پڕۆفیسۆر فابریزۆ ئیڤا، یەكێكە لە ئەكادیمیست و شرۆڤەكارە دیارەكانی وڵاتی ئیتاڵیایە لە بواری جوگرافیای سیاسیدا، خاوەنی ئەزموونێكی زانستیی دەوڵەمەندە و بۆ ماوەی ٢٠ ساڵ وەك مامۆستای «جوگرافیای سیاسی و ئابووری» لە زانكۆی ڤینیسیا وانەی گوتووەتەوە.

تێڕوانینە ئەكادیمییەكانی ئەو، مەودایەكی فراوان لە پرسە هەستیارەكانی جیهانی ئەمڕۆ دەگرێتەوە، لە داینامیكی جیۆپۆلەتیكی هاوچەرخ و كێشەی سنوورەكان و دەوڵەت-نەتەوەوە، تا دەگاتە پرسی ناسیۆنالیزمی كولتووری و ئاڵۆزییە سیاسییەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ناوچەی دەریای ناوەڕاست. جگە لەمانەش، پسپۆڕییەكی وردی لەسەر دۆخی ڕۆژهەڵاتی ئاسیا (چین، ژاپۆن و هەردوو كۆریا) هەیە. بۆ قسەكردن لەسەر ڕەوشی جوگرافیای سیاسیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و سەپاندنی مودێلی « دەوڵەت – نەتەوە»ی ڕۆژئاوا بەسەر ئەم ناوچەیەدا و دابەشكردنی نەتەوەی كورد بەسەر چوار دەوڵەتدا، ئەم دیمانەیەمان لەگەڵ ساز كرد.

 

•  بۆچی مۆدێلی دەوڵەت-نەتەوە زۆر بە توندی هێشتا باڵادەستە؟ ئەم چوارچێوەیە چ گرفتێكی بۆ فرەچەشنیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دروست كردووە و چۆن خەیاڵی سیاسیی ئێمەی بەرتەسك كردووەتەوە؟

- دەوڵەت-نەتەوە بونیادێكی تیۆریی مرۆییە نەك مۆدێلێكی سرووشتیی پەیوەست بە خاكەوە، بەڵكو ئامرازێكە بۆ پاراستنی دەسەڵاتی هەرەمی و تێركردنی پێداویستییە دەروونییەكانی مرۆڤ بۆ ئینتیما، خاك لە ئاست كردەی مرۆڤدا بێلایەنە، بەڵام مرۆڤەكان مانا دەبەخشنە شوێن و لە ڕێگەی «گواستنەوەی ماناوە»، پەیوەندییە سۆزدارییەكانی گرووپ بۆ سەر جوگرافیا دەگوازنەوە. لێرەوە دەوڵەت وەك دەزگایەكی سیاسی، ڕەوایی خۆی لە بانگەشەی نوێنەرایەتیكردنی نەتەوەوە وەردەگرێت و بۆ چەسپاندنی سەروەریی ڕەهای خۆی، سنووری دەستكرد و گۆڕاو دادەتاشێت كە وەك ڕاستییەكی مێژوویی جێگیر نیشان دەدرێن.

ئەم مۆدێلە ڕەگێكی ئەورووپی هەیە، بەڵام لەلایەن بزووتنەوە ڕزگاریخوازییەكانەوە وەك تاقە ڕێگەی گەیشتن بە «مۆدێرنیتە» و سەربەخۆیی پەسەند كرا. لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، جێگیركردنی ئەم مۆدێلە تووشی پێكدادانێكی كولتووریی قووڵ بوو، چونكە لەگەڵ ڕەگەزە «گەردوونییەكانی» وەك ئیسلام و زمانی عەرەبی ناتەبا بوو، كە هیچ كامیان لە چوارچێوەی سنوورە جوگرافییە قەتیسەكاندا كورت نابنەوە. ئەم دژایەتییە جەوهەرییەی نێوان «سنووری سیاسی» و «ناسنامەی كولتووریی بێسنوور»، بووە هۆی سەرهەڵدانی ڕژێمە دیكتاتۆرەكان و ناسەقامگیرییەكی بەردەوام. لە ئەنجامدا سەپاندنی مۆدێلێكی خاكی دەستكرد بەسەر كۆمەڵگەیەكدا كە خاوەن نەریتی سیاسی و ئایینیی جیاوازە، ئەوەش قەیرانی شەرعییەت و ململانێی ناسنامەیی لێ كەوتەوە، چونكە مۆدێلەكە نەیتوانی واقیعی مێژوویی و هەستی ئینتیمای ڕاستەقینەی ناوچەكە لەبەرچاو بگرێت.

• بەپێی توێژینەوەكەت، كام هۆكار كەمینەی كولتووری دەگۆڕێت بۆ نەتەوەیەكی سیاسی؟ لە پرسی كورددا تا چەند ناسنامەی ناوخۆیی و سیاسەتی دەوڵەتان ڕۆڵیان لەم وەرچەرخانەدا هەبووە؟

- كورد وەك نەتەوەیەكی ڕەسەن لە ڕێگەی زمان و كولتوورێكی جیاوازەوە، توانیویەتی ناسنامەی خۆی لە بەرانبەر هەژموونی دەوروبەر بپارێزێت. ئەم ئینتیما بەهێزە كە لە پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكانەوە سەرچاوە دەگرێت، بزوێنەری سەرەكیی مانەوەی كوردە، وەرچەرخانە سیاسییەكانی كۆتایی سەردەمی عوسمانی، كوردستانی خستە نێو گێژاوی ململانێی نێودەوڵەتییەوە، ئەو هیوایانەی لە ساڵی ١٩٢٠دا لە «پەیمانی سێڤەر»دا بۆ سەربەخۆیی دروست بوون، لە ساڵی ١٩٢٣دا بەهۆی «پەیمانی لۆزان» تووشی شكست و بێئومێدی بوون.

دابەشبوونی كوردستان بەسەر چوار دەوڵەتی نەتەوەپەرست و دیكتاتۆردا، بووە هۆی چەوسانەوەی سیستماتیكی كورد، بەڵام ئەم سەركوتكردنە هەستی نەتەوایەتیی زیاتر پتەو كرد و پرسی كوردستانی كردە دۆزێكی ڕەوای جیهانی، لەگەڵ ئەوەشدا، لە سەرەتای سەدەی بیست و یەكەمدا، ڕەهەندی خەباتی سیاسی گۆڕانی بەسەردا هات. بە پێشنیاركردنی «كۆنفیدڕاڵیزمی دیموكراتیك» لەلایەن عەبدوڵڵا ئۆجەلان و سەرهەڵدانی ئەزموونی «ڕۆژاوا» لە سووریا، كورد مۆدێلێكی سیاسیی نوێی لە دەرەوەی چوارچێوەی تەسك و باوی «دەوڵەت-نەتەوە» خستە ڕوو.

ئێستا بزووتنەوەی كوردی تەنیا لە ڕێگەی سەربەخۆییخوازیی كلاسیكەوە پێناسە ناكرێت، بەڵكوو وەك پڕۆژەیەكی دیموكراسیی پێشكەوتوو دەردەكەوێت كە تێیدا پاراستنی زمان، كولتوور و مافە بنەڕەتییەكان لەگەڵ سیستمێكی كۆمەڵایەتیی نوێدا ئاوێتە كراون، ئەم وەرچەرخانە نیشانەی تێپەڕاندنی ئەو سنوورە فكرییانەیە كە پێشتر لەلایەن هێزە باڵاكانەوە بەسەر ناسنامەی كوردیدا سەپێندرابوون.

• چۆن دەكرێت زمان و كولتووری كوردی بە دامەزراوەیی بپارێزرێت، بەبێ دروستكردنی پەراوێزخستنی نوێ؟ چۆن هاوسەنگی لە نێوان ناسنامەی بەكۆمەڵ و هاووڵاتیبوونی یەكسان بۆ هەموو پێكهاتەكانی ناو یەك نیشتمان دەستەبەر دەكرێت؟

- پرسی مافی كەمینەكان ڕەگێكی قووڵی لە پێكهاتەی دامەزراوەیی دەوڵەت و تێڕوانینی نەتەوەی باڵادەستدا هەیە، ناسیۆنالیزمی توندڕەویش مەودای ئەم مافانە بەرتەسك دەكاتەوە. نموونە گەشاوەكانی وەك سویسرا، سودتیرۆل و ڕۆژاوا، سەركەوتنی مۆدێلی دددانپێدانان بە مافە زمانەوانییەكان دەسەلمێنن، پەرەپێدانی «دوو زمانی» تەنیا پاراستنی زمان نییە، بەڵكو گۆڕینی دیدگەی دەروونیی نەتەوەی باڵادەستە بۆ قبووڵكردنی «ئەوی دیكە» و بونیادنانی پاشەڕۆژێكی ئاشتییانە بۆ نەوەی نوێ. هەرچەندە مۆدێلەكانی بەلجیكا و ئیسپانیا گرنگن، بەڵام هەلپەرستیی سیاسی و چەمكی چەقبەستووی «دەوڵەت-نەتەوە» ئاستەنگی زۆریان بۆ دروست كردوون. لە ئیسپانیا، ئەزموونی «هەرێمی باسك» نیشانی دا كە دابینكردنی ئۆتۆنۆمیی كارگێڕی و زمانەوانی، دەبێتە هۆی كزبوونی خەباتی چەكداری و چەسپاندنی سەقامگیری، لە بەرانبەردا، كەتەلۆنیا نموونەی فشارە مەدەنییەكانە كە ڕووبەڕووی كاردانەوەی توندی حكومەتی ناوەند بووەوە. ئەم ململانێیە دەریدەخات كە عەقڵییەتی دەوڵەتی مەركەزی، ئۆتۆنۆمی وەك دوا سنوور دەبینێت و نكۆڵی لە سەربەخۆیی دەكات. لە ڕاستیدا، چارەنووسی پێكەوەژیان لە ئەم دەوڵەتانەدا، بەندە بە تێپەڕاندنی تێڕوانینە ناسیۆنالیستییە تەسكەكان و گۆڕینیان بۆ سیستمێكی سیاسیی كراوە كە تێیدا فرەچەشنی ببێتە مایەی هێز، نەك هەڕەشە بۆ سەر یەكپارچەیی، ئەمەش تەنیا لە ڕێگەی دیالۆگی نیشتمانیی بەردەوام و ددانپێدانانی ڕاستەقینە بە مافی هەموو پێكهاتە جیاوازەكاندا بەدی دێت، تا نەوەكانی داهاتوو لە ژینگەیەكی سیاسیی دوور لە ململانێی نەتەوەییدا گەشە بكەن، ناسنامەی خۆیان بپارێزن و بە هاوبەشی و ئاشتییانە لە نێو یەك نیشتماندا بە شكۆمەندی بژین.

• ئایا دەكرێت سنوورەكان لە جیاتی جیاكاری، بكرێنە پردی ئاڵوگۆڕی ئابووری و كولتووری بێ گۆڕینی نەخشەی سیاسی. ئایا چ مەرجێكی سیاسی بۆ سەركەوتنی ئەم مۆدێلە لە ناوچە كوردییەكاندا پێویستە؟

- نموونەی یەكێتیی ئەوروپا و پەرەپێدانی دراوە سنووربەزێنەكان، وێنای مۆدێلێكی سەركەوتوون بۆ چارەسەری كێشەی كەمینەكان لە ڕێگەی ددانپێدانان بە مافە زمانەوانی و دیموكراسییەكان، بەڵام هەندێك دەوڵەتی پۆست سۆڤیەت، بەهۆی پاشخانی مێژوویی و ئارەزووی تۆڵەسەندنەوە، هێشتا لەم مۆدێلە دابڕاون. هەرچەندە نا ناوەندێتی و ئۆتۆنۆمی چارەسەری گونجاون، بەڵام ئیرادەی سیاسی لە دەسەڵاتە ناوچەییەكاندا بەدی ناكرێت. سەرەڕای دەركەوتنی فاكتەری سیاسیی نوێ لە پرسی كورددا، بەڵام لە ئێرانی ئیسلامی و توركیای نەتەوەگەرادا دەرفەتی گۆڕانكاری سنووردارە. لە سووریا و عێراقیشدا، ململانێكان ڕێگرن لە دیالۆگی بنیادنەر. قەوارەی هەرێمی كوردستان نەك بە ڕێككەوتنی ناوخۆیی، بەڵكو لە دەرەنجامی دەستوەردانی دەرەكی و ڕووخانی ڕژێمی پێشوو پێك هات، بۆیە هێشتا عەقڵییەتی دەوڵەت نەتەوەی ناوەندگەرا لە بەغدا باڵادەستە، كە ئەمەش لە ناكۆكییە دارایی و نەوتییەكاندا بە ڕوونی ڕەنگی داوەتەوە. گەیشتن بەم مۆدێلە مرۆییە، پێویستی بە تێپەڕاندنی عەقڵییەتی باڵادەستی و گۆڕینی بنەماكانی سەروەریی كلاسیكی هەیە بۆ چەمكێكی فرەڕەهەندتر. ئەم ئاڵۆزییانە نیشانەی قووڵیی قەیرانی متمانەن لە نێوان پێكهاتەكاندا، كە تەنیا بە چاكسازیی دەستووری و سیاسیی ڕاستەقینە چارەسەر دەبن و سەرجەم ناوچەكە بەرەو ئاسۆیەكی گەشتر و سەقامگیریی سیاسیی هەمیشەیی دەبەن.

• جیاوازیی سەرەكیی نێوان مۆدێلی سویسرا و ڕۆژاوا چییە؟ ئایا كۆنفیدڕاڵیزمی دیموكراتی بەدیلێكی ڕاستەقینەی دەوڵەت-نەتەوەیە، یان تەنیا لە هەلومەرجی شەڕ و پشتیوانیی دەرەكیدا توانای مانەوەی هەیە؟

- مۆدێلی سویسرا سەرەڕای لامەركەزییەتییە كاراكەی، هێشتا لە چوارچێوەی لۆژیكی «دەوڵەت-نەتەوە»دا قەتیس ماوە و هەر كانتۆنێك وەك قەوارەیەكی نەتەوەیی سنووردار ڕەفتار دەكات، لە بەرانبەردا، «بەڕێوبەرایەتیی خۆسەری باكوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا» (ڕۆژاڤا) پەرادایمێكی سیاسیی مۆدێرنی پێشنیار كرد كە ئامانجی تێپەڕاندنی چەمكی كلاسیكی دەوڵەت-نەتەوە و باڵادەستیی نەتەوەیی بوو، ئەم ئەزموونە لەبری سەپاندنی یەكێتییەكی كولتووریی گشتگیر، بنەماكانی دیموكراسیی بنكەیی، فێمینیزم و ژینگەپارێزیی كردە ناسنامەی «پەیمانی كۆمەڵایەتی» (٢٠٢٣) و وەك مۆدێلێكی مرۆیی گشتگیر ناساندی.

وەرچەرخانە جیۆپۆلیتیكییەكانی ساڵی ٢٠٢٦ و سەرهەڵدانی دەسەڵاتێكی نوێ لە دیمەشق، قەیرانێكی ستراتیژیی بۆ ئەم ئەزموونە دروست كرد. دەسەڵاتدارانی نوێی دیمەشق، سەرەڕای پاشخانە ئیسلامییەكەیان، هێشتا پابەندی مۆدێلی ناوەندگەرایی و هەرەمی «دەوڵەت-نەتەوە»ن، كە ئەمەش بە ئاشكرا لەگەڵ فرەیی و دادپەروەریی قەرەبووكەرەوەی ڕۆژاوا ناكۆكە. لەم سۆنگەیەوە، بڕیاری تێكەڵبوونی «هێزەكانی سووریای دیموكرات» لە ناو سوپای نیشتمانی و وەرگرتنی پێگە سیاسییەكان لە دیمەشق لەلایەن سەركردایەتیی كوردەوە، گوزارشت لە «سازشێكی پراگماتیكی» دەكات.

ئەم قۆناغە نوێیە، كە تێیدا هیچ لایەنێك وەك براوە، یان دۆڕاوی ڕەها تەسەوور ناكرێت، ئاسۆیەكی نادیار، بەڵام پڕ لە دەرفەت دەخاتە ڕوو. سەركەوتنی ئەم مۆدێلە لە داهاتوودا، بەندە بە توانای پاراستنی مافە كولتوورییەكان، فەرمیبوونی دوو زمانی و جێگیركردنی پرەنسیپە دیموكراتییەكان لە نێو دەستوورێكی نوێدا. ڕۆژاوا ئێستا لەنێوان پاراستنی ئایدیۆلۆژیای مرۆیی خۆی و گونجاندن لەگەڵ واقیعی سیاسیی دەوڵەتێكی ناوەندگەرا، لە هەوڵی بونیادنانی مۆدێلێكی بێ وێنەی پێكەوەژیاندایە، كە ڕەنگە ببێتە نموونەیەكی نێودەوڵەتیی جیاواز.

• چ گەرەنتییەكی سیاسی و دەستووری بۆ ڕێككەوتنی نێوان خۆبەڕێوەبەری و دیمەشق پێویستە؟ بۆچی ڕۆژاوا سەرەڕای بنەما دیموكراسییەكانی باكووری سووریا، هێشتا مامەڵە لەگەڵ دەسەڵاتی ناوەندی وەك لایەنێكی شەرعیتر و پراكتیكیتر دەكات؟

- داڕشتنی دەستوورێكی سەردەمییانە و دیموكراسی، كلیلی سەرەكیی چەسپاندنی سیستمی نا-ناوەندێتی و دابەشكردنی دادپەروەرانەی دەسەڵاتە بەبێ تێكدانی یەكپارچەیی خاكی دەوڵەت، ڕێك وەك ئەوەی لە ئەزموونە سەركەوتووەكانی سویسرا و ئیسپانیادا دەردەكەوێت. بۆ سووریای داهاتوو، پێویستییەكی مێژوویی و حەتمی هەیە بۆ ددانپێدانانی فەرمی و دەستووری بە سەربەخۆیی كارگێڕی، مافی زمان، خۆبەڕێوەبەریی ئابووری و سەربەخۆیی لە سیستمی دادوەری و دامەزراوە ئەمنییەكاندا. لەم پێناوەدا، «پەیمانی كۆمەڵایەتیی ڕۆژاوا» دەتوانێت وەك بنەمایەكی جەوهەری و گرنگ بۆ دانوستانە نیشتمانییەكان بەكار بهێنرێت. هەرچەندە پرسی فێمینیزم و ڕێكخستنی هێزە چەكدارەكان ئاڵۆزترین گرێ كوێرەی ئەم پڕۆسە سیاسییەن. لە كاتێكدا یەكخستنی سوپا بە شێوەی یەكەی جەستەیی و بلۆك پێشنیازێكی گونجاوە، بەڵام پێشەنگیی سیاسیی ژنان و مۆدێلی ڕێكخستنی «نا-هیراركی» لای حكومەتی دیمەشق و لایەنە ئیسلامگەراكان بە توندڕەوییەكی ئایدیۆلۆژی دادەنرێت و قبووڵكردنیان كارێكی یەكجار ئەستەمە.

لە لایەكی دیكەوە، دەوڵەتە ڕۆژئاواییەكان بەهۆی قەتیسبوونیان لە لۆژیكی دەوڵەت-نەتەوەدا، مۆدێلەكانی دیموكراسیی ڕاستەوخۆ، فێمینیزم و ئیكۆلۆژیی ڕۆژاوا، سەرەڕای ئەوەی بەرهەمی هزری ئەوروپین، هێشتا لە ناوخۆی خۆیاندا بە توندڕەو دەبینن. بێدەنگیی یەكێتیی ئەوروپا بەرانبەر هێرشەكانی دیمەشق لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٦ و پێشخستنی بەرژەوەندییە ئابوورییەكان، گوزارشت لە گۆشەگیریی جیۆپۆلیتیكیی ئەم ناوچەیە دەكات، تەنیا فەرەنسا نەبێت كە داوای گەرەنتی دیموكراسی كرد. ئێستا مانەوەی ئەم قەوارەیە لە ڕووی سیاسی و دامەزراوەییەوە، بەستراوەتەوە بە توانای دانوستان لەگەڵ ناوەند، پاراستنی هێزی سەربازیی و بڕیارە سیاسییە ناپێشبینیكراوەكانی سەرۆك ترەمپ لە سووریا.

• هەرێمی كوردستان چۆن دەتوانێت لە ڕووی جوگرافیای سیاسییەوە ناسنامە و پێگەی دەستووری بپارێزێت و پەیوەندییەكان لەگەڵ بەغدا ڕێك بخات؟

- پێگەی ئێستای هەرێمی كوردستانی عێراق، زیاتر لەوەی دەرئەنجامی پڕۆژەیەكی نەتەوەیی سەربەخۆ بێت، بەرهەمی كارلێكە ئاڵۆزەكانی هێزە نێودەوڵەتییەكان و لێكەوتەی ئەو بۆشاییە ئەمنییانەیە كە لە ئەنجامی جەنگ و گرژییە هەرێمییەكاندا هاتوونەتە كایەوە. لە ڕوانگەیەكی ڕیالیستانەی سیاسیدا، كوردستان لە نەخشەی ستراتیژیی سەرۆكە یەك لە دوای یەكەكانی ئەمریكادا (لە بوشی باوكەوە تا بایدن) وەك «پاپۆڕێكی سوودبەخش» مامەڵەی لەگەڵ كراوە و ئامرازێك بووە بۆ ڕاگرتنی هاوسەنگیی هێز لە ناوچەكەدا، نەك ئامانجێكی كۆتایی بۆ دەوڵەتسازی. ئەگەرچی دیموكراتەكان لە ڕێگەی پاراستنی بوونی سەربازییەوە جۆرێك لە چەترێكی ئەمنییان بۆ هەرێم هێشتووەتەوە، بەڵام ڕێبازی ترەمپ نیشانەی گۆڕانكاریی بەرەو گۆشەگیریی ئەمریكی و كەمكردنەوەی بایەخی جیوپۆلیتیكیی ناوچەكە دەردەخات، كە ئەمەش هەرێم دەخاتە بەردەم هەڕەشەی جددیی پاشەكشەی پشتیوانییە دەرەكییەكان.

لە ئاستی ناوخۆیی و هەرێمیدا، مۆدێلی سەركردایەتیی سیاسیی پارتی دیموكراتی كوردستان لەسەر بنەمای «دەوڵەت-نەتەوەیەكی سنووردار» داڕێژراوە كە تەنیا لە چوارچێوەی جوگرافیای عێراقدا چڕ بووەتەوە، ئەم ستراتیژە، بۆ پاراستنی ئۆتۆنۆمییەكەی لە بەرانبەر ناوەندێكی ناسەقامگیر لە بەغدا، پەنای بۆ جۆرێك لە «پارادۆكسی سیاسی» بردووە، لە لایەكەوە ڕێككەوتنی ئابووری و ئەمنی لەگەڵ توركیا ئەنجام دەدات بۆ دابینكردنی ڕێڕەوی هەناردەكردنی وزە، لە لایەكی دیكەشەوە لەگەڵ هەڕەشە ڕاستەقینەكانی ڕژێمی ئێراندا ڕووبەڕووی مەترسیی هێرش و بۆردومانی بەردەوام دەبێتەوە، ئاڵۆزیی ئەم دۆخە دوای هێرشە گریمانەكراوەكانی ساڵی ٢٠٢٦ بۆ سەر ئێران، دەگاتە لووتكە و دانوستان لەگەڵ تاران دەگەیەنێتە بنبەستێكی مێژوویی. بۆیە لە ئێستادا تەنیا بژاردەی لۆژیكی بۆ سەركردایەتیی كورد لە هەرێمی كوردستانی عێراق، پاراستنی «دۆخی باو- «Status Quo و قۆستنەوەی ناكۆكییە سیاسی-مەزهەبییەكانی بەغدایە بۆ مسۆگەركردنی مافە دارایی و دەستوورییەكان. ئەمەش پێویستی بە گۆڕانكارییەكی بنەڕەتی هەیە لە ناوخۆی هەرێمدا، واتە دۆزینەوەی هاوسەنگییەكی نوێ لە دابەشكردنی دەسەڵات لە نێوان هێزە سیاسییەكان و پەنابردن بۆ بنەماكانی «گرێبەستی كۆمەڵایەتی» و مۆدێلە سەركەوتووەكانی ئۆتۆنۆمی لە ئەوروپا. سەركەوتنی كورد لەم قۆناغە سەختەدا، بەندە بەوەی تا چەند دەتوانن لە گرووپێكی سیاسیی چالاك و ئایدیالییەوە بگۆڕێن بۆ دەستەبژێرێكی پراگماتیست، كە بتوانن لە ناو جەرگەی ململانێی زلهێزەكاندا، قەوارەكەیان وەك یەكەیەكی سیاسیی یەكگرتوو بپارێزن.