پاش زنجیرەیەكی درێژی دیالۆگ لەگەڵ ئەو كەسانەدا كە فیكری فەرەنسی بەرهەمدەهێنن، هەر لە (رێجیس دوبرێ) تا دەگاتە (ئالان تورێن)، پاش وردكردنەوەی چەندین تەوەرەی گرنگ و بایەخدار لەگەڵ هەر یەكێك لەم زانایانەدا كە هەر یەكێكیان زیاتر لە پەنجا ساڵی تەمەنیان بۆ دروستكردنی زانست تەرخانكردووە، بە پێویستم زانی كە رووبەری دیالۆگەكان فراوانتر بكەم تا ئەڵمانیا و بەریتانیاش بگرێتەوە، هەر وەك چۆن زانا گەورەكانی فەرەنسا ناچار بە گفتوگۆ دەكەین، ئاواش ئەڵمانییەكان و بەریتانیەكانیش رابكێشینە نێو هەمان پرۆسێسەوە.ئەم پرۆژەیەی من، كە هەر لەسەرەتاوە گۆڤاری گوڵان بە سوپاسەوە تەبەنی كرد، بریتییە لە دیالۆگی من، منێك بە شوناسی كوردییەوە، لەگەڵ رۆژئاوادا. هەوڵدانە بۆ تێگەیشتنێكی راستەوخۆ لە خەیاڵدانی زانستییان، لە خەیاڵدانی سیاسییان، لە خەیاڵدانی ئایینییان، وەك ئەوەی كە خۆیان خودی خۆیانی پێ پێناسە دەكەن. هەروەها هەوڵدانە بۆ لۆكالیزەكردنی وێنەی ئێمەی رۆژهەڵاتی بەگشتی و ئێمەی كورد بەتایبەتی، لە یادەوەری زانستی و سیاسی و ئایینیی ئەواندا.هەر لەم چوارچێوەیەدا، دیالۆگی ئەمجارەم لەگەڵ پڕۆفیسۆر «دێتریش ئۆس»دا دەبێت. پڕۆفیسۆر ئۆس یەكێكە لەو زانا ئەڵمانییانەی كە فرانكۆفۆنە و تەواوی ژیانی ئەكادیمی خۆی لە فەرەنسادا بەسەر بردووە و بە فەرەنسیش بەرهەمەكانی بڵاودەكاتەوە. پڕۆفیسۆر ئۆس یەكێكە لەو كەسانەی كە لە نزیكەوە سەرپەرشتیاری گواستنەوەی فیكرە گەورەكانی قوتابخانەی فرانكفۆرتی ئەڵمانیایە بۆ فەرەنسا. بەشێكی زۆری بەرهەمەكانی قوتابخانەی فرانكفۆرت لە فەرەنسادا بە فیلتەرەكانی (دێتریش ئۆس)دا تێدەپەڕن، ئەمەش وایلێكردووە كە بە جۆرێك لە جۆرەكان وەك سەرچاوەیەكی گەورەی فیكر تەماشا بكرێت. پەیوەندی گەرمی زانستییانەی نێوان (ئۆس و هابرماس)یش سەرمایەیەكی رەمزی دیكەیە كە ئەم بوون بە سەرچاوەیە بەهێزتر دەكات.بەرهەمە زانستییەكانی پڕۆفیسۆر دیتریش ئۆس و سیمینارە هەفتانەكەی بۆ خوێندكارانی دكتۆرا تەرخانكراون بۆ بەرهەمهێنانی مەعریفە لەسەر حیكایەتە گەورەكان، بەتایبەتی حیكایەتی مۆدێڕنیتێ و رەگ و ریشە مۆدێڕنەكانی دیاردەی زەبروزەنگێك كە لە قووڵایی خودی مۆدێڕنیتێوە دێتەدەرەوە.