د.ئەحمەد شەریفی پسپۆڕی ستراتیژی و سەربازی بۆ گوڵان: ئەگەر عێراق بەیاننامەكەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا بە هەند وەرنەگرێت، دوور نییە ئەمریكا پەنا بۆ بژارەی دیكە ببات
د.ئەحمەد شەریفی، پسپۆڕی ئەمنی و ستراتیژی و سەربازییە و پێشتر ئەفسەری سوپای عێراق بووە و یەكێكە لەو ناوە دیارانەی كە بەردەوام لە كەناڵە عێراقی و نێودەوڵەتییەكان ڕاشكاوانە قسە لەسەر پرسەكانی عێراق و ناوچەكە دەكات. بۆ قسەكردن لەسەر بارودۆخی ئێستای شەڕی ئەمریكا و ئێران و تێوەگلانی عێراق لەم شەڕە و هێرشە بەردەوامەكانی گرووپە چەكدارەكانی بەرەی مقاوەمەی ئیسلامیی عێراقی بۆ سەر هەرێمی كوردستان، ئەم دیمانە تایبەتەمان لەگەڵ ئەنجام دا.
* داهاتووی دانوستانەكانی نێوان ئێران و ئەمریكا چۆن دەبینیت و ئەو مەرجە سەرەكییانە چین كە پێتوایە پێویستن بۆ ئەوەی ئەم گفتوگۆیانە سەركەوتوو بن و بگەنە ئەنجامێكی یەكلاكەرەوە؟
- مەسەلەی سەركەوتن، یان شكستی دانوستانەكان، بەستراوەتەوە بە دوو مەرجی سەرەكییەوە: ئایا ئێران ئامادەیە دەستبەرداری بەرنامە ئەتۆمییەكەی ببێت و هەنگاو بنێت بۆ پچڕاندنی پەیوەندییەكانی لەگەڵ هاوپەیمان و گرووپە پاشكۆكانی لە ناوچەكەدا؟ ئەگەر ئێران بەڵێن بدات و ئەمریكاش بگاتە ئەو بڕوایەی كە ئێران بە ڕاستی كۆتایی بە بەرنامە ئەتۆمییەكەی دەهێنێت و پەیوەندییەكانی لەگەڵ گرووپ و بریكارەكانی دەپچڕێنێت، ئەوا بە بڕوای من دانوستانەكان سەردەكەون و دەگەنە قۆناغی یەكلاكەرەوە.
* خوێندنەوەتان بۆ داهاتووی پرۆسەی سیاسیی عێراق دوای هەڵبژاردنەكان چییە؟ ئایا پێكهاتەی حكومەتی عێراق لە داهاتوو جێگەی ڕەزامەندیی لایەنە نێودەوڵەتییەكان دەبێت، یان بەرەو دروستكردنی «حكومەتی ڕزگاریی نیشتمانی» هەنگاو دەنێین؟
- لە ڕاستیدا عێراق بەرەو گۆڕانكارییەكی بنەڕەتی و هەمەلایەنە لە پرۆسەی سیاسییدا هەنگاو هەڵدەگرێت و فاكتەری سەرەكی بۆ ئەم گۆڕانكارییە ئەوەیە كە ئەنجامەكانی هەڵبژاردن بۆ ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا جێگەی قەناعەت نین، لەبەر ئەوەی لایەنە «وەلائییەكان» زۆرینەی پەرلەمانی عێرقیان كۆنتڕۆڵ كردووە. بە بڕوای من، ئێمە بەرەو یەكێك لەم دوو ئاراستەیە دەڕۆین: یان پێكهێنانی حكومەتێكی تەواو سەربەخۆ كە پەرلەمان نەتوانێت ڕێگریی لێ بكات و ناچار بێت پەسندی بكات، كە بێگومان ئەمە ئەگەرێكی دوورە، چونكە وەلائییەكان باش دەزانن ئەگەر حكومەتێكی سەربەخۆی دوور لە هەژموونی حزبەكان بێتە كایەوە، دۆسیەكانی گەندەڵی و تیرۆر هەڵدەداتەوە، بۆیە لە كۆتاییدا پێموایە ئێمە لەبەردەم پێكهێنانی حكومەتێكی نائاسایی، یان حكومەتێكی ڕزگاریی نیشتمانیداین كە لەژێر چاودێری و پشتگیرییەكی نێودەوڵەتیدا بێت.
