coşwa landîz berrêweberî senterî dîrasatî rojhellatî nawerrast le zanikoyi oklahoma bo gullan: szakanî emirîka rêgirin leweyi wllatan peywendîyekaniyan legell sûriya asayî bikenewe

 

coşwa landîz berrêweberî senterî dîrasatî rojhellatî nawerraste le zanikoyi oklahoma û prrofîsorî dîrasatî rojhellatî nawerraste le beşî dîrasatî nêwdewlletî le heman zaniko. wanebêjî çend bwarêkî giringe, wek îslamî siyasî, peywendîye nêwdewlletîyekan le rojhellatî nawerrast, rojhellatî nawerrastî hawçerx, keltûr û komellge lem nawçeye û rollî emirîka lem nawçeye. gullan dîmaneyekî legellda encam da ke tewere serekîyekanî peywest bûn be doxî êstayi sûriya û aqarî peresendin û ayindeyi ew wllate.

 

* çon le barudoxî êstayi sûriya derrwanît, be taybetî ke le êstada ta radideyekî berçaw agrî şerrî nawxoyî kz buwe, bellam eweyi bedî dekrêt, destêwerdan û destirroyşituwîyi dewllete drawsê û derekîyekane lem wllateda, be taybetî rûsiya û turkiya û êran û wîlayete yekgrtwekanî emirîka?

- sereta demewêt ewe billêm ke eweyi peywendî be wîlayete yekgrtuwekanî emirîkawe hebêt, ewa min bawerrm wa nîye ke wîlayete yekgrtuwekanî emirîka siyasetî xoyi le ast em wllateda bigorrêt, yan szakanî ser em wllate hellgrêt, berdewamî dedat be pşitiywanîkrdinî kurd le bakûrî ew wllate. be dllinyayiyewe turkiyaş berdewam debêt le drêjedan be pşitiywanîyekanî bo parêzgarî îdlb le nawçeyi bakûrî ḧeleb, lem rwangeyewe min pêm wanîye gorranikarîyek le nexşe cugrafîyekeda rûbidat. eger be şêweyekî gşitî le hellwêstî cîhan birrwanîn le ast sûriyada, ewa dekrêt butirêt ke cîhan laperreyi sûriyayi pêçawetewe, çunike hewllêkî rasteqîne bedî nakrêt bo geyşitin be rêkkewtin û çareserêk bo doxî em wllate û bo kêşeyi sûriya. herweha aşkraye ke zorêk le wllatanî cîhan geyşitûnete ew qena'et û derencameyi ke esed le desellatda demênêtewe.

* başe eger ew qena'ete drust bûbêt ke debêt esed le desellatda bmênêtewe, aya eme be manayi eweye ke îdî wllatanî cîhan dest be mamellekrdin û drustkrdineweyi peywendî deken legell em desellateda?

- eweyi lem ruwewe bedî dekrêt, hewllekanî wllatî îmarat bo gerrandineweyi sûriya bo nêw camî'eyi 'erebîye ke ewîş pêdeçêt be asteng û berbestêk geyşitibêt, belayi kemewe bo maweyekî katî, le ber eweyi hêşita wllatî 'erebstanî s'udiye amadeyi hellgirtinî em hengawe nîye, be heman şêwe kweyt û qeterîş, mebestm eweye billêm be bê hawkarîyi wllatanî nawçeyi kendaw, karêkî zeḧmet û dijware ke bitwanrêt dûbare sûriya bigerrêndrêtewe bo nêw camî'eyi 'erebî. herçonêk bêt, be têrrwanînî min wllatanî 'erebî le kotayîda em kare deken, ewîş le ber ew rastîyeyi ke sûriya wllatêkî zor giringe, be taybetî le ruwî cugrafîyewe ke zorbeyi hêllî gwastineweyi newt le cîhanda pêwîst bewe dekat le sûriyawe têperrêt. wate eger cîhanî 'erebî biyewêt carêkî dîke leser pêyi xoyi bwestêt, ewa pêwîstî be dûbare awedanikrdinewe û binyatinaneweyi sûriya heye.

* basî asteng û dijwarît krd le peywendî be asayîkrdineweyi peywendîyekan û dûbare awedanikrdineweyi sûriya, aya gewretirîn lemperr lem ruwewe çîye?

- herçonêk bêt, kêşeke eweye taweku wîlayete yekgrtuwekanî emirîka berdewam bêt le sepandinî szakanî be ser ew wllate û sepandinî sza be ser her layen û wllatêkda ke bznês bikat le sûriyada, ewa pêm waye karêkî sexte bitwanrêt peywendîyekanî asayî bikrêtewe legell sûriyada. çunike lem ḧalleteda kompaniyakan amade nabin weberhênan biken le sûriyada, le ḧalletî maneweyi szakanî emirîkaşda banikekanîş amade nabin kar biken û weberhênanî derekîş rûnakate ew wllate. lêrewe degeyine ew derencameyi ke bo maweyekî dîkeş sûriya wek wllatêkî têkşkaw demênêtewe. peresendinêkî dîke eweye ke ême peresendinî damezirawekan debînîn lew nawçaneyi ke nîmçe serbexon, wek îdlb le bakûr, herweha nawçeyi bakûrî rojhellat, ke zaniko damezirênrawe û wezaret drust krawn û, kareba berhem dehênrêt û pallawge drust dekrêt, ke hemû emane be rewtêkî leserxo hewll û koşşî binyatinanî jêrxanin bo dewlletêkî serbexo. ke be têperrbûnî kat pêçewanekrdinewe û hellweşandineweyan karêkî zeḧmet debêt.