ئەو ساتانەی كە من خوێندكاری ساڵی یەكەمی ماستەر بووم لە زانكۆی لیۆن، بە دەگمەن كورسییەكی خاڵیت لەو هۆڵە گەورەیەدا دەبینی، كە پڕۆفیسۆر دیتریش ئۆس تێزەكانی خۆی لەسەر مۆدێڕنیتێ و زەبروزەنگ بەگشتی و تیرۆریزم بەتایبەتی دەخستەڕوو. من گەر زانكۆی لیۆنم بەجێ نەهێشتایە و رێگەی قوتابخانەی خوێندنی باڵای زانستە كۆمەڵایەتییەكانی پاریسم نەگرتایەتە بەر بۆ ئەوەی نامەی دكتۆراكەم لە ژێر سەرپەرشتی پڕۆفیسۆر (ئۆلیڤەر روا)دا تەواو بكەم، وا بڕیار بوو كە لە ژێر سەرپەرشتی پڕۆفیسۆر (دێتریش ئۆس)دا و لەسەر زبروزەنگی مۆدێڕن و مۆدێڕنیتێی زەبروزەنگ نامەی دكتۆراكەم ئامادە بكەم.پاش دابڕانێكی 10 ساڵی، لە 2005 وە بۆ 2015، جارێكی دیكە و لە شاری لیۆن و لە ئۆفیسەكەی خۆی، لە شەمەیەكی باراناویدا، یەكتریمان بینیوە و ئەم دیالۆگەمان لەسەر مۆدێڕنیتێ وەك كارگەیەكی گەورەی بەرهەمهێنەری زەبروزەنگ، بە زەبروزەنگی سەلەفیزمی جیهادی و داعشیشەوە، ئەنجامدا. ئەوەی لەم دیالۆگەدا گرنگە، نمایشكردنی كۆمەڵێك تێزە لەسەر پەیوەندی نێوان مۆدێڕنیتێ و زەبروزەنگ كە بەشێكی گرنگ لە رۆشنبیرانی كورد نایانەوێت بیبیسن، لەكاتێكدا ئێمە هەڵەیەكی گەورە دەكەین گەر دیاردەكان تەنها و تەنها لە پشت «یەك» عەینەكەوە ببینین.دیمانه: د. عادل باخەوان ــ پاریس

زەبر و زەنگی داعش لە قووڵایی (مۆدێڕنیتێ)وە دێتە دەرەوە، نەك لە چاخەكانی سەدەی بەرد

گوڵان: ئەمڕۆ لە هەردوو رووبەری رۆژئاوا و رۆژهەڵاتدا، دەیبەیتێكی گرنگ لە كێڵگە رۆشنبیرییە جیاوازەكاندا لەسەر پەیوەندیی نێوان زەبروزەنگ بەگشتی و زەبروزەنگی ئایینی بەتایبەتی و زەبروزەنگی داعش بەتایبەتیتر دروست بووە. وەك ئێوە ئاگاتان لێیە، رۆژنامەی لۆمۆند، دوو لاپەڕەی تایبەتی تەرخانكردووە بۆ ئەم بابەتە و رۆژانە چەندین فەیلەسوف و سۆسیۆلۆگ و سیاسی و تایبەتمەند قسەی لەسەر دەكەن. ئێوە یەكێكن لەو زانایانەی كە زیاتر لە 30 ساڵە كار لەسەر پەیوەندی نێوان مۆدێڕنیتێ و زەبروزەنگ دەكەن. هەروەها ئێوە كە بە رەگەز ئەڵمانین و لە كێڵگەی زانستی فەرەنسیدا كاردەكەن، بەشدارییەكی گەورەتان كردووە لە گواستنەوەی قوتابخانەی فرانكفۆرت بۆ فەرەنسا. بە دیوێكی دیكەدا، ئێوە خۆتان لە نێو دۆزەخی نازییەكاندا هاتوونەتە دەرەوە و سەرلەنوێ كۆمەڵگەی ئەڵمانیتان دوور لە زەبروزەنگی هیتلەر دروستكردەوە. پێمخۆشە بزانم چۆن لەم ئیشكالیەتە دەڕوانن و ئێوە چۆن كاری لەسەر دەكەن و دەیخوێننەوە؟