* ئایا بەڕاستی گۆڕانكاریی بنەڕەتی لە عێراق بەڕێوەیە؟
- بەڵێ، بە بڕوای من ئەم گۆڕانكارییە بە هیچ شێوەیەك لەگەڵ خواست و دیدگای حزبە دەسەڵاتدارەكاندا یەك ناگرێتەوە. حزبەكان دەیانەوێت بە هەر نرخێك بێت بە باڵادەستی بمێننەوە، لە بەرانبەردا ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا دەیەوێت لە پرۆسەی سیاسی پەراوێزیان بخات، لەبەر ئەوەی هەموو میكانزمەكانی ڕابردوو شكستیان هێنا، بۆیە پێشبینی دەكەم، ئەم جارە گۆڕانكارییەكە ڕەهەندێكی نێودەوڵەتی وەربگرێت و عێراق بەرەو گۆڕانكارییەكی بنەڕەتی و هەمەلایەنە هەنگاو بنێت.
* لە ماوەی ئەم شەڕەدا بە بەردەوامی گرووپە چەكدارەكانی بەرەی مقاوەمەی ئیسلامیی عێراقی هەرێمی كوردستانیان بە درۆن و مووشەك بە ئامانج گرتوووە. پرسیار ئەوەیە بۆچی هەرێمی كوردستان بە ئامانج دەگیرێت؟
- سەبارەت بە بۆردوومانكردنی هەرێمی كوردستان، بە بڕوای من گرووپە چەكدارەكان ئەم كارە وەك كارتێكی گوشار و «ئیبتزاز»ی سیاسی دژی ئەمریكییەكان بەكار دەهێنن، مەبەستیان ئەوەیە ئەمریكا ناچار بكەن، لەناو هاوكێشە سیاسییەكەدا بیانهێڵێتەوە، ئەوان دەیانەوێت بنەمای پڕۆژە سیاسییەكە، یان ئەو سیستمە فیدڕاڵییەی كە ئەمریكا خۆی سەرپەرشتی و پشتگیری دەكات، بیخەنە سەر مەحەك و مەترسییەوە بۆ ئەوەی پەیامێكیان پێ بگەیەنن، بەڵام ئایا ئەمریكا بۆ ئەم پەیامە مل دەدات؟ ئەمە ئەگەرێكی دوورە، بەڵگەش بۆ ئەمە، ئەو پەیامەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكایە كە لەم ڕۆژانە گەیشتووەتە دەست حكومەتەكەی سوودانی، كە تێیدا داوا كراوە، دەبێت بەڵێن بدەن و دۆسیەی گرووپە چەكدارەكان بە یەكجاری دابخەن، ئەگەرنا «هەڵوێستی توندترمان دەبێت». ئەم مۆڵەتپێدانەش بە حكومەتی سوودانی، بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی ناوچەكەیە، ئەگەرنا دوور نییە بگاتە ئاستی دەستتێوەردانی سەربازی بۆ بەئامانجگرتنی ئەو گرووپانە.
* سیاسەتی ئەمریكا و ستراتیژی «جیاكردنەوەی گۆڕەپانەكان» چ كاریگەرییەكیان لەسەر دۆخی عێراق دەبێت؟ ئایا دەكرێت دۆسیەی عێراق وەك دۆسیەیەكی سیاسیی سەربەخۆ و دابڕاو لە دۆسیەی ئێران سەیر بكرێت؟
- ئەمریكا وا دەیبینێت كە دەبێت دۆسیەكان بە جیاكراوەیی مامەڵەیان لەگەڵدا بكرێت. دۆسیەی ئێران پرسێكی جیاوازە و تەنیا پەیوەستە بە كاروباری ناوخۆیی ئەو وڵاتە، دۆسیەی لوبنان و حزبوڵڵاش بە هەمان شێوە، بە جیا مامەڵەیان لەگەڵدا دەكرێت. هەر لەبەر ئەمەش بوو ئیسرائیل پابەند نەبوو بەو ڕێككەوتننانەی لە نێوان ئێران و ئەمریكادا واژۆ كران، چونكە پێیوایە «جیاكردنەوەی بەرەكان و گۆڕەپانەكان» بنەمایەكی سەرەكییە بۆ چارەسەركردنی تەنگژەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. عێراقیش بەشێكە لەم هاوكێشەیە، پێویستە وەك دۆسیەیەكی سەربەخۆ و دوور لە هەژموونی ئێران مامەڵەی لەگەڵدا بكرێت، بەو مانایەی گۆڕانكاریی سیاسی لە عێراقدا، نابێت لەسەر بنەمای سازش و ئەو بەڵێنانە بێت كە بە ئێران دەدرێن، بەڵكو دەبێت گۆڕانكارییەكان لەسەر بنەمای ئیرادەی ئەمریكا بێنە كایەوە، هەر بۆیەش گرووپە چەكدارەكان گوشار دەخەنە سەر هەرێمی كوردستان، چونكە هەرێم ئەو نموونە سیاسییە سەركەوتووەیە كە ئەمریكا پشتگیریی دەكات. بە بڕوای من، «سەبری ستراتیژی»ی هەرێمی كوردستان و سەركردایەتییەكەی، دەبێتە فاكتەرێكی بڕیاردەر لە گۆڕانكارییەكدا كە تەنیا پەیوەندیی بە چارەنووسی هەرێمەوە نییە، بەڵكو چارەنووسی تەواوی عێراق دیاری دەكات.