* herçende esed le desellatda mawetewe, bellam beşêkî berçawî wllateke le jêr rkêf û kontirrollî em desellateda nemawetewe, be taybetî nawçe kurdîyekanî ew wllate, êwe çon le ayindeyi kurd derrwanin lem wllateda?

- min pêm waye beşar esed amade nabêt bo eweyi ew xoberrêweberîye be kurd bibexşêt ke hiywayi bo dexwazêt û xwastî leserî heye, ke ême dezanîn kurdî sûriya xwaziyare ew core xoberrêweberîyeyi hebêt ke kurdî 'êraq lêyi behremende. bellam pêm wanîye eme hengawêk bêt ke esed amadeyi hellgirtinî bêt û bawerrm waye ke esed pêyi waye detwanêt xoyi le hellgirtinêkî hengawêkî lem çeşne bedûr bigirêt. çunike esed çawerrêyi ewe dekat wîlayete yekgrtuwekanî emirîka dûçarî şeketibûn bibêtewe le ast kurdî ew wllateda, çunike natwanin karêkî zor bo emirîka biken, wate raste kurd bûnete hoyi eweyi emirîka hendêk destirroyşituwîyi hebêt le sûriyada, bellam emeş bê têçûn û bargranî nebuwe bo emirîka, herçende bargranîyekî zorîş nebuwe. herçonêk bêt, rûn nîye aya çon pêşhatekan kurdî ew wllate berew bedesthênanî dewlletêkî serbexo deben, herçende eweyi bedî dekrêt, eweye ke kurdî sûriya deyanewêt legell sûriyada bmêninewe bellam corêk le xoberrêweberîyan hebêt.

* bellam aya pêtan waye sînariyoyekî çeşnî sînariyoyi 'êraq le peywendî be kurdida lew wllateda dûbare bibêtewe, wate le ruwî desturîyewe bar û pêgeyi taybetîyi kurdî ew wllate leberçaw bigêrrdrêt û mamelleyekî fermî legellda bikrêt?

- sereta debêt ewe dûpat bikeyinewe ke be şêweyekî gşitî pêdeçêt esed bo maweyekî dûr û drêj le desellatda bmênêtewe û esedîş legell eweda nîye kurdî ew wllate serbexoyî bedest bihênêt, be heman şêwe turkiyaş ke bûn û rollî û karîgerî heye le nêw sûriyada, herweha ḧkumetî 'êraqîş xwaziyarî ewe nîye eme rûbidat. be herḧall eger bêtu hêze serbazîyekanî wîlayete yekgrtuwekanî emirîka lew wllate bikşênewe, ewa metirsîyi ewe drust debêt ke dest beser damezirawe xoberrêweberîyekanî kurdî ew wllateda bigêrrdrêt, wate hawşêweyi dûbarebûneweyi ḧalletî efẍanistan, egerçî be dllinyayiyewe doxî efẍanistan alloztir bû û têçûnî manewe zor grantir bû leweyi bergrî le nawçeyekî biçûkî bakûrî rojhellatî sûriya bikrêt, bellam le binerretda heman kêşeye û le kotayîda emirîka şeket debêt û dekşêtewe û carêkî dîke kurd dûçarî dox û rojgarêkî dijwar debêtewe. lêreda eger bême ser wellamî prsiyarekeyi êwe, ewa aşkraye ke hengawe rasteke bo kurdî sûriya û bo têkrrayi wllatî sûriya eweye ke be çeşnî kurdî 'êraq mafekaniyan le destûrî ew wllateda biçespêt û heman astî xoberrêwberîyan hebêt, bellam kêşeke eweye ke esed bem destûre razî nabêt, bellam zeḧmete eme bedî bêt û rûbidat, yan zeḧmete bibînîn peresendinekan bem aqareda birron. ewîş leber eweyi ke ême dezanîn le sûriyada desellat û sîstmeke mawnetewe û nerrûxan, le katêkda le 'êraqda ew desellateyi le arada bû lelayen wîlayete yekgrtuwekanî emirîkawe têkşkêndra û bwar û derfet rexisa bo eweyi destûrêkî nwê binûsirêtewe, le katêkda em sînariyoye le suriyada ruwî nedawe. le heman katda mu'arezeyi sûrî- mu'arezeyi 'erebî sunine lew wllateda- hêndeyi desellatekeyi esed dij û berhellstkarin bo serbexoyî kurd. waqî'eke eweye ke hawsengîyi hêz le berjewendîyi kurd nîye lew wllateda.

* be têrrwanînî êwe kurdî ew wllate çi kartêkî behêziyan ledestdaye ke debêt karî leser biken û hoşiyarane bekarî bihênin?

- be têrrwanînî min layene erênîyeke eweye ke desellatekeyi esed pêwîstî be kurd heye, çunike ew nawçaneyi ke xêlle 'erebekanî têda nîşitecên pallpşitî û pşitiywanêkî gewreyi mu'areze bûn bo desellatekeyi esed, lem rwangeyewe esed pêwîstî be kurd heye bo eweyi ew hawsengîyi hêze drust bikatewe. lem ruwewe kurd hendê destirroyşituwîyi heye eger hatû hêzekanî wîlayete yekgrtuwekanî emirîka destiyan be kşanewe krd û sûriyayan cêhêşit.