دیتریش ئۆس: حیكایەتی پەیوەندی نێوان مۆدێڕنیتێ و زەبروزەنگ لكاوە بە مێژووی ئەو شتەی كە ئێمە لە رۆژئاوادا ناومان نا «دەوڵەتی مۆدێڕن»، كە وەك ماكس ڤێبەر وتی: «مۆنۆپۆلی هەموو فۆرمەكانی زەبروزەنگی شەرعی دەكات». پێش سەرهەڵدانی دەوڵەتی مۆدێڕن، زەبروزەنگ بەسەر جەستەی كۆمەڵگەدا دابەش ببوو، واتە تەنها ناوەندێك نەبوو كە كۆنتڕۆڵی دەكرد، بەڵكو لەدەستی چەندین ناوەندا بوو. هەر لە ئەمیرەكانی جەنگەوە تا دەگاتە سەرۆك خێڵێكیش زبروزەنگیان وەك میكانیزمی ماڵیكردن و دەستەمۆكردنی ئەوانیدیكە بەكاردەهێنا. لەگەڵ دەوڵەتی مۆدێڕندا زەبروزەنگ دەبێت بە «تۆتاڵ»، واتە خۆی بە ناوەندی دەكات، دەبێت بە دەزگایی و پاشان لەیەك سەرچاوەوە بەسەر تەواوی جەستەی كۆمەڵگەدا دەكشێت.
بێگومان ئەم دەوڵەتە مۆدێڕنە نایەوێت خۆی وەك تونێلی زەبروزەنگ پێناسە بكات و بە دەرەوە بناسێنێت، لەكاتێكدا تەنها چركەیەكیش لە مومارەسەكردنی زەبروزەنگ راناوەستێت. پانتاییەك نییە لە ژیاندا كە دەوڵەتی مۆدێڕن نەیكات بە مەیدانی مومارەسەكردنی یەكێك لە فۆرمەكانی زەبروزەنگ. لەوەش زیاتر، مۆدێڕنیتێ دەوڵەتێك دروستدەكات كە خۆی لەخۆیدا دەبێت بە بونیەیەكی بیناكاری زەبروزەنگی بونیەوی. واتە بەتەنها زەبروزەنگ بەكارناهێنێت، بەڵكو وەك بونیەش بینای دەكات.
دەكرێت لێرەدا تەنها نموونەیەك بخەینەڕوو. توێژینەوەیەكی خێرا لەسەر ئەو بازاڕە نوێیەی كە كەپیتالیسم وەك یەكێك لە بەرهەمە گەورەكانی مۆدێڕنیتێ دروستی كردووە، دەریدەخات كە لە چ دۆزەخێكی ترسناك دەچێت بۆ ملیۆنەها بەشەر. لەم بازاڕەدا، چركە نییە كە بە ملیۆن مرۆڤ، لە ژێر كارایی زەبروزەنگە سەختەكانی لۆژیكی بەرهەمهێنانی كەپیتالیسمدا، ژیانیان نەبێت بە پارچەیەك لە دۆزەخ. تۆ دەزانیت ساڵی رابردوو، لە وڵاتێكی وەك فەرەنسادا، چەندین كەس تەنها لە شەریكەی فرانستێلێكۆم خۆیان كوشت و لە سەر ئاستی جیهان دەنگیدایەوە. زەبروزەنگی بازاڕ، بەبێ دەنگی و رۆژانە، هەزاران كەس فڕێدەداتە سەر جادەكان و رووت وقووتیان دەكاتەوە.