* ئایا حكومەتی ئێستای عێراق خاوەنی ئەو ئیرادە و توانایە دەبێت كە چەكی گرووپە چەكدارەكان داماڵێت و چەك تەنیا لە دەستی دەوڵەتدا بێت، یان پێچەوانەكەی ڕاستە و هەژموونی ئەم گرووپانە لەناو جومگەكانی دەوڵەتدا لە بڕیار و دەسەڵاتی حكومەت بەهێزترە؟
- سەبارەت بە هەوڵی حكومەت بۆ قۆرخكردنی چەك لە دەستی دەوڵەتدا، وەڵامەكەی «نەخێر»ێكی بڕاوەیە، ڕووداوەكان سەلمێنەری ئەم ڕاستییەن، كاتێك گرووپە چەكدارەكان كرانە ئامانج، حكومەتی عێراق لە جیاتی لێپێچینەوە، «مافی وەڵامدانەوە»ی پێ بەخشین و ئەم گرووپانەیان خستە ژێر چەتری حەشدی شەعبی، كاتێك حەشد و گرووپەكان پێكەوە لێدران، بردیاننە ناو وەزارەتی بەرگرییەوە بۆ ئەوەی ئەمریكا بخەنە دۆخێكی ئیحراجییەوە، بەڵام دواجار خودی وەزارەتی بەرگری بووە ئامانجی هێرشەكان، چونكە ببووە پەناگەی ئەو گرووپانە. زۆر بە ڕوونی دیارە كە حكومەت لە حیساباتی ئەمریكادا پێگەیەكی ئەوتۆی نەماوە، بەتایبەت كە ئەم حكومەتە تەنیا كاربەڕێكەرە و لە ڕووی دەستوورییەوە دەسەڵاتێكی ئەوتۆی نییە بۆ یەكلاكردنەوەی پرسە چارەنووسسازەكان.
* ئایا كێشەی ڕاستەقینەی عێراق نەبوونی هاوسەنگیی ناوچەییە، یان گرفتەكە لەوەدایە كە لە پرۆسەی سیاسیدا ئەقڵییەتی دەوڵەتمەدار بۆ بەڕێوەبردنی قەیرانەكان و هێنانەدیی گەشەپێدانیان نییە؟
- بێگومان عێراق پێویستی بە هاوسەنگیی ناوچەیی و نێودەوڵەتی هەیە، بەڵام عێراق تەنیا پێویستی بە سیاسەت نییە، بەڵكو پێویستی بە ئەقڵیەتێكی دەوڵەتمەداری نیشتمانییە كە سیاسەت و ئەمنییەت دروست دەكەن و میكانیزمەكانی گەشەپێدانی بەردەوام و سەقامگیری دادەڕێژن. عێراق زیاتر لەوەی پێویستی بە گوتاری سیاسیی باڵا بێت، پێویستی بەو عەقڵانەیە كە بتوانن قەیرانەكان لە ئاستی سیاسی، ئەمنی، سەربازی و تەنانەت كۆمەڵایەتیشدا بەڕێوە ببەن. مەسەلەی تەبایی كۆمەڵایەتی و ڕێككەوتنی نیشتمانی، پێویستی بە عەقڵی دەوڵەتمەدارییە. لە ڕاستیدا پرۆسەی سیاسی لە عێراقدا هەژارە لە نوخبە و ئەو عەقڵە پێگەیشتووانەی توانای سەركردایەتیكردنی وڵاتیان هەیە. بە مانایەكی دی، ئەوانەی لە ناوەند دەسەڵاتدارن، دەوڵەتمەداریان تێدا نییە.
* ئایا هەرێمی كوردستان دەتوانێت وەرچەرخانێكی جۆریی ئابووری ئەنجام بدات، سەرەڕای ئەو كۆت و بەندانەی لەلایەن دەسەڵاتی فیدڕاڵییەوە خراونەتە سەری؟ ئایا عێراق بە گشتی دەتوانێت سوود لە ئەزموونە سەركەوتووەكانی جیهان وەربگرێت، وەك «ئەزموونی ژاپۆن» بۆ هەستانەوە و گەشەپێدان لە دوای جەنگ؟
- هەرێمی كوردستان خاوەنی سەرچاوەی دەوڵەمەندە، بەڵام ئەم سەرچاوانە بە بڕیارەكانی حكومەتی فیدڕاڵ كۆت و بەند كراون، ئەگەر هاوكێشە سیاسییەكان بگۆڕێن و حكومەتێكی فیدڕاڵی بەپێی ویستی نێودەوڵەتی و بە پشتگیریی ئەمریكا