوردستان دەكەن، ئەمەش ئەو هێڵە سوورەیە كە دەبێت سەرۆكی هەرێمی كوردستان لە بازنەیەكی فراوانتر لە پۆستی سەرۆكی هەرێمی كوردستان و بەرژەوەندییەكانی پارتی سەیری بكات و دەبێت لەو بازنەیە بخوێندرێتەوە، ئەمجارەیان پرسەكە هەڕەشە نییە بۆ سەر پارتی و هەڕەشەیە بۆ سەر ئایندەی كوردستان، بۆیە دەبێت هەتا ئەگەر خۆیشی بەدڵی نەبێت و نەیەوێت ئەو بڕیارە بدات، ئەوا دەبێت لەبەر خاتری سەقامگیریی بارودۆخی هەرێم و بەرژەوەندی ئایندەی كوردستان و بە پشت بەستن بە گەلەكەی ئەو بڕیارە بدات كە پێویستە سەقامگیری ئێستا و ئایندەی كوردستان بپارێزێت.
پارتی دیموكراتی كوردستان
لەبەردەم هەڵوێستێكی نەخوازراودا
ئەو بارودۆخە نەخوازراوەی هاتۆتە پێشەوە و بە پلەی یەكەم یەخەی پارتی دیموكراتی كوردستانی گرتووە، كەمینێكی پیلان بۆ داڕێژراوی سیاسییە بۆ ئەوەی پارتی تێی بكەوێت و ئەوەی چەندین ساڵە گەلەكەمان بونیادی دەنێت هەمووی بكەن بە قوربانی خواستی بەرژەوەندیی حزبی خۆیان، بۆیە گرنگە پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ پووچەڵكردنەوەی ئەم كەمینە پیلان بۆ داڕێژراوە سیاسییە، هەنگاوی ورد و جددی بگرێتە بەر و زیاتر روو لەخەڵكی كوردستان بكات و بەرچاویان روون بكاتەوە، ئەمەش لەبەر ئەوەیە حاڵەتی لەمجۆرە و لە زۆر كاتی ناسكدا وڵاتانی دیكەش رووبەڕووی بوونەتەوە، بەڵام ئەوانیش بە دیالۆگ و دانیشتن لەگەڵ حزبە سیاسییەكان نەگەیشتوونەتە ئاكامێكی ئەوتۆ كە توانرابێت بە سەر تەحەددیەكی لەوجۆرەدا زاڵ بن. ئەمە بەو مانایە نییە كە پارتی دیموكراتی كوردستان شێوازی دیالۆگ و دانوستاندن بۆ چارەسەری ئەم كێشەیە و گەیشتن بە سازانێكی حزبی رەتبكاتەوە، نەخێر، بەڵكو بەو مانایە كە زۆر گرنگە و ئەركی پارتی دیموكراتی كوردستانە ئەم سازانە حزبییە جارێكی دیكە بگێڕێتەوە بۆ سازانی نیشتمانی لەگەڵ گەلی كوردستاندا، لەم قۆناخەدا ئەركی پارتی دیموكراتی كوردستان لە حزبەكانی دیكە زۆر قورستر و گرنگترە، ئەمەش وایكردووە نەتوانێت بێباكانە وەك حزبەكانی دیكە حزبییانە و بێ گوێدانە بەرژەوەندی گشتی هەنگاو هەڵبگرێت.
لە ئێستادا دوو ئەركی گرنگ كەتووەتە سەرشانی پارتی دیموكراتی كوردستان كە بریتین لە :
1. پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری كوردستان و سەقامگیری سیاسی و حكوومی.
2. پاراستنی ئەزموونی دیموكراتی و بەرەوپێشبردنی و زیاتر چەسپاندنی.
بۆ هەریەكێك لەم دوو ئامانجە سەرەكییە، پارتی دیموكراتی كوردستان لەوانەیە ناچار بێت هەندێك هەنگاو بگرێتەبەر كە خۆی نەیەوێت ئەو هەنگاوانە بگرێتەبەر، بەڵام پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری كوردستان و پاراستنی سەقامگیری سیاسی و حكوومی ناچاری بكات هەندێك هەنگاو هەڵبگرێت كە خۆی خوازیاری نییە، هەروەها لەوانەشە خۆی حەز بكات، چەند هەنگاوێك بە ئاراستەیەك هەڵبگرێت، بەڵام پاراستنی ئەزموون و هەوڵدان بۆ چەسپاندن و بەرەوپێشەوە بردنی دیموكراتی، رێگەی نەدەن ئەو هەنگاوانە هەڵبگرێت.
لێرەدا گرنگە پارتی دیموكراتی كوردستان لە روانگەی ئەو دوو ئامانجەوە، هەوڵ بۆ پووچەڵكردنەوەی ئەو كەمینە پیلان بۆ داڕێژراوە سیاسییە بدات و دەبێت زۆر بە لۆژیكانە هەنگاو هەڵبگرێت، هەتا نەكەوێتە ئەو كەمینە سیاسییەی بۆی چنراوە. لە ئێستادا هەرچۆنێك پرسی ئەم كەمینە سیاسییە لەگەڵ لایەنە سیاسییەكاندا قسەوباسی لەسەر بكرێت، هیچ ئاكامێكی نابێت، بۆیە گرنگە لەم خاڵەوە راشكاوانە گوتاری جددی خۆی ئاراستەی گەلی كوردستان بكات و هەوڵبدات ئەم گوتارە لە ناو رەوەندی كوردستانیشدا لە هەندەران رەنگدانەوەی هەبێت. لەوانەیە هەندێك بەو روانگەیە سەیری ئەم پرسە بكەن، بەوەی كۆمەڵگەی كوردستان بە شێوەیەكی توند دابەشبوونێكی جەمسەرگیرانەی حزبییانە دایپۆشیبێت، ئەم روانگەیە لە وانەیە بۆ پرسە سادەكانی نێوان حزبەكان تا رادەیەك راست بێت، بەڵام لە سەر پرسە نەتەوەیی و نیشتمانییانە چارەنووسسازەكاندا، گەلی كوردستان لەوە هۆشیارترە ئەم تەقسیمبەندییە كەلەپچەی بكات، هەروەك لەچەند رۆژی رابردوو و لە میانەی ئەو راپرسییانە بینوومانە كە دەزگاكانی راگەیاندن كردوویانە، هەست دەكەین ئیرادەی خەڵكی كوردستان لە جەمسەربەندی حزبایەتی گەورەترە.
لە ئێستاشدا پارتی دیموكراتی كوردستان لەسەر پرسێكی حزبی، یان داواكارییەكی حزبی رووبەڕووی ئەم كەمینە سیاسییە نەبۆتەوە، بەڵكو بە پێداگرتنی لەسەر چارەنووسی نەتەوەیەك و پاراستنی ئایندەی نیشتمانێك، گەلەكۆمەكەیەكی سیاسی لێكراوە، ئەم گەلەكۆمەكییە سیاسییە لەوە گەورەترە لە روانگەی حزبییەوە تێكبشكێندرێت، بەڵكو لەبەر ئەوەی ئەم گەلەكۆمەكییە دژی بەرژەوەندی گشتی خەڵكی كوردستانە، ئەوا دەبێت پارتی بە پشتیوانی و پشتگیری خەڵكی كوردستان رووبەڕووی ببێتەوە.