خۆ ئەگەر بگەڕێمەوە سەر ئەو زەبروزەنگە كەلتوورییەی كە دەوڵەتی مۆدێڕن مومارەسەی دەكات، بەدڵنیاییەوە تابلۆكە هێندەی دیكە رەشتر دەبێت. تۆ لۆڤەرت هەیە، بەڵام تەنها چینێكی كۆمەڵایەتی تایبەت دەتوانن تابلۆكانی ببینن و كۆی چینەكانی دیكە مەحروومن لە بینینیان، لە كاتێكدا هەموویان لە كۆمەڵگەیەكدا دەژین كە پێی دەگوترێت كۆمەڵگەی فەرەنسی. تۆ كتێبخانەت هەیە، بەڵام چەندین گرووپی كۆمەڵایەتیت هەیە مەحروومن لەوەی كە ناوی كتێبێك بزانن. بێگومان بەرپرسیاری یەكەم لەم تراژیدیایە ئەو هەلومەرجە كۆمەڵایەتیەیە كە لەسەر زەبروزەنگی سەری سەرەوە بەرامبەر خواری خوارەوە بیناكراوە.
گوڵان: هەست بەوە دەكەم كە بەڕێزتان هەوڵدەدەن تەواوی كۆمەڵگە رۆژئاواییەكان، تەواوی دەوڵەتە رۆژئاواییەكان بخەنە نێو یەك پرۆسێسەوە و بە یەك تێز دەیانخوێننەوە، وەك ئەوەی كە كۆمەڵگەی بەریتانی هەمان كۆمەڵگەی فەرەنسی بێت، یان كۆمەڵگەی نەرویجی هەمان كۆمەڵگەی بەلجیكی بێت. لە كاتێكدا ئێمە دەبینین، تۆتالیتاریزمی نازییەكان لە كۆمەڵگەی ئەڵمانیدا دروستدەبێت نەك لە فەرەنسادا، ئەزموونی زەبروزەنگی رادیكاڵی هیتلەری لە ئەڵمانیادا دروستدەبێت، نەك لە دانیماركدا. واتە گەر هاوڕابین لەوەدا كە دەوڵەتی مۆدێڕن مۆنۆپۆلی زەبروزەنگ دەكات، وەك ماكس ڤێبەر گوتی، بەڵام ئاشكرایە كە هەموو دەوڵەتە مۆدێڕنەكانی ئەوروپا خاوەنی هیتلەر نین! ئێوە وەك سۆسیۆلۆگێكی بە رەگەز ئەڵمانی و تایبەتمەند لە مۆدێڕنیتێ و زەبروزەنگدا ئەم پارادۆكسە چۆن دەخوێننەوە؟
دیتریش ئۆس: سەرهەڵدانی ئەزموونی هیتلەری لە سی و چلەكانی سەدەی رابردوودا، وەك بەرزبوونەوەی زەبروزەنگ بۆ لوتكە، وەك زەبروزەنگی رادیكاڵ، پەیوەندیەكی راستەوخۆی بە سروشتی دەسەڵات و دەوڵەت و پاشان كەسایەتی مرۆڤی ئەڵمانی و دواتر كەلتووری ئەڵمانییەوە هەیە. سەرەتا لەبیرت نەچێت، كە ئەڵمانیا تەنها لە پاش جەنگی جیهانی یەكەمەوە دەبێت بە جمهوورییەت و پێشتر لە نێو سیستمێكی ئیمپراتۆریدا بووە. واتە كۆمەڵگەی ئەڵمانیی پێش هیتلەر، بە جۆرێك لە جۆرەكان، خۆی لەگەڵ رژێمە ئۆتۆریتێرەكاندا راهێنابوو، بە زمانێكی دیكە، لەنێو مێژووی كۆمەڵگەی ئەڵمانیدا، تا