لەدوای شكاندنی ناوچەی سەوز و هەڵكوتانە سەر پەرلەمانی عیراق، گەورەترین مەترسی لە (داعش) ەوە نایەت بەڵكو لە سیاسەتی شكستخواردو و گەندەڵی زۆر و خراپ بەڕێوەبردنی وڵاتەوە دێت.

ئەوەی سەرەوە بۆچوونی ئێما سكای، ئەندامی باڵای بۆردی پەیمانگای جاكسنی زانكۆی یەیڵی ئەمریكایە، كە دوێنێ لەمیانی شرۆڤەیەكدا بە ناونیشانی "چۆن ناوچەی سەوز یارمەتیدەر بوو لە وێرانكردنی عیراقدا" لە گۆڤاری پۆلیتیكۆ بڵاویكردۆتەوە.

ئێما سكای كە لەماوەی ساڵانی (2007-2010) وەكو ڕاوێژكاری سیاسی فەرماندەی هێزەكانی ئەمریكا لە عیراق كاریكردووە، نوسیویەتی: "لەكاتێكدا ئەمریكا جەختیدەكردەوە لەسەر دەوڵەتی ئیسلامی و ئازادكردنی موسڵ، سەرنجی خەڵكی ئاسایی عیراق لەسەر ململانێی سیاسی نێوخۆی وڵاتی خۆیان بوو. ئەمەش رۆژی شەممە گەیشتە كۆتایی كاتێ بە هەزاران خۆپیشاندەر بۆ یەكەمجار ناوچەی سەوزی دەستكردی ئەمریكایان لە ناوجەرگەی بەغدا شكاند و هەڵیانكوتایە سەر پەرلەمانی عیراق، هاوكات هێزە ئەمنییەكان بێدەنگ بوون و تەماشای خۆپیشاندەرانیان دەكرد. خۆپیشاندەرانی لایەنگری موقتەدا سەدر، بەربەستی كۆنكرێتیان شكاند و لەناو هۆڵە چۆڵەكانی پەرلەماندا دانیشتن."

هەروەها نووسیویەتی: "ئەم ڕووداوە پێویستە زەنگێكی مەترسی ڕاچڵەكێنەربێت بۆ واشنتۆن، كە ئێستا چیتر ناتوانێت پارچەپارچەبوونی سیستمی دوای ڕژێمی سەدام،كە 13 ساڵ لەمەوبەر دایمەزراند، پشتگوێ بخات. واقعە ناخۆشەكە ئەوەیە عیراق لەكۆنترۆڵا دەرچووە و زیاتر بۆتە دەوڵەتێكی میلیشیایی نەك دەوڵەتی دامەزراوەیی. هەتا ئەو كاتەی ئەم ڕەوشە بەردەوامدەبێت، تەنانەت دەوڵەتی ئیسلامی لاوازكراویش، كە خاك و پشتگیری لەدەستداوە، دەتوانێت پێگەی خۆی لە عیراقدا بهێڵێتەوە."

ئێما سكای كەساڵی 2006 وەكو ڕاوێژكاری هێزەكانی ناتۆ لە ئەفغانستان و هەماهەنگاری پارێزگای كەركوك لەسەردەمی دەسەڵاتی كاتی هاوپەیمانان لە نێوان ساڵانی (2003-2004) دا كاریكردووە ڕونیكردۆتەوە: "گەورەترین مەترسی لە (داعش) ەوە نایەت بەڵكو لە سیاسەتی شكستخواردو و گەندەڵی زۆر و خراپ بەڕێوەبردنی وڵاتەوە دێت".

پێشیوایە، پەیوەندییەكی ڕەمزی هەیە لەنێوان تیرۆریستان و سیاسەتمەدارە گەندەڵەكاندا: هەردوكیان یەكدی تێردەكەن و بەهانە بۆ بوونی یەكتر دەهێننەوە. سیستمی دوای ساڵی 2013 بەوەی وەزارەتەكان پشكی پارتە سیاسییەكانن، چینێكی سیاسی گەندەڵی دروستكردووە كەبەشێوەیەكی خۆشگوزەران لە ناوچەی سەوزدا دەژین و دابڕاون لە خەڵكی عیراق كە ماوەیەكی زۆرە لە كێشەی نەبوونی خزمەتگوزاریی سەرەكی ژیاندا دەژین.

