هەرێم و قەوارە سیاسییەکان لە سەرانسەری جیهاندا، لە قۆناغە هەستیارەکاندا پێویستییان بە ئاستێکی باڵا لە عەقڵانییەت، دانایی و دانبەخۆداگرتنی سیاسی هەیە، بەتایبەت کاتێک ناکۆکیی نێوان جەمسەرە سەرەکییەکان بەرەو ئاڵۆزی دەچێت. هەرێمی کوردستان، کە سەرەڕای هەموو کۆسپ و ئاستەنگە مێژووییەکان توانیویەتی مۆدێلێکی تایبەت لە کارگێڕی و بونیادی سیاسی پێشکەش بکات، ئێستا لە هەموو کات زیاتر پێویستی بەوەیە بەرژەوەندییە باڵاکانی نیشتمان بخرێنە پێش بەرژەوەندییە تەسکەکانی حزبایەتییەوە.

لەم چوارچێوەیەدا، هەردوو هێزە سەرەکییەکەی هەرێمی کوردستان (پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان) لەبەردەم بەرپرسیارێتییەکی مێژوویی و ئەخلاقیدان. ئەرکی ئەوان تەنیا لە ململانێی دەسەڵات و کێبڕکێی هەڵبژاردندا کورت نابێتەوە، بەڵکو پاراستنی ئاشتیی کۆمەڵایەتی، سەقامگیریی سیاسی و گەشەی ئابووری، کە کۆڵەکەی سەرەکیی پاراستنی قەوارەی هەرێمن، لە ئەستۆی ئەواندایە.

ئاشکرایە کە بوونی جیاوازیی بیروڕا و کێبڕکێی سیاسی لە سیستمی دیموکراسیدا دیاردەیەکی تەندروست و ئاساییە، بەڵام کاتێک ئەم ململانێیە دەگۆڕێت بۆ جەمسەرگیرییەکی توند و گرژییەکی بەردەوام، لێکەوتە نەرێنییەکانی سنووری حزبەکان دەبەزێنن. ئەم دۆخە ڕاستەوخۆ کاریگەری دەکاتە سەر پێگەی نێودەوڵەتیی هەرێم، سستبوونی دامەزراوە فەرمییەکان، و دابەزینی متمانەی هاووڵاتیان و هاوبەشە دەرەکییەکان بە پڕۆسەی سیاسی. کەواتە، پێویستە دیالۆگی نیشتمانی بخرێتە خزمەت پاراستنی ئەم دەستکەوتە گشتییانەوە.

هەر جۆرە ململانێ و گرژییەکی سیاسی کە بە بێ پاساوی لۆجیکی و بەبێ خوێندنەوەی پێشوەختە بۆ دەرهاویشتەکانی بەرپا بکرێت، پێش هەر شتێک کاردانەوەی نەرێنی لەسەر پێگە و ناوبانگی دەرەکیی هەرێمی کوردستان دەبێت. ئەم بارودۆخە پەیامێکی نادڵنیا و نەرێنی دەگەیەنێتە وەبەرهێنەرانی بیانی، هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان و تەنانەت ڕای گشتی ناوخۆیی، بەوەی کە ململانێ حزبیەکان بوونەتە لەمپەرێکی ڕاستەقینە لەبەردەم کارایی دامەزراوە فەرمییەکان بۆ ڕاپەڕاندنی ئەرکە نیشتمانییەکانیان. لە لایەکی ترەوە، ئەم گرژییانە کەشێکی پڕ لە نادڵنیایی لە بازاڕ و کۆمەڵگەدا دەخوڵقێنن، کە دەرئەنجامەکەی لاوازبوونی متمانەی هاووڵاتیانە بە دامودەزگاکانی دەسەڵاتی گشتی، بە جۆرێک ئەو تێڕوانینە دروست دەکات کە بەرژەوەندییە تەسکە حزبییەکان خراونەتە پێش بەرژەوەندییە باڵاکانی نیشتمان و هاووڵاتیانەوە.

ئەم لێکەوتە نەرێنییانە تەنیا لە چوارچێوەی کایەی سیاسیدا قەتیس نامێننەوە، بەڵکو بە شێوازێکی ڕاستەوخۆ کار دەکەنە سەر سێکتەرەکانی ئابووری، گەشەپێدان و پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان. لەبەر ئەوەی سەقامگیریی سیاسی و دەستەبەرکردنی ئاسایش، مەرجی بنەڕەتین بۆ ڕاکێشانی سەرمایەی دەرەکی، بەردەوامیی پڕۆژە ستراتیژییەکانی وەبەرهێنان، ڕەخساندنی دەرفەتی کار بۆ گەنجان و بەدیهێنانی گەشەپێدانی بەردەوام. بەم شێوەیە، هەرچەندە ئاستی گرژی و ململانێیە سیاسییەکان قووڵتر بێتەوە، تێچووی کۆمەڵایەتی و ئابووریی ناسەقامگیری بەرزتر دەبێتەوە، کە لە کۆتاییدا هاووڵاتیانی ئاسایی بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە بژێوی و ژیانی ڕۆژانەیاندا باجەکەی دەدەن.