ساتەوەختی هیتلەر، ئەم تایپە لە دەسەڵات «ئیستیسنایەك» نەبووە، بەڵكو بنەمایەكی ئاسایی رێكخەری كەسایەتی مرۆڤی ئەڵمانی بووە. لێرەوە من دەڵێم: پێش ئەوەی كە دەوڵەتی مۆدێڕن، هەلومەرجی سەرهەڵدانی زەبروزەنگی سەنتراڵیزەكراو، بە دەزگاییكراوی هیتلەری بگەیەنێتە لامان، لە نێو مێژووی كۆمەڵگەی ئەڵمانیدا، سیستمێكی ئامادەباشی بیناكراوە كە قابیلیەتی ئەوەی تیا بێت لەگەڵ ئەزموونی هیتلەریدا سەما بكات. كاتێك هیتلەر دەگات، ئەم سیستمی ئامادەباشییە ئەڵمانییەی ئێمە تەواو لەسەر پێیە بۆ ئەوەی نەك هەر بەخێرهاتنی بكات، بەڵكو تا دواهەناسەش هاوڕێیەتی بكات و وەك كەسایەتییەكی كاریزماتیكی بێ شەریك وێنای بكات. هیتلەر لە زەمەنێكدا دەگات كە ئێمەی ئەڵمانی خاوەنی چەند دەزگایەكی دیموكراتیكی دامەزراو و بەهێزی وا نەبووین كە بتوانن رێگەی لێبگرن و فڕێی بدەنە پەراوێزەكانەوە. ئەو لە زەمەنێكدا دەگات كە ئێمە ئابوورییەكی بەهێزمان هەبوو، بەڵام بەڕەڵای نێو كۆڵانەكانی كەپیتالیزم كرابوو، ئەم ئابوورییە بەدوای دەسەڵاتێكی ناوەندیدا دەگەڕا كە چوارچێوەی توندی بۆ دابنێت و هیتلەریش ئامادەبوو ئەم وەڵامە بداتەوە.
گوڵان: واتە دەتەوێت بڵێیت: مەرج نییە بەرزبوونەوەی مۆدێڕنیتێ لە كۆمەڵگەیەكدا بۆ چڵەپۆپە، بۆ دوائاستەكانی، یەكسان بێت بە ئاساییكردنەوەی بە مانای دووركەوتنەوەی لە زەبروزەنگ، وەك بەشێكی زۆر لە بیریارە ئەوروپییەكان باسیدەكەن. مۆدێڕنیتێ یەكسان نییە بە هێوركردنەوەی مرۆڤ، دوورخستنەوەی لە زەبروزەنگ؟
دیتریش ئۆس: نەخێر، بێگومان نەخێر. ئەو تێزە هەڵەیە كە مۆدێڕنیتێ یەكسان دەكات بە دروستكردنی مرۆڤێكی هێوری دابڕاو لە زەبروزەنگ. ئەوە یەكێكە لە وەهمەكانی ئەو رۆشنبیرانەی كە مۆدێڕنیتێ وەردەگێڕنە سەر ئایدۆلۆژیایەكی پەرستراو. لە دوێنێیەكیی نزیكدا، مۆدێڕنیتێی ئێمە تۆتالیتاریزمی لە یەكێتی سۆڤێتدا دروستكرد، پێنج ملیۆن جوولەكەی لە ئەڵمانیادا سووتاند، جەنگی یەكەم و دووەمی جیهانی دروستكرد. بێگومان ئێمە هەڵەین گەر مۆدێڕنیتێ بەتەنها لەم رووبەرەدا كورت بكەینەوە، بەڵام هەڵەشین گەر ئەو پەیوەندییە ئەستورەی كە هەموو ئەم كارەساتانە بە مۆدێڕنیتێوە دەبەستێتەوە نەبینین.
گوڵان: كەواتە كەمێك كاتم بەرێ بۆ ئەوەی رووبەرەكەت بۆ فراوانتر بكەم. بەشێكی گرنگ لە رۆشنبیرانی فەرەنسا و بەشێكی هەرە زۆری رۆشنبیرانی رۆژهەڵات، بۆ خوێندنەوەی زەبروزەنگی منداڵەكانی كواشی و ئەحمەدی كولیبالی كە لە مانگی جەنیوەری ئەمساڵدا قەسابخانەكەی پاریسیان دروستكرد، یاخود بۆ خوێندنەوەی زەبروزەنگی رادیكاڵی داعش، ئەلقاعیدە و هاوشێوەكانیان، دەگەڕێنەوە بۆ هەزار و پێنجسەد ساڵ لەمەوپێش و لەنێو ئەو مێژووەدا بەدوای رەگ و ریشەكانی ئەم تایپە لە زەبروزەنگدا دەگەڕێن. بۆ خوێندنەوەی ئەم زەبروزەنگە، ئەوان دێن و لاپەڕەكانی قورئان هەڵدەدەنەوە. دەمەوێت بزانم لەكوێی ئەم جەنگە میتۆتۆلۆژیەدایت. رەگوڕیشەی زەبروزەنگی داعش لەنێو قورئاندایە، یان لەنێو مۆدێڕنیتێدا؟ منداڵەكانی كواشی و ئەحمەدی كولیبالی، منداڵانی سەردەمی بەردن، یان نەوە بەڕەڵاكراوەكانی نێو كۆڵانەكانی مۆدێڕنیتێ؟
دیتریش ئۆس: بێگومان بێ هیچ دوودڵییەك پێت دەڵێت: ئەوان منداڵە بەڕەڵاكراوەكانی نێو مۆدێڕنیتێن نەك زەمەنی بەرد. زەبروزەنگی داعش و هاوشێوەكانیان لە نێو قووڵایی مۆدێڕنیتێوە سەرچاوە دەگرێت، نەك لە شوێنێكی دیكەوە. ئەوەی داعش دروستدەكات، هەلومەرجێكی كۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابوورییە كە مۆدێڕنیتێ دروستكاری یەكەمیەتی. راستە تیرۆریستەكان بەردەوام دەگەڕێنەوە بۆ قورئانێك كە زیاتر لە هەزار ساڵە لێرەیە، بەڵام ئەم گەڕانەوەیە تەنها فەرمانێكی هەیە كە بریتییە لە بەكارهێنانی وەك سەرچاوەی شەرعییەتبەخشین بە كۆی ئەو پراكتیكانەی كە لە ژێر كاراییەكانی ئێستا و ئێرەی مۆدێڕندا بەرهەمی دەهێنن، دروست وەك گەڕانەوەی نازییەكان بۆ ئەفسانەی رەگەزی ئاری و بەكارهێنانی بۆ شەرعیەتدان بە جینۆسایدی جوولەكەكان لە ئەڵمانیادا. واتە ئەوەی بەرپرسە لە جینۆسایدی پێنج ملیۆن جوولەكە لە ئەڵمانیادا رەگەزی ئاری نییە، بەڵكو نازییەكانن كە لە قووڵایی مۆدێڕنیتێی ئەڵمانییەوە دێنە دەرەوە و رەگەزی ئاری وەك سەرچاوەی شەرعییەتبەخشین بە جینۆسایدەكەیان بەكاردەهێنن. ئەمە هەمان هاوكێشەی داعشییەكانیشە. ئەوە ئیسلام نییە كە بەرپرسیارە لەو قەسابخانانەی كە ئەوان دروستیدەكەن، بەڵكو خودی داعشییەكانن كە لە نێو قەیرانە گەورەكانی ئێستا و ئێرەی رۆژهەڵاتدا دێنە دەرەوە و ئیسلام وەك سەرچاوەی شەرعیەتبەخشین سازدەدەن. بەشێكی زۆر لەو رۆشنبیرانەی كە ئەم واقیعە كۆنكرێتییە نابینن، ئەو