ناوچەی سەوز لە بنەڕەتدا لەساڵی 2003 دا بۆ پاراستنی ئەمریكیەكان دروستكرا و وابڕیاربوو دیوارەكانی ناوچەی سەوز كاتی بێت، بەڵام دەستەبژێری سیاسی عیراق دوای ڕۆیشتنی ئەمریكیەكان "دەستیان بەسەرداگرت و بودجەی گشتی وڵاتیان لە كۆشك و تەلار و موەلیدەی كارەبا و ئۆتۆمبێل و پاراستنی ئاسایشی خۆیان و ماڵ و كۆشك لە دەرەوەی وڵات و پێدانی مووچە بە كەسەنزیكەكانی خۆیاندا خەرجكرد". ئەوەش بەوتەی ئێمای سكای.

هەروەها دەڵێت "بەمشیوەیە ناوچەی سەوز بووە هێمای هەموو نادادپەروەریی و بێتوانایی حكومەتی عیراق. لەناو باڵەخانە فێنكەكانی ناوچەی سەوزدا دەستەبژێری سیاسی عیراق، لانیكەم هەتارۆژی شەممە، بەبێ حیساب كردن بۆ گەلی عیراق داهاتی نەوتیان بۆ خۆشگوزەرانی گرانبەهای خۆیاندا بەكارهێناو لەوێوەو بودجەی وڵاتیان بەسەر خۆیاندا دابەشكردووە. بەڵام لە پارادۆكسێكی زۆردا خەڵكی ئاسایی عیراق لەناو تەقینەوەی بۆمب و نەبوونی ئاو و كارەبادا دەژین بەبێ ئەوەی حكومەت خەمی بێت یان بتوانێت ڕەوشی ژیانیان باشتربكات".

ئاماژەشیكردووە بەوەی چەندین ساڵە خەڵكی عیراق خۆپیشاندان و گردبوونەوە لەدژی گەندەڵی دەستەبژێری سیاسی عیراق و نەبوونی خزمەتگوزاریی سازدەكەن.

بەپێی لیستی گەندەڵی رێكخراوی شەفافییەتی نێودەوڵەتی، لەكۆی (168) گەندەڵترین وڵاتی جیهان، عیراق لە پلەی(161) دایە.

ئێما سكای لە كۆتایی بابەتەكەیدا نوسیویەتی :"بەپێی ڕاپۆرتە هەواڵەكان دوێنێ خۆپیشاندەران دەستیان كردووە بە بەجێهێشتنی ناوچەی سەوز، بەشێوەیەكی كاتی. پێدەچێت عەبادی- بۆ ئێستا- لەڕووی سیاسیەوە ڕزگاری ببێت. بەڵام ڕاستیە ناخۆش و تاڵەكە ئەوەیە پێناچێت چاكسازییەكاین عەبادی جێبەجێ بكرێت و دەستەبژێری گەندەڵی سیاسی هەموو شتێك دەكەن كە لەتوانایاندابێت هەتاوەكو لە دەسەڵاتدا بمێننەوە. تەنانەت دابەشكردنی عیراقیش بۆ سێ هەرێمی سونی و شیعە و كورد بە پێی ئەو پلانەی پێشتر جۆ بایدن، جێگری سەرۆكی ئەمریكا پەسەندی كردبوو، كێشەكانی لاواوی حوكمڕانی و سیاسیە گەندەڵەكان چارەسەرناكات. بۆیە بە شێوەیەك لە شێوەكان دەبێت سیاسەتكردنی وێرانكەری ناوچەی سەوز كۆتایی پێ بهێنرێت".

* ئێما سكای، ئەندامی باڵای بۆردی پەیمانگای جاكسنی زانكۆی یەیڵی ئەمریكایە