پارێزگای سەڵاحەدین (تكریت) ئێستا لەهەوڵی خۆ ئامادەكردندایە بۆ ئەنجامدانی ڕاپرسیەك لەسەر ئەوەی ئەم پارێزگایە بكرێتە هەرێمێكی سەربەخۆ، ئەم ڕاپرسیەش سەرەتایەك دەبێت بۆ ئەوەی بوونی پارێزگای سەڵاحەدین بەهەرێمێك بكەوێتە چوارچێوەیەكی دەستوورییەوە، ئەم هەنگاو هەڵگرتنە بۆ ڕاپرسی دوای ئەوە دێت كە حكومەتی ناوەندی عێراق داوای پارێزگای سەڵاحەدینی بۆ بوون بەهەرێم ڕەتكردەوە، بەڵام ئێستا پارێزگای سەڵاحەدین بەوە ڕازی نییە و دەیەوێت ڕێگەی دیكە لەچوارچێوەی دەستووری عێراقدا بگرێتەبەر، هەروەها لەكاتێكدا كە گەیشتوونەتە ئەو قەناعەتەی بەم شێوازەی ئێستای حكومەتی عێراق مامەڵە لەگەڵ پارێزگاكان دەكات، ناتوانرێت خزمەتگوزاری پێویست بۆ هاووڵاتیان دابین بكرێت، یان ئەو كەموكورتیانەی كە هەن چارەسەر بكرێت، بۆقسەكردن لەسەر هەوڵەكان بۆ بوونی پارێزگای سەلاحەدین بەهەرێمێكی سەربەخۆ، گوڵان ئەم پرسەی لەگەڵ عەمار یوسف سەرۆكی ئەنجوومەنی پارێزگای سەڵاحەدین تاووتۆ كرد، ئەمەش دەقی وتووێژەكەیە.

* ماوەیەكە باس لەوە دەكرێت، پارێزگای سەڵاحەدین وەك هەرێمێكی سەربەخۆ خۆی ڕابگەیەنێت، ئایا بیرۆكەی دامەزراندنی هەرێمی سەڵاحەدین چۆن دروستبوو؟
- بیركردنەوە لەوەی پارێزگای سەلاحەدین بكەینە هەرێمێك، بیرۆكەیەكی تازە نییە، چەند ئاڕاستەیەكیش هەبوون بۆ ئەم بیرۆكەیە، بەتایبەتی كە بینمان كەموكورتیەكی زۆر لەپێداویستییەكانی خەڵكی پارێزگاكە هەیە و ئەم شێوازەی ئێستا كە پشتی بەیاسای 21ی حكومەتی عێراق بەستووە ناتوانێت ئەو كێشەو كەموكورتیانە چارەسەربكات، لەبەر ئەوەی ئەو یاسایە هەر لەسەرەتاوە كە داوای دەسەڵاتی لامەركەزی بۆ پارێزگاكان دەكات لەلایەن حكومەتەوە پەكخراوە و كاری پێناكرێت و هەموو كارەكان بەشێوەیەكی مەركەزی بەڕێوە دەبرێن، ئەمە لەكاتێكدایە یاسای ژمارە 21 بۆ ئەوە هاتۆتە ئاراوە كە كاروباری پارێزگاكان بەشێوەیەكی نامەركەزی بەڕێوە ببردرێن، كەچی ئەمڕۆ دەبینین هەموو كێشەكان بەشێوەیەكی مەركەزی لەلایەن حكومەتی ناوەندییەوە بەڕێوە دەبردرێن ئەمە لەلایەك، لەلایەكی دیكەوە دەبینین زۆر دەسەڵاتی هاوبەش هەیە لەنێوان وەزارەت و پارێزگاكان كە بەشێوەیەكی ڕەوا بەپارێزگای سەڵاحەدین نەدراوە بۆیە وەزارەتەكان سوودێكی زۆریان لێ بینیوە لەبابەتەكانی دامەزراندن و دووبارە دانانەوەی پەیكەری فەرمانگەكان لەپارێزگاكەمان كە دەسەڵاتی تەواویان هەیە، ئەمەش خۆی لەخۆیدا جۆرێكە لەپەكخستنی یاسای ژمارە 21 كە دەسەڵاتی بەپارێزگاكان داوە. ئێستا ئەنجوومەنی پارێزگا ناتوانێت لێپرسینەوە لەسەر ئەو كەموكوڕیانە بكات كە هەن.