كەسانەن كە لەنێو ئیسلامۆفۆبیادا دەژین و ناتوانن مەودایەكی ئیپیستیمۆلۆژی لەنێوان خۆیان و دیاردەی توێژینەوە لەسەركراودا دروستبكەن، بۆئەوەی بتوانن لە شتەكان تێبگەن، نەك هەڵوێستیان لەسەر وەربگرن. ئیسلامۆفۆبیا مەعریفە نییە، بەڵكو هەڵوێستە لە بەرامبەر ئاییندا. تۆ هەر كاتێك لەسەر هەڵوێست وەرگرتن كارتكرد، ئیدی ناتوانی مەعریفە بەرهەم بێنیت. بەشێوەیەكی گشتی، من پێموایە شكستی مۆدێڕنیتێ لە وڵاتانی خاكی ئیسلامدا، شكستی دروستكردنی كۆمەڵگەیەكی تەندروستە لەسەر ئاستی ئابووری و سیاسی و كۆمەڵایەتی و مناڵدانی ئەو زەبروزەنگە رادیكاڵەیە كە ئێستا لاپەڕەی یەكەمی رۆژنامە جیهانییەكانی داپۆشیوە. لە نێو سیستمی كەپیتالیزمی ئێستادا، كۆمەڵگەكانی خاكی ئیسلام هەست بە حیرمانێكی سەخت دەكەن، حیرمانێك تا رادەی خۆ وێناكردن وەك كۆمەڵە كائینێك لە دەرەوەی مێژوو، كۆمەڵە كائینێكی ژیاو لەنێو پەراوێزەكاندا. بە بەرچاوی ئەم كائینانەوە، چەندین كۆمەڵگەی دیكە دەستیان لە هەموو شتێك گیردەبێت، بەڵام ئەوان تەنها ئەو كۆمەڵە تەماشاكارەن كە لە دووری دوورەوە شتەكان دەبینن.
بە دیوێكی دیكەدا، لە وڵاتانی خاكی ئیسلامدا، پێش ئەوەی دەوڵەتی مۆدێڕن بگات، دیاردەی زەبروزەنگ بەسەر چەندین ستراكتۆری سەرەتاییدا، وەك خێڵەكان و خێزانەكان، دابەش ببوو. هەر یەكێك لەم ستراكتۆرانە، لە چەندین ئاستی جیاوازدا، ئیدارەی زەبروزەنگی دەكرد، بەبێ ئەوەی بەشێوەیەكی ئۆرگانیك بەسرابێتەوە بە ناوەندێكی گەورەی دەسەڵاتەوە. كاتێك مۆدێڕنیتێ دەگاتە ئەم ناوچانە، لە رێگەی هەوڵدان بۆ دروستكردنی دەوڵەتی مۆدێڕنەوە، هەر یەكێك لە ستراكتۆرە سەرەتاییانە دەدڕێنێت و مۆنۆپۆلی زەبروزەنگیان لەدەست دەردەهێنێت. تراژیدیاكە لەوەدایە كە هەمان ئەم دەوڵەتەش، لەبەر چەندین هۆكاری جیاواز، شكست دەهێنێت و مۆنۆپۆلی زەبروزەنگی لەدەست دەردەچێت. لە هەلومەرجێكی ئاوادا، زەبروزەنگ وەك حەیوانێكی كێوی بەرەڵای نێو كۆمەڵگەكانی خاكی ئیسلام دەكرێت و شار و شارۆچكە و لادێ و كۆڵانەكانی ئەم كۆمەڵگەیانە پڕدە بن لە هەموو ئەو ئەكتەرانەی كە زەبروزەنگ دەبێت بە بەشێك لە ژیانی ئاسایی رۆژانەیان. لە دۆخێكی ئاوادا، لێدان، كوشتن، سەربڕین، خوێن، پەلاماردن، ئەشكەنجەدان، برینداركردن و...، وەك خەوتن و ئاوخواردنەوە و سڵاوكردن ئاسایی دەبنەوە، بە رادەیەك گەر رۆژێكی بێ زەبروزەنگ بێت، ئەوە دەبێتە «ئیستیسنایەكی» چاوەڕواننەكراو.