لە سەردەمی مالیكیدا.. ملیارەها دۆلار دیار نییە و
كوڕەكەشی بەشووشتنەوەی پارەی عێراقی تۆمەتبارە


وا دیارە گەلی عێراق بەردەوام لەگەڵ كێشەو قەیراندا دەژی، كە زیاتر لە سەرۆكایەتی وەزیران، یان سەرۆكایەتی كۆمارەوە سەرچاوە دەگرن، ئەویش لە سایەی نوری مالیكی جێگری ئێستای سەرۆك كۆمار و سەرۆك وەزیرانی جاران كە بەردەوام سیاسەتی نەیار دروستكردن و قەیرانی پەیڕەو كردووە، عێراق بە درێژایی هەشت ساڵی رابردوودا بە چەندین قەیراندا رەت بووە، كە هەموو خواست و ئامانجەكانی هاووڵاتیانی عێراقی لەبەین بردووە، بەڵام مالیكی كە ئەمڕۆش جێگری سەرۆك كۆمارە هەمان سیاسەت پەیڕەو دەكات، لەگەڵ ئەوەشدا كە دەسەڵاتی تەشریفاتی نییە، سوور بووە لەسەر ئەوەی دواتر دایبنێت و ئەمڕۆش دەبینین كە چۆن تێوەی گلاوە.
زرغام عەزیز كە شرۆڤەكارێكی سیاسییە لە بەغدا، لەو بارەیەوە بۆ گوڵان گوتی: «نوری مالیكی كاتیێك خۆی سەرۆك وەزیران بوو، هەمیشە سوور بوو لەسەر ئەوەی كە دەسەڵاتی تەشریفاتی بە سەرۆكایەتی كۆمار بدرێت، كاتێ كە بەتەنیا حوكمی عێراقی دەكرد، دوای ئەوەی كە بوو بە جێگری سەرۆكی كۆمار یەكسەر دەستی كرد بە گەڕان بەدوای هاوڕێكانی بۆ بەرزكردنەوەی ئەو دەسەڵاتانە، ئاماژەشی بەوە كرد كە مالیكی رۆڵی سەرۆك وەزیران دەبینێت دوای ئەوەی هەمان ئەو دەسەڵاتانەی پێ درایەوە بە مووچەی مانگانە و زرێپۆش و گارد و دەسەڵاتی دامەزراندنی خەڵك». گوتیشی: «مالیكی دەیان كەسی لە خزم و نزیكەكانی خۆی لە سەرۆكایەتیی كۆمار دامەزراندووە تاكو ببێتە دەروازەیەكیی شەرعی بۆ بەهێزكردنی دەوڵەتی یاسا».
رۆژنامەكانی لوبنان بەر لە چەند مانگێك لە لاپەڕە فەرمییەكانی خۆیاندا بڵاویان كردەوە كە ئەحمەد نوری مالیكی بە تۆمەتی شووشتنەوەو بەقاچاخ بردنی پارە كە بە 15 ملیار دۆلار مەزەندە دەكرا، دەستگیر كراوە. تا ئەمڕۆش حكومەتی لوبنان ناوبراوی دەستگیر كردووە و مالیكی نەیتوانیوە لەو قەیرانە رزگاری بكات.
عێراق بە درێژایی هەشت ساڵەی سەردەمی حوكمی مالیكی كە سەرۆك وەزیران بوو، دووچاری دەیان كێشەی سیاسی و ئابووری و ئەمنی بوو، وێڕای شكستهێنانی لە پەیوەندییەكانی لەگەڵ دەوڵەتە عەرەبییەكاندا، بەتایبەتیش ئەوانەی دەوروبەری بێجگە لە ئێران، سەرباری ئەو سیاسەتەی مالیكی كە عێراقی خستە نێو گێژاوێك كە ناوی داعشە، ئەمە بێجگە لە سەدان دۆسێی گەندەڵی و دادوەری و پەراوێزخستنی ركابەرەكانی خۆی و بەرزبوونەوەی ژمارەی نەیارانی سیاسی كە لە سەردەمی حوكمی بەعس لە عێراق هاوڕێ و دۆستی بوون.
بە فیڕۆدانی ملیارها دۆلار و دابەزینی نرخی نەوت بۆ خوار 70 دۆلار
جەلیل خوراسان كە توێژەرێكی سیاسییە، لە ئاخافتنێكیا بۆ گوڵان، جەختی لەوە كردەوە كە «مالیكی لە كێشەكانی گەندەڵییەوە گلاوە» گوتیشی: «بەر لە چەند رۆژێك حكومەتی تازەی عێراق بە شێوەیەكی نهێنی لە میانی كۆبوونەوەیەكدا كە خۆی و ئەندامانی هەر سێ سەرۆكایەتی لە كۆشكی (السلام) ئامادەی بوون، ئاشكرای كرد كە حكومەتی پێشوو بە ملیارها دۆلاری لەو سندووقە راكێشاوە، كە داهاتی نەوتی تێدا هەڵگیراوە واتا( سندووقی پەرەپێدانی عێراقی- دی ئێف ئای) كە تا ئێستا چارەنووسی دیار نییە، كێشانەوەی ئەو پارە زۆرەش بە فەرمانی خودی مالیكی بووە، ئاماژەشی بەوە كرد كە سندووقەكە 6 ملیار دۆلاری تێدا بووە، لای عێراقییەكانیش شاردراوە نییە كە كێشەی گەندەڵی لە كڕین و بەبازاڕكردنی خورما لە سەردەمی نوری مالیكی سەرۆك وەزیرانی پێشوو كە راستەوخۆ رۆڵی هەبووە لە دەستێوەردان و رەفتارو هەڵسوكەوت كردن لەم دۆسێیە و بەمەش زیانی پتر لە 156 ملیار دیناری بە درێژایی چوارساڵ لە بودجەی عێراق داوە. بڕی ئەو خورمایەی كە حكومەت وەری گرتبوو بریتی بوو لە 224 هەزار تەن و بە بەهای 140 ملیار دینار كە بە شێوەیەكی هەڕەمەكی فرۆشراوە».
لە بەرامبەردا میشێل ئەیوب توێژەری ستراتیژی بە گوڵانی راگەیاند، كە پشتبەستنی عێراق بە نەوت و بێ ئەوەی پشت بە هێزی كار ببەستێت، دووچاری گێژاوی هەژارییەكی ریشەیی و واقیعی دەكاتەوە، ئاماژەی بەوەشكرد كە سیاسەتی نەوتیی عێراق و هەرەسهێنانی بارودۆخی ئەمنی بە یەكجاری ئابووریی عێراق پەكخستووەو تووشی كاولی و وێرانبوونی كردووە، بۆیە ناكرێ متمانە بە نرخی نەوت بكرێت كە نرخی یەك بەرمیل 110 دۆلار بوو لە ئێستاشدا لەدابەزیندایە و گەیشتە خوار 70 دۆلار، بۆیە دەبینین كە دوای 50 ساڵ نرخی بەرمیلێك ئاوی پاكی خواردنەوە دەبێتە بەرامبەر نرخی بەرمیلێك نەوت».
مالیكی دەست بەسەر باشووری عێراقدا دەگرێت
كەسێكی پێشووی نزیك لە مالیكی كە نەیویست ناوی ئاشكرا بكرێت، بە گوڵانی راگەیاند: بەغدای پایتەخت و پارێزگای بەسڕە لە ئێستادا لە دەستی حزبی دەعوە و دەوڵەتی یاسادان، مالیكیش رۆڵی سەرەكیی هەیە لە كۆنتڕۆڵكردنی سەرجەم دۆسێیەكان، ئاماژەشی بەوە كرد كە پرسی فەزائییەكان (بندیوارەكان) لە سوپای عێراق كە بەم دواییە حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیران ئاشكرای كردن، زۆر مالیكی تووڕە كردووە، بەڵام ئەوەشی روون كردەوە كە ئەو دەسەڵاتانەی مالیكی هەیەتی وەك ئەو دەسەڵاتانەیە كە بەر لە چەند ساڵێك ئیبراهیم جەعفەری هەیبوو كاتێ كە سەرۆكایەتی وەزیرانی بەجێ هێشت، تەنیا لە بەرامبەر رازیكردنی كەسایەتی و دەسەڵاتداران.
مالیكی لە پێگەی هاشمیدا
نوری مالیكی كە چەندین دۆسێی گەندەڵی و تاوانی پەیوەست بە تیرۆری دەرحەق تاریق هاشمی جێگری پێشووی سەرۆك كۆمار ئاشكراكرد، ئەمڕۆ خۆی و كوڕەكەی كە بەڕێوەبەری نووسینگەكەی بوو لە شوێنی ئەودا دەبینێتەوە لەو تۆمەتانەی تێوە گلاوە، بە تایبەتیش دۆسێی ئەمنی، لە ئێستاشدا مالیكی وەك هەنگاوێك بۆ تۆڵەسەندنەوە، سەرۆكایەتیی كۆمار دەكاتە سێدارە بۆ لەبەین بردنی ئەوانەی كە دادگا بە تۆمەتی تیرۆر حوكمی داون و بە تەنیا و بێ ویژدانانە ئیمزاش لەسەر لەسێدارەدان دەكات، بە تایبەتیش كە ئەزموونی گەلی عێراق لەگەڵ ئەم دۆسێیە زۆر مایەی خەم و ئازارە لەبەر ئەوەی سەرۆكایەتیی كۆمار بە جددی و رشتییەوە مامەڵەی لەگەڵدا نەكردووە.
مالیكی بەڵێنی دا كە هەوڵبدات لە میانی ئەو پۆستە تازەیەی وەك جێگری سەرۆك كۆمار، نجێفی و هەموو ئەوانەی دژی كاندیدكردنی وەستابوونەوە ئەوانە بخاتە خانەیەكەوە كە كەس بەغیلییان پێ نەبات، دیارە بەو هەیبەت و دەسەڵاتەی كە مالیكی هەیەتی، دەكارێ چالاكییەكانی سەرۆكایەتی وەزیران سنووردار بكات و رۆڵێكی باشتر بە سەرۆكایەتیی كۆمار بدات، تاكو پشكی شێری هەبێت، بەتایبەتش كە فوئاد مەعسوم (جێگرەوەی تاڵەبانی و كاندیدی كورد بۆ سەرۆكایەتیی كۆمار) پیاوێكی بەتەمەنە و توانای راپەڕاندنی زۆر كاری نییە، بۆیە ئەگەر ئەو ئەركە بە مالیكی بدرێ، ئەوا دۆسێی لەسێدارەدان دەگرێتە دەست، بەمەشڕا دەردەكەوێت كە گەلی عێراق بەردەوام دووچاری گرفت و قەیران دەبێتەوە.
سەرۆكی هەرێم مالیكی ئاگاداركردەوە، بەڵام گوێی پێ نەدا
بەڕێز مسعود بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان كە پەیمانی داوە بە هەموو توانایەكی هێزی پێشمەرگەوە بەرگری لە هەرێم و عێراق بكات، مالیكی ئاگاداركردەوە كاتێ كە سەرۆك وەزیران بوو، كە مەترسیی داعش لە موسڵەوە نزیكە، بەڵام مالیكی گوێی بەو مەسەلەیە نەدا، ئەوە بوو دوای پێنج رۆژ موسڵ بەدەستی داعش داگیركرا و لە ئاكامدا بە هەزاران هاووڵاتی كوژران، یان برینداربوون، یاخود رفێندران و زۆریشیان ئاوارەبوون.
مالیكی كە بە پشتگوێخستنی مەترسیی موسڵ تۆمەتبارە، بە دۆسێی ئەمنیش تاوانبار كراوە، بۆیە لە ئێستادا پەرلەمانی عێراق بە دوای رێگەیەكدا دەگەڕێت بۆ ئەوەی لێپێچینەوەی لەگەڵدا بكات، بەڵام سەرۆكی پەرلەمان دەڵێت: ئەم كارە پێویستی بە رێوشوێنی دەستووری هەیە.