*بەڵام وەك كاردانەوە بەرامبەر بەم داوایەی ئێوە، بەشێك لە ئەندامانی كوتلە سیاسییەكان و سیاسەتمەداران دەڵێن، پارێزگای سەڵاحەدین ئەو توانایەی نییە ببێتە هەرێمێكی سەربەخۆ، چی دەڵێی بۆ وەڵامدانەوەی ئەم كەسانە؟
- ئەمە شتێكی ورد و ڕاست نییە، چونكە هیچ شتێك نییە بەناوی مقەوەماتی هەرێم لەڕووی داهاتەكانەوە، بۆ نموونە هەرێمی كوردستان بوونی هەیەو ئەگەر داهاتەكان زیاتر بێت لە17%ی بودجەی وڵات، ئەوا بەهەرێم بوونی خۆی ڕادەگەیەنێت، چونكە زیاتر لەمەی پێ نابەخشرێت، عێراق بودجەیەكی گشتی هەیە ئەمەش سیاسەتی دارایی حكومەتە، بەمەش هەرێمەكان بەپێی ژمارەی دانیشتووان بەشی خۆی بەردەكەوێت، هەروەك چۆن هەرێمی كوردستان بەپێی ژمارەی دانیشتووان لە17%ی بودجەی عێراقی بەردەكەوێت، بەهەمان شێوە پارێزگای سەڵاحەدینیش كە ژمارەی دانیشتووانی زیاتر 4،5%ی كۆی دانیشتووانی عێراق پێكدەهێنێت، ئەو بڕی %4.5ی لەكۆی گشتی بودجەی عێراقی بەردەكەوێت، ئێستاش كە داوای بەهەرێم بوونی سەڵاحەدین دەكەین مەبەستمان ئەوە نییە حكومەتێكی سەربەخۆ و وەزارەتی دارایی سەربەخۆ و سەرچاوەی داهاتی سەربەخۆمان هەبێت جیا لەوەی حكومەتی ناوەندی هەیەتی ئەم قسانە زۆر دوورن لەڕاستییەوە، بۆ نموونە ئەو نەوتەی لەكوردستان دەردەهێنرێت داهاتەكەی هەمووی بۆ هەرێمە، یان ئێستا زیاتر لە60%ی نەوتی عێراق لەبەسرایە، ناكرێ بەسرە بەهەرێم بوونی خۆی ڕابگەیەنێت و هەموو ئەم داهاتە بۆ خۆی بێ، چونكە سەرچاوەی بودجەی عێراق نەوتە، مادام نەوت ئەو گرنگییەی هەیە ئەوا دەبێ نەوتەكە بۆ هەموو عێراق بێت، بەڕاشكاوانەش دەڵێم ئەو قسانەی دەوترێن سەبارەت بەیەك سیاسەتی ئابووری، دارایی، بەرگری، ناوخۆ، بۆیە ئەو قسانەی دەكرێن گوایە ئەم كارە دەبێتە هۆی دابەشبوونی عێراق و نەمانی یەكڕیزی عێراقییەكان لەپارێزگای سەڵاحەدین خەڵك زۆر گرنگییان پێ نادات.

* ئایا هیچ ڕێگا چارەیەكی دیكەتان هەیە ئەگەر هاتوو حكومەت بەردەوام بوو لەڕەتكردنەوەی دامەزراندنی هەرێمی سەڵاحەدین؟
- ئێستا ڕۆشنبیران و چالاكوانانی كۆمەڵگای مەدەنی پێیان وانییە پێویست بێ ئیمزا كۆ بكرێتەوە بۆ وەرگرتنی ڕەزامەندی لەسەر داواكاری دامەزراندنی هەرێمی سەڵاحەدین، پێموایە ئێستا لەبەرژەوەندی كەسدا نییە لەسەر دەستوور باز بدات، ئێمە ئێستا لەقۆناغێكی جیادا دەژین و داواكاری بەهەرێم بوونی سەڵاحەدین زۆر ئاساییە و كوتلە سیاییەكانیش ئاگادارن و خودی سەرۆك كۆماری عێراق كە سەردانمان كردووە پشتگیریی خۆی بۆ ئەو هەنگاوە دەربڕی بەو پێیەی ئەمە مافێكی دەستوورییە و خۆیشی وەك سەرۆك كۆمار پارێزەری دەستوورە و پشتگیری لەو داوایەی پارێزگای سەڵاحەدین دەكات.

* سەڵاحەدین شوێنی سەرۆكی ڕژێمی بەعس بوو، بەڵام سنووری ئەم پاێزگایە جۆرێك لەسەقامگیری پێوە دیارە لەڕووی ئەمن و ئاسایشەوە، چۆن توانیوتانە ئەم بارودۆخە بەو شێوەیە ڕابگرن؟
- ئێمە دەمانەوێ بەو بارودۆخە ئارامەی كە هەیە وەڵامی ئەو كەسانە بدەینەوە كە پێیانوایە سەڵاحەدین بووەتە مۆڵگەی تیرۆریست و كۆنە بەعسییەكان و ئێمە چۆن توانیومانە بارودۆخەكە بەو شێوەیە ڕابگرین، بێگومان ئەم بارودۆخە بەهەوڵ و هیممەتی هەموو لایەك هاتۆتە ئاراوە، چونكە چەندین حوكمی لەسێدارەدان دەرچووە، هەروەها خەڵكی ئەم شارە چەندین قوربانی داوە بۆ ئەوەی ئەم بارودۆخە هێمن و جێگیرە بێتە ئاراوە، پێویستە ئەوەش بڵێین كە پارێزگای سەڵاحەدین پێشەنگ بوو بۆ لەناوبردنی تیرۆریستان و جارانیش دڵسۆزییان بۆ وڵات هەبوو نەك بۆ چەند كەسێك و هەر بەو شێوەیەش دەبێت بەهەموو چین و توێژ و لایەن و ئایین و مەزهەبەكانەوە.

* لەسەرەتای ڕووخانی ڕژێمی بەعس هەمیشە سوننەكان دژی فیدراڵی بوون و باسیان لەوە دەكرد كە كوردەكان داوای جیابوونەوە دەكەن، كەچی ئێستا سوننە خۆیان داوای هەرێمی فیدراڵی ئەنبار و هەرێمی فیدرالی سەڵاحەدین دەكەن ئەو گۆڕانكارییە چۆن بوو لەو كاتەوە هاتە ئاراوە؟
- كاتێك كە ئێمە دژی فیدراڵی بووین ترسی ئەوەمان هەبوو عێراق لەسەر بنەمای نەتەوەیی و تائیفی دابمەزرێتەوەو ئێستاش دژی ئەوەین كە بكرێتە سێ هەرێمی (كوردی- سوننی – شیعی)، چونكە ئەمە دەبێتە هۆی لێكترازانی عێراق، بەڵام ئەگەر عێراق بەو شێوەیەی ئێستا بمێنێتەوە واتە هەرێمی كوردستان و هەرێمی سەڵاحەدین و چەند هەرێمێكی دیكەش هەبن ئاساییە و مایەی ترس و نیگەرانی نییە، چونكە ئەگەر سەیری جیهان بكەین دەبینین زۆربەی هەرە زۆری وڵاتان پەیڕەوی سیستمی نامەركەزی دەكەن تەنانەت لەوڵاتە عەرەبییەكانیش ئەمە هەیە، بۆ نموونە ئەگەر سەیری ئیماراتی عەرەبی بكەین دەبینین جووڵەیەكی ئابووری و سیاسی و بونیادنانەوەی زۆری بەخۆیەوە بینیوە و پەیڕەوی سیستمی نامەركەزی دەكات، بۆیە ئێمە ئێستا لەگەڵ ئەو ئاڕاستەیەین كە سیستمی نا مەركەزی پیادە بكرێت و هەموو پارێزگاكان ببن بەهەرێم، هەر وەك چۆن یاسا ڕێگای بەپارێزگاكان داوە كە گوند بكات بەناحیە و ناحیە بكات بەقەزا، چی تێدایە ئەگەر پارێزگاش بكرێت بەهەرێم بۆ زیادكردنی دەسەڵات و بەڕێوەبردنی كاروبارەكانی خۆی.

*وەك بینیتان حكومەتی ناوەندی داوای ئێوەی بۆ دروستكردنی هەریمێك ڕەتكردەوە، ئایا ئێوە ڕەتكردنەوەی دامەزراندنی هەرێمی سەڵاحەدینتان چۆن لێكدایەوە؟
- ڕەتكردنەوەی ئەم داوایە لەلایەن حكومەتی ناوەندییەوە بۆ ئێمە جێگای سەرسوڕمان نەبوو، بەڵام ئەوەی جێگای سەرسوڕمانە بۆ ئێمە جێبەجێ نەكردنی بڕگەكانی دەستووری عێراقە، چونكە تەنانەت لەنێو خودی پارێزگای سەڵاحەدینیش كەسانێك هەن دژی ئەم بیرۆكەیەن، بەهەمان شێوە لەلایەن سیاسییەكانیشەوە، ڕەتكردنەوەی ئەم داوایەش لەلایەن حكومەتی ناوەندی هۆكارەكەی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە حكومەتی ناوەندی نایەوێ دەسەڵاتی پارێزگاكان زیاد بكرێت و دەیەوێ ئەم دەسەڵاتانە بۆخۆی بهێڵێتەوە كە بەڕای من ئەمە هۆكاری سەرەكی ڕەتكردنەوەی ئەم داوایەیە.

* ئەگەر بەهەرێم بوونی سەڵاحەدین پەسەند كرا، ئایا ئێوە شارەزایی و پسپۆری لەو ئاستەتان هەیە كە بتوانن بەڕێوەی بەرن؟
- بێگومان ئێمە كەسانی پسپۆر و لێهاتوومان هەیە كە لەماڵەكانی خۆیان كەوتوون و نازانین چۆن و لەكوێ بەكاریان بهێنین و چۆن سوود لەتواناو بەهرەكانیان وەربگرین، ئەمەش بەهۆی ئەو كۆت و بەندانەی كە خراونەتە سەرمان.

* پارێزگای سەڵاحەدین لەڕووی كشتوكاڵییەوە تایبەتمەندییەكی هەیە، ئێستا ئاستی كشتوكاڵی چۆنە؟
- سەبەتەی خۆراكی عێراق بریتییە لەپارێزگای سەڵاحەدین، بەڵام ئایا حكومەتی ناوەندی چ پلانێكی ستراتییژی داناوە بۆ پارێزگای سەڵاحەدین بۆ گێڕانەوەی ئەم سەروەتە كە هیچی نەماوە و بووەتە بەشێك لەڕابردوو، پێویستە حكومەتی ناوەند گرنگی بەم مەسەلەیە بدات و بیر لەپەرەپێدانی زیاتری بواری كشتوكاڵ بدات، بەداخەوە ئەمەی نەكردو ئێمەش نەمانتوانی سوود لەو زەوییە بەرفراوان و ئەو ئاوە زۆرە وەربگرین كە لەو پارێزگایە هەیە، ئێمە وەك پارێزگا توانای ئەوەمان نییە پرۆژەی ستراتیژی ئەنجام بدەین بەو بودجەیەی كە لەبەر دەستماندایە، بۆیە دەبینین ئێستا ژمارەیەكی زۆر لەجووتیارانی ئەم پارێزگایە لەژێر هێڵی هەژاریدا دەژین.

* ئایا دەتوانین بڵێین حكومەتی ناوەندی بەئەنقەست بەم شێوەیە مامەڵە لەگەڵ پارێزگاكانی سەڵاحەدین و ئەنبار دەكات یان بەیەك ئاست مامەڵەیان لەگەڵدا دەكات؟
- بەئەمانەتەوە دەڵێم ئەو كێشە و گرفتانەی كە لەسەڵاحەدین هەیە لەنەجەف و كەربەلا و واست و هەموو پارێزگاكانی دیكەش هەیە، چونكە ئێمە چەندین دیدارو چاوپێكەوتنمان ئەنجامداوە لەگەڵ زۆربەی ئەنجوومەنی پارێزگاكان، لەو دیدارانەدا ئێستاشی لەگەڵدابێ ئێمەو ئەوان هەمان كێشەوگرفتمان دەخستە ڕوو، گەیشتینە ئەو ڕایەی كە تەنیا بە نامەركەزی و فیدراڵییەت كێشەكانمان چارەسەر دەبێت، بۆیەش داوای فیدراڵییەت دەكەین، چونكە نامەركەزییەكە جێبەجێ نەكرا بەشێوەیەكی ڕاست و دروست، واتە لەبەر جێبەجێ نەكردنی یاسای ژمارە 21 ناچاربووین پەنا بەرینە بەر دامەزراندنی هەرێمەكان.

* واتە پێتانوایە چارەسەر بریتییە لەدروستبوونی هەرێمەكان نەك بەتەنیا هەرێمی سەڵاحەدین؟
- چارەسەر بریتییە لەدەسەڵاتی زیاتر دەسەڵاتیش لەهەرێمەكاندا هەیە، بۆیە پەنا دەبەینە بەر حكومەتی ناوەندی و نامانەوێ هیچ گرفت و كێشەیەك لەنێوان حكومەتی ناوەند و پارێزگاكان هەبێت، ئێمە تەنیا پەنا بۆ پەرلەمان و حكومەتی خۆمان دەبەین لەم مەسەلەیەدا، بەڵام لەوانەیە ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی پەنا بۆ لایەن و شوێنی تر ببەن وەك حزبە سیاسییەكان و هۆزەكان و هەر شوێنێكی تر كە ئەمەش مافێكی سروشتی خۆیانە، بەڵام ئێمە وەكو ئیدارەو پارێزگا تەنیا پەنا بۆ ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراقی دەبەین بۆ چارەسەركردنی ئەم مەسەلەیە و دامەزراندنی هەرێمی سەڵاحەدین.