جگە لەمانەش، بەردەوامبوونی ناڕوونی و ناکۆکیی نێوان لایەنە سەرەکییەکانی دەسەڵات، متمانەی نێودەوڵەتی بە توانای هەرێم بۆ ئیدارەدانی دۆسییە ناوخۆییەکانی لاواز دەکات، ئەمەش لە کاتێکدایە کە ناوچەکە لەبەردەم تەحەددی و گۆڕانکاریی خێرای هەرێمی و نێودەوڵەتیدایە کە پێویستی بە یەکڕیزی و هەڵوێستێکی نیشتمانیی هاوبەش هەیە. لێرەوە دەکرێت بڵێین سەرکەوتنی هەر ئەزموونێکی حوکمڕانی بە نەبوونی جیاوازیی بیروڕا و ناکۆکی ناپێورێت، بەڵکو بە توانای دامەزراوە فەرمی و هێزە سیاسییەکان دەپێورێت لە بەڕێوەبردن و چارەسەرکردنی ئەو ناکۆکییانەدا لە چوارچێوەی دەستوور و یاسا بەرکارەکاندا، بە شێوازێک کە بەدوور بێت لە شەڕی میدیایی و گوتاری توندڕەوانە کە تەنیا لێکترازان و دووبەرەکی لە نێو پێکهاتەکانی کۆمەڵگەدا قووڵتر دەکەنەوە.

بەرپرسیارێتیی نیشتمانی لە قۆناغە هەستیارەکاندا وا دەخوازێت کە هێز و سەرکردایەتییە سیاسییەکان بە قووڵی درک بەو ڕاستییە بکەن کە ناکۆکی و جیاوازیی ڕوانگەکان، هەرچەندە توند و دژواریش بن، پێویستە هەمیشە لە چوارچێوەی یاسایی و سنووری کێبرکێی دیموکراتیکدا بمێننەوە. چارەسەرکردنی ئەم تەنگژانە تەنیا لە ڕێگەی دیالۆگی بونیادنەر، گەڕانەوە بۆ سەرچاوە دەستووری و دامەزراوەییەکان، و پێشکەشکردنی سازشی هاوبەش و هاوسەنگەوە بەدی دێت؛ بەتایبەت کاتێک بەرژەوەندیی باڵای نیشتمان و کۆمەڵگە داوای لێکتێگەیشتن و قوربانیدان دەکات.

مێژووی گەلان قەبارە و قووڵیی ململانێ و ناکۆکییە کاتییەکان وەک شانازی بەبیر ناهێنێتەوە، بەڵکو لاپەڕە گەشەکان بۆ ئەو سەرکردە و لایەنانە تەرخان دەکات کە توانیویانە بەسەر کۆسپەکاندا زاڵ بن و بەربەستەکان تێپەڕێنن. گرنگیی مێژوویی لە توانای پاراستنی سەقامگیریی کۆمەڵایەتی و دابینکردنی پاشەڕۆژێکی گەش و ئارام دایە بۆ نەوەکانی داهاتوو، کە ئەمەش نیشانەی تێگەیشتنێکی قووڵە بۆ چەمکی دەوڵەتداری و بەرپرسیارێتیی ڕاستەقینە.

 

لەم قۆناغە پڕ لە گۆڕانکاری و ئالنگارییەدا، پێویستییەکی مکوڕ بە گوتارێکی سیاسیی هێمن، هاوسەنگ و بەرپرسیارانە هەیە؛ گوتارێک کە بتوانێت دڵنیایی بە هاووڵاتیان ببەخشێتەوە و متمانەی شێواو لەنێوان خەڵک و دامەزراوە فەرمییەکاندا سەرلەنوێ ببوژێنێتەوە و بەهێزی بکات. پاراستنی ئەم متمانەیە بنەمای سەرەکیی ڕەوایی سیاسییە و دەبێتە هۆی هاوئاهەنگی زیاتری نێوان کۆمەڵگە و دەسەڵاتی سیاسی.

هاوکات، جەختکردنەوە لەسەر یەکڕیزیی ناوخۆیی تەنیا بژاردەیەکی سیاسی یان تاکتیکی نییە، بەڵکو پێویستییەکی ستراتیژیی چارەنووسسازە بۆ پاراستنی سەرجەم ئەو دەستکەوتە مێژووییانەی کە هەرێمی کوردستان بەدەستی هێناون، لەگەڵ بەهێزکردنی پێگەی قەوارەکەی لەسەر ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتی. هێزی ڕاستەقینەی قەوارەیەکی سیاسی لە سەرکەوتنی کاتیی لایەنێک بەسەر لایەنێکی تردا کورت نابێتەوە، بەڵکو لە توانای گشتگیری هەموواندایە بۆ ڕێگریکردن لە لێکترازانی ئەزموونی سیاسی و پاراستنی دامەزراوەکان لە لەرزۆکی و پەککەوتن، چونکە سەقامگیریی سیاسی و کۆمەڵایەتی بەردی بناغەی هەر گەشەسەندن و پێشکەوتنێکی هەمەلایەنەیە.

لە کۆتاییدا، هەمیشە ئومێدێکی ڕوون هەیە کە سەرجەم لایەنەکان بەو ڕاستییە بگەن کە ئایندەی هەرێمی کوردستان و پاراستنی قەوارەکەی، زۆر لە سەرووی هەر ململانێ و ناکۆکییەکی سیاسیی کاتییەوەیە. پاراستنی ناوبانگ، دەستکەوتەکان، و متمانەی هاووڵاتیان، ئەرکێکی نیشتمانیی هاوبەشە کە بەرگەی هیچ جۆرە سەرکێشی، گرژی یان بەرژەوەندییەکی تەسکی حزبی ناگرێت. ئەم قۆناغە پێویستی بە دانایی، گفتوگۆی ڕاستگۆیانە، و ئیرادەیەکی نیشتمانیی پۆڵایین هەیە بۆ باڵادەستکردنی بەرژەوەندیی گشتی بەسەر هەموو جۆرە تێڕوانین و ویستێکی تایبەتدا، تاوەکو پێکەوە بەرەو داهاتوویەکی گەشتر هەنگاو بنێین.