پ.د. نەزاكەت حسێن ئەندامی بازنەی گفتوگۆ: هەڵكەوتەی جوگرافیای هەرێمی كوردستان هاوكارە بۆ گەشەی ئابووری و بازرگانیی بەردەوام
پ.د. نەزاكەت حسێن، ئەندامی بازنەی گفتوگۆ و ئەندامی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانە. لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (كاریگەریی ئابووری و بازاڕی هاوبەش لە بونیادنانی نەتەوەدا)، بەم جۆرە بۆ چوونەكانی خۆی خستە ڕوو:
قسەكردن لەسەر ئابووری و بازاڕی هەر وڵاتێك، قسەكردنە لەسەر كۆمەڵێك ڕەهەند كە هاوكارن، یان بەربەستن لەبەردەم گەشەی ئابووری و ئازادی و شێوازی بازاڕی ئەو وڵاتە. هەرێمی كوردستان سەرباری قەیرانە یەك لە دوای یەكەكان كە بۆی دروست كراوە، خاوەن دەوڵەت نییە، پرسە نەتەوەییەكەی هێشتا ئاڵۆزە و نەگەیشتووینەتە ئامانجی سەربەخۆیی و دەوڵەتبوون، بەڵام حكومەتی هەرێمی كوردستان هەمیشە كاری بۆ گەشەی ئابووری و دۆزینەوەی سەرچاوەی دیكەی داهات لە دەرەوەی نەوت كردووە. بە حوكمی سرووشتەكەی كە كشتوكاڵییە و مێژووی هەیە لە كشتوكاڵكردن، ناوچەیەكی فێنك و شاخاوی و دڵڕفێنە بەراورد بە هەندێ لە وڵاتانی دەوروبەری، ئەمانە هۆكار بوون بۆ ئەوەی ئەم سێكتەرانە ساڵ لە دوای ساڵ زیاتر ببووژێنەوە و سەرچاوەی دیكەی داهات بدۆزرێتەوە. جگە لەوەش هەرێمی كوردستان ناوچەیەكە كە دەتوانرێت وەبەرهێنانی تێدا بكرێت، بە هۆی ئەوەی ماددەی خاوی وەك كانزا و نەوت و كەرەستەی دیكەی بۆ وەبەرهێنانی جۆراوجۆر تێدا دەست دەكەوێت. بۆیە لە ناوچەیەكی ئاوادا كە بیر لە بوونی بازاڕی هاوبەش لەگەڵ پارچەكانی دیكەی كوردستان بكرێتەوە، بیرۆكەكە گونجاوە، بەڵام دەبێت ئەوە بزانین چۆن زەمینەسازیی بۆ بكەین. سەرەتا بە هۆی نەبوونی سەقامگیریی سیاسی و سەربەخۆیی سیاسیی پارچەكانی دیكە ئەستەمە بە فەرمی بیر لە بوونی ئەم بازاڕە بكرێتەوە، بەڵام دەكرێت بە نافەرمی لە ڕێگەی دروستكردنی لینك و پەیوەندی و كار و پڕۆژەی هاوبەش و وەبەرهێنانی هاوبەشەوە بناغەیەك بۆ ئەو كارە دابنێین، ئەوەش وریایی دەوێت تاكو هەستیاریی ئەو وڵاتانەی لە دەورمانن دروست نەبێت. لە هەمان كات دەكرێت ئاستی وەبەرهێنان و بەرهەمهێنان لە هەرێمی كوردستان بەرز بكرێتەوە، چونكە دەستكردن بە دانانی بناغەی ئەم بازاڕە هاوبەشە لێرەوە ئاسانترە تا پارچەكانی دیكە، چونكە سەربەخۆیی سیاسیمان هەیە، هێشتا ئاستی پشتبەستن و هاوردە بەرزە لەلای ئێمەش، كۆمەڵگەكەشمان لەبەر ئەوەی لە ڕابردوودا پشتی بە مووچە بەستووە، زۆربەی ئەندامەكانی وەبەرهێن نین، بەڵكو زیاتر بەكاربەرین، وڵاتی بەكاربەریش كەمتر دەتوانێت خاوەنی بازاڕی هاوبەش بێت. بۆ ئەوەی كۆمەڵگەكەمان لە بەكاربەرەوە بكەینە وەبەرهێن، پێویستمان بە هەماهەنگیی نێوان دامەزراوەكانی دیكەی وەك پەروەردە و ڕاگەیاندن و گەشتیاری هەیە، بۆ نموونە دەكرێت سیستمی خوێندن بەجۆرێكی لێ بكرێت، قوتابی تەنیا بڕوانامەیەك بەدەست نەهێنێت، بەڵكو پیشەیەكیش فێر ببێت و بتوانرێت لە بازاڕی كاردا ئیزافەیەك بكات، ئەوكات لینكی نێوان زانكۆ و پەیمانگەكان دروست دەبێت لەگەڵ بازاڕ و خاوەنبازاڕێك دەبێت كە بەرهەمی دەستی هاووڵاتیانی خۆی هەیە. هەروەها دەتوانیت براندی خۆتت هەبێت و كڕیاران و بازرگانەكان و كارگەكان بێن لە بازاڕی تۆدا كاڵا و شمەك و بەرهەمەكان و بیرۆكە داهێنراوەكانت بكڕن، لەم بوارەشدا ڕەنگە كێبڕكێ لە بازاڕدا دروست ببێت لەسەر ئاستی ناوخۆیی، یان دەرەكی. ئەمە هەنگاوێكی گرنگە بۆ گەیشتن بە بازاڕی هاوبەش. شتێك كە ڕەنگە ئێمە بیرمان كەمتر لێ كردبێتەوە وەك لە وڵاتانی پێشكەوتوو. ڕاستە ئێمە هێشتا وڵاتی پیشەسازی نین، تا ڕیكلامكردن ببێتە ئامرازێكی گرنگ بۆ گەشەی ئابووریی وڵات، بەڵام ناوچەكەمان بە سرووشتی، بە بوونی شوێنی زۆری گەشتیاری و بوونی هەندێك جۆری بەروبوومی خۆماڵی، كە پێویستی بە ناساندن هەیە، دەتوانین سوود لە ڕاگەیاندن وەربگرین بۆ ڕیكلامكردن و بازاڕسازی بۆ ئەو شوێن وبەرهەمانە، بەمەش خەڵكانێكی زۆر بۆ گەشت، یان وەبەرهێنان، یان كڕینی بەرهەمەكانمان و بازرگانی ڕادەكێشین، ئەوكات هەنگاوە سەرەتاییەكانی بونیادنانی بازاڕی هاوبەش خێراتر دەبێت. لە سەرووی هەموشیانەوە سەقامگیریی سیاسی و ئاسایش دێت، چونكە لە هەر وڵاتێكدا سەقامگیری نەبێت، ئاسان نییە بازرگان پارەی تێدا خەرج بكات، كە سوپاس بۆ خودا هەرێمی كوردستان لەو ڕووەوە بەراورد بە دەوروبەری خۆی لە پێشترە، بۆیە ڕای من وایە هەرچەندە بوونی بازاڕی هاوبەش لەم كاتەدا ئەستەم بێت، بەڵام ڕەهەندەكانی زەمینەسازی بۆی بەردەستە و دەكرێت بە هێمنی و قۆناغ بە قۆناغی كاری بۆ بكرێت.
