زۆر جار باس لەوە دەكرێت لەپەرلەمانی كوردستاندا ڕێژەی ئافرەت 30%یە، ئەمەش بەژمارەیەكی ئیجابی و باش دادەنرێت و بە بەراورد لەگەڵ زۆر لەوڵاتە دیموكراتییەكانیش مایەی دڵخۆشییە، بەڵام ئەگەر ژمارەی (مێینە) لەكوردستان لەبەرچاو بگرین كە یەكسانە لەگەڵ (نێرینە) ئەگەر زیاتر نەبێت، ئەوا ئەم ڕێژەیەی ئافرەت لەپەرلەمان كەمە، هەروەها جگە لەپەرلەمان لەپۆستە سیاسییەكانی دیكە چ لەناو سەركردایەتی حزبەكان چ لەحكومەت و ئەو شوێنانەی كە بڕیاریان بەدەستە ڕێژەكە زۆر كەمە، بەتایبەتی لەكابینەی شەش و حەوتدا تەنیا یەك وەزیری ئافرەت هەبوو بە بەراورد لەگەڵ كابینەكانی تر ئەمە لەكاتێكدایە كە لەپۆستەكانی دیكەی وەك بەڕێوەبەری گشتی و شارەزاش ڕێژەكە وەك پێویست نییە، ئەمەش بۆتە پرسیار لای ئافرەتانی كوردستان..؟


زۆر جار باس لەوە دەكرێت لەپەرلەمانی كوردستاندا ڕێژەی ئافرەت 30%یە، ئەمەش بەژمارەیەكی ئیجابی و باش دادەنرێت و بە بەراورد لەگەڵ زۆر لەوڵاتە دیموكراتییەكانیش مایەی دڵخۆشییە، بەڵام ئەگەر ژمارەی (مێینە) لەكوردستان لەبەرچاو بگرین كە یەكسانە لەگەڵ (نێرینە) ئەگەر زیاتر نەبێت، ئەوا ئەم ڕێژەیەی ئافرەت لەپەرلەمان كەمە، هەروەها جگە لەپەرلەمان لەپۆستە سیاسییەكانی دیكە چ لەناو سەركردایەتی حزبەكان چ لەحكومەت و ئەو شوێنانەی كە بڕیاریان بەدەستە ڕێژەكە زۆر كەمە، بەتایبەتی لەكابینەی شەش و حەوتدا تەنیا یەك وەزیری ئافرەت هەبوو بە بەراوورد لەگەڵ كابینەكانی تر ئەمە لەكاتێكدایە كە لەپۆستەكانی دیكەی وەك بەڕێوەبەری گشتی و شارەزاش ڕێژەكە وەك پێویست نییە، ئەمەش بۆتە پرسیار لای ئافرەتانی كوردستان..؟

شەونم محەمەد غەریب ئەندام پەرلەمان سەر بەلیستی كوردستانی پێیوایە لەدوای ڕاپەرین ئافرەتی زۆر ئازا و چالاك هاتوونەتە نێو كاری سیاسی و كاریان كردووە چ لەگۆڕینی یاسای باری كەسی و هەوڵدان بۆ دابینكردنی داواكارییەكانی ئافرەتان، هەروەها لەنێو حزبە سیاسیەكانیش ئافرەتان ڕۆڵی خۆیان بەباشی بینیوە و بایەخی پێ دەدەن. لەلایەكی دیكەوە كوێستان محەمەد ئەندام پەرلەمان سەر بەلیستی گۆڕان دەڵێت: دیارە بەپێی كۆتا ئافرەتان لەسەرجەم عێراق لەگشت ئەنجومەكاندا و بەپێی یاسای برێمەر و وەك ئەوەی لەدەستووردا هاتووە دەبێت 25% بۆ ئافرەت بێت، لەپەرلەمانی پێشووش ئەو ڕێژەیە بووەتە 30% واتا ئافرەتان بەپێی یاسای كۆتا دەبێت بەشدارییەكی دیاریان هەبێت". كوێستان دەڵێ "ئەگەر سەیر بكەین ئەو ڕێژەیە لەئەنجومەنی وەزیران تەواو پێچەوانەیە و تەنیا یەك ئافرەت هەیە لەكۆی سی ئەندام، ئەم ئافرەتەش وەزارەتێكی سیادی نەدراوەتێ، بەلكۆ وەزارەتێكە هەر تایبەت كراوە بەئافرەت، ئێمە ئەگەر لەسەر دامودەزگاكان قسە بكەین دەبینین ئافرەتان لەگشت پۆستە سیادییەكان پەراوێزخراون لەبەر كۆمەڵە هۆكارێك. هەروەها لەسەرجەم لیژنەكانی پەرلەماندا تەنیا یەك لیژنە سەرۆكی ئافرەتە ئەویش لیژنەی ئافرەتانە كەنابێت سەرۆكەكەی پیاو بێت، سەرۆكی پەرلەمان و جێگرەكەی و سكرتێری پەرلەمان پیاون ئەگەر وردتر سەیری نەخشەی سیاسی كوردستان بكەین ئافرەتان هیچ ڕۆڵێكیان نییە، بەتایبەتی لەبڕیارە چارەنووسسازەكاندا، چونكە ئێمە كۆمەڵگەیەكی پیاوسالارین زۆربەی ئەندامانی كۆمەڵگە بەئافرەتانیشەوە باوەڕیان وایە كە سیاسەت كردن بۆئافرەت نابێت و تەنیا بۆ پیاوە، هەروەها تا ئیستا لەپۆستە حزبیەكانیش ئەم حزبانە باوەڕیان نەك هەر بەئافرەت نییە، بەڵكو باوەڕیان بەگەنجیش نییە، كۆمەڵە پیاوێكی پیر دەستیان بەسەر سەرجەم پۆستە سیادییەكاندا گرتووە بەهیچ شێوەیەك دەستبەرداری نابن، هەروەها سەبارەت بەكەمی ئافرەت لەپەرلەمان گوڵیزار قادر ئەندام پەرلەمان سەر بەلیستی بزووتنەوەی ئیسلامی كوردستان وتی "كەمی ئافرەت لەپۆستەكاندا ناخەمە ئەستۆی حكومەت، چونكە كەموكوڕی حزبەكانە كە بۆ پۆستێك سێ پیاو كاندید دەكەن، بەڵام تەنیا یەك ئافرەت كاندید دەكەن، ئەم حزبانە پارە لەحكومەت وەردەگرن پێویستە چەند ئافرەتێك بۆ پۆستێك بپاڵێون، خەتا لەحزبەكانە كە سەركردایەتیان ئەندامی پیاویان سێ ئەوەندەی ئافرەتانن و لەمەكتەبی سیاسیش ئافرەت هەر نییە، گوڵیزار ئەوەشی خستەڕوو "كە حزبەكان زیاتر گرنگیان بەپیاو داوە نەك ئافرەت".
شەونم محەمەد گلەیی لەوە دەكات لەپەرلەمانی كوردستان ئافرەتان لەنێو بڕیاردا نین و وتی "تا ئێستا لەمەڕ چارەسەركردنی كێشەكان نێوان ئێمە و بەغدا ئافرەت لەو وەفدانەدا نین كە دەنێردرێنە بەغدا، لەكاتێكدا پێویستە لەچارەسەركردنی ئەو كێشانە سوود لەبڕیارەكانی ئافرەتان وەربگیرێت، لەمەشدا گلەییمان لەسەرۆكی پەرلەمانیش كردووە، چونكە ئافرەتان زیاتر لەسەر خۆن و بەشێكی گرنگی كۆمەڵگەن، ناكرێت تۆ سوود لەبەشێكی كۆمەڵگە وەربگریت، بەشێكی تریان پەراوێز بخەیت كە ئەو سەردەمە باوی نەماوە، ئەمەش بەهۆی كرانەوە بەڕووی جیهان. بەبڕوای ئەو ئەندام پەرلەمانە كە ئافرەتان لەبیركردنەوە هیچ جیاوازیان نییە لەگەڵ پیاوان و دەڵێت "ئەگەر هەشبێت دەكەوێتە سەر تواناكانی خودی و ئاستی زانیاری ئەو كەسە".
ڕێژەیەكی زۆر پیاو لەپەرلەمان بەشدارە تائێستا كارێكی باشیان ئەنجام نەداوە
بەلای (سۆزان عارف) كەبەڕێوەبەری ڕێكخراوی تواناسازی ئافرەتانە لەكوردستان، ڕزگاربوون لەنەریتە تەقلیدییەكان ڕێگای چارەسەریەو لەم بارەیەوە دەڵی: تا ئێمە لەو دابونەریتە كۆمەڵایەتییە تەقلیدیانە دەرنەچین، ناتوانین هیچ هەنگاوێك بنێین و دەشڵێت "چونكە ئێمە هەتا ئێستا لەیاسای كۆتا سەركەوتوونەبووین، بۆیە پێویستە ئەو ئافرەتانەی كە بەكۆتا دەچنە پەرلەمان كەسانی لێوەشاوەبن نەك ڕێژەكەیان زۆر بێت و ئایا دەتوانن چی بكەن و ئەوانەی پۆستی باڵایان هەیە چیانكردووە، لێرە پرسیارێكی گرنگ دێتە ئاراوە لەلایەن خەڵك كە بریتییە لەوەی ئەو هەموو ئافرەتە پەرلەمانتارە هەیە چیان كردووە؟ منیش دەڵێم ئەی ئەو هەموو پەرلەمانتار پیاوانەش چیان كردووە، بەڵام پێویستە ئافرەتەكان زیاتر خۆیان ماندوو بكەن و هەوڵبدەن ئەنجامیان هەبێت هەتا قەناعەتێك بۆ كۆمەڵگە دروست بكەن كە ئەوان توانای ئیشكردنیان هەیە". سۆزان وتیشی "ئەو (كۆتا)یە هەتا هەتایە بەكارنایەت، بەڵكو دەبێت ئەو ئافرەتانەی پێویستە لەم قۆناغە ئەزموونیەدا سەركەوتوو بن، ئامادەبكرێت بۆئەو پۆستانە، واتا دەبێت هەر ئافرەتێك پۆستێكی پێدەدرێت ئامادەكرابێت، بەڵام لای ئێمە نەبوونی پلان هۆكاری سەرەكی كێشەكانە و هەتا ئێستا ڕێگربووە لەچارەسەرەكان واتا چارەسەركان شكلین بنەڕەتی نین".

كوێستان محەمەد هەروەها ئاماژە بەوە دەكات لە لیژنەكاندا شتەكان بەگفتوگۆ دەكرێن، لیژنەی یاسایی تاوتوێی یاساكان دەكات كە لەناو لیژنەی یاساییشدا تاقە ئافرەتێك هەیە كەئەویش دكتۆرە ڕۆژانە كە دەتوانێت كاری زۆر باش بكات، كەواتە ئەگەر لەوێ مەسەلەیەك هەبێت تایبەت بێت بەئافرەت پیاوەكان ئەگەر ڕێكەون ئەوكات دكتۆرە ڕۆژان یەك كەسە لەبەر ئەوە دەتوانین بڵێین ڕەئیمان زۆركەمە، چونكە ڕێژەی پیاوان لەناو پەرلەماندا 70%یە، ڕاستە پرس بەئێمە دەكرێت لەبەر ئەوە پیاوەكان زۆرینەن، بەڵام لەناو لیژنەكانیشدا شتەكان بەموناقەشە دەكرێت".
هەروەها ئەندام پەرلەمان و چالاكوانانی بواری ئافرەتان گلەیی ئەوە دەكەن تائێستا هیچ یاساییەك پەسند نەكراوە كە بەتەنیا دەنگی ئافرەت بڕیار بدات وەك گوڵیزار قادر باسی دەكات و دەڵێت "تائێستا نەبۆتە یاسا كە تەنیا دەنگی ئافرەت بخوات، چونكە لەهەموو ئەو وڵاتانەی كەزۆر پێشكەوتوون هەر باسی زۆرینە دەخوات و شتێك نییە تەنیا دەنگی ئافرەت بخوات لەبەر ئەوە زۆر زەحمەتە ئەوە لای ئێمەش بكرێت". لەبارەی دەرچوونی ئەو یاساییانەی كە تایبەتن بەئافرەت شەونم وتی "ئەم یاسایانە ماندوبوونی زۆری بۆكراوە، بۆیە پێویستە پەرلەمانی كوردستان كاراتربێت بۆ جێبەجێكردن و بەدواداچوونی سەرجەم یاساكان، چونكە زۆریان وەك پێویست كاریان لەسەر نەكراوە، لەوانە مەسەلەی فرە ژنی كە زۆر جێگەی پرسیارە، بەپێی یاسا فرەژنی لەكوردستاندا قەدەغەیە، بەڵام زۆر لەپیاوان دەچن بۆ دادگاكانی دەرەوەی هەرێم مارەی دەكەن و دەیهێننەوە، ئەو كات دەبێتە ئەمری واقیع، ئێمە لەگەڵ دادوەرەكان لەسەر وردەكارییەكان ڕێكەوتووین تەنیا میكانیزمێك ماوە بۆ جێبەجێكردنی بنەماكان، پێویستە دەرگا بەوكێشەیە بگرین، چونكە یاسا ڕێگرە بەر لەوەی سزا بێت واتا دەبێت بەر لەهەموو شتێك یاساكان ڕێگر بن لەكارەكان". لەكۆتاییدا گوڵیزار پێیوایە كە دەبێت پرۆژەیەك پێشكەش بكرێت لەبەر ئەوەی لەوڵاتان حزبەكان بوودجە لەحكومەت وەرناگرن، بەڵام لەكوردستان حزب بودجە لەحكومەت وەردەگرن، بۆیە پێویستە یاسایەك دەربكرێت بۆئەوەی كە هەر حزبێك ئافرەت كاندید نەكات بۆ سەركردایەتی و پەرلەمان و ئەو شوێنانەی قەزای لێدەردەچێت ڕێژەی پیاو و ئافرەت یەكسان نەبێت، بوودجەی بۆ خەرج نەكرێت".