پڕۆفیسۆری یاریدەدەر د. محەمەد شەعبان راگری كۆلێژی كارگێڕی و ئابووری لە زانكۆی دهۆك، رای وایە نەوت ئەو سامانە سروشتییەیە كە دەكرێت وەكو پێشەنگ بۆ سەربەخۆیی ئابووری دابنرێت و داهاتەكەی بۆ بونیادنانی ئابوورییەكی بەهێز خەرج بكرێت. سەبارەت بە چۆنیەتی بونیادنانی ئابوورییەكی سەربەخۆ و بەكارهێنانی داهاتی نەوتیش بۆ پێشخستن و گەشەی سەرجەم سێكتەرەكان، بەمجۆرە بۆچوونی خۆی بۆ گوڵان خستەڕوو: «پێشتر كوردستان ئەزموونی سەربەخۆیی ئابووری و بەڕێوەبردنی هەبووە تا ساڵی 2003 ئابووری هەرێمی كوردستان سەرەڕای بوونی كەموكورتییەكان، بەڵام خاوەنی سەربەخۆییەكی دارایی و نەختینەیی بوو، ئەو كات مامەڵەكردنی هەرێم بە دیناری ناسراو بە چاپی سویسری بوو، كە جۆرە سەربەخۆییەكی نەختینەیی پێدابووین، لە دوای رووخانی رژێمی بەعس و دامەزرانی حكومەتی نوێی عێراق، گەرچی سێكتەرەكان گەشەیەكی بەخۆوە بینی و بڕێك پارەمان لە بەشە بودجە و لە بودجەی گشتی عێراق بۆ بڕایەوە، بەڵام بووینە پاشكەوتەیی دارایی و نەختینەیی حكومەتی ناوەند، كە دواتر هەر ئەم خاڵە لاوازەی ئابووری كوردستان وایكرد حكومەتە تائیفییەكەی مالیكی و دواتر عەبادی بەردەوام بن لەسەر دژایەتیكردنی بەرهەمهێنان و ناردنە دەرەوە و فرۆشتنی نەوتی كوردستان و بڕینی بەشە بودجەی كوردستان كە خنكاندنی بواری دارایی كوردستانی لێكەوتەوە. لەناو ئەم كێشمەكێشەی سیاسەت و ململانێ دارایی و نەختینەییەی بەغدا لەگەڵ هەرێمدا مەسەلەی دەربازبوون لە پاشكەوتەیی ئابووری ناوەند و دەركەوتنی ئابوورییەكی سەربەخۆ بووە بە یەكێك لەو بیرۆكانەی كە وەكو بەدیلێكی رێككەوتنی نێوان هەرێم و بەغدا، یان وەكو چارەسەرێكی گونجاو بۆ كۆتاییهاتنی ململانێكان باسی لێوەدەكرێت. بەتایبەتی لە كاتێكدا هەرێمی كوردستان خاوەنی نەوتی خاو و بۆرییە نەوتییەكانی خۆیەتی بۆ گواستنەوە و فرۆشتنی نەوتەكەی بە نەوتی كەركووكیشەوە، بەڵام پرسیاری گرنگ لێرەوە سەرهەڵدەدات، ئایا بوونی نەوتی خاو و هەلی فرۆشتنی لە بازاڕە جیهانییەكاندا دەمانگەیەنێتە ئابوورییەكی سەربەخۆ، تاوەكو جارێكیتر بۆ دابینكردنی مووچە و بودجەی كوردستان روو لە بەغدا نەكەینەوە؟ راستە نەوت سامانێكی پڕ بەها و ستراتیژییە و دەرامەتێكی گرنگیشە بۆ دەستكەوتنی پارە و داهات، بەڵام گەر داهات و پارەكەی بۆ هاوسەنگكردنی گەشەی گشت سێكتەرەكانی كشتوكاڵ و گەشتیاری و گواستنەوە و پیشەسازی بەكارنەهێندرێت، ئەوا نەوتی كوردستانیش بۆ گەیشتن بە ئابووریی سەربەخۆ ئەو خاڵە بەهێزە نابێت. واتا دەكرێت نەوتی كوردستان بكرێتە پێشەنگی بەدیهێنانی ئابووریی سەربەخۆ، بەڵام لەسەر حیسابی سێكتەرەكانی تر نەبێ، چونكە فاكتەری نەوت سەقامگیر نییە لە جیهاندا و بەستراوەتەوە بە بەرژەوەندییە سیاسی و ئابوورییەكانەوە، هەر لە سەر حیسابی مافی چارەی خۆنووسینیش هەر سێ وڵاتی عێراق و توركیاو ئێران رێگەیان نەداوە كورد ببێتە خاوەنی ئابوورییەكی سەربەخۆ، لەم قۆناغەشدا وادەخوازێت حكومەتی هەرێمی كوردستان زۆر گرنگی بە راكێشان و هاتنی گەورە كۆمپانیا پێتڕۆڵییەكانی وڵاتانی زلهێزی جیهان بدات، وابزانم ئێستا بەغدا گەیشتۆتە ئەو قەناعەتەی كە كورد دەتوانێت نەوتی خۆی بفرۆشێت، بەتایبەتی دوای ئەوەی وڵاتێكی وەكو توركیا و چەند وڵاتێكی تری ئەوروپایی یارمەتی داین، هەربۆیە دەكرێت دان و ستاندنەكان بەو ئاراستەیە ببەین كە بەغدا رێگر نەبێت لە بەدەستهێنانی خودبژێوی و دابینكردنی بودجە و داهاتی هەرێمەكە. بەشێوەیەكی گشتی چەمكی سەربەخۆیی ئابووری دەبێت زۆر بە وردی و زانستییانە دیراسە بكرێت و نەخشە و پلانی بۆ دابنرێت، لە بواری نەوتیشدا پێویستە زۆر بە خێرایی هەنگاو بەرەو پیشەسازی نەوتی و پێترۆكیمیاوی و دامەزراندنی پاڵاوتگەكان بنێین، ئاگاداری ئەو گەمە سیاسی و بەرژەوەندییەش بین كە لە نێوان وڵاتانی دراوسێمان لە ناوچەكەدا دەكرێت، بەتایبەتی كە كەرەستەیەكی خاوی وەكو نەوت بە سامانێكی ستراتیژی بۆ ئێمە و عێراق و وڵاتانی دراوسێ و ئەوروپا و ئەمریكاو جیهان دادەنرێت، لەمەشدا یەكڕیزی ناو ماڵی كورد لە سەر مەسەلەی نەوت و داهات و چۆنیەتی بەكارهێنانی خاڵێكی گرنگە، چونكە ململانێ حزبییەكان لە پێناو پۆست و دەستكەوتە حزبییەكان لەم كاتەدا كە میللەتی كورد رووبەرووی دڕندەترین دوژمنی تیرۆریستی بووەتەوە، خزمەت بە بەرژەوەندی باڵا و بەدەستهێنانی ئابووری سەربەخۆ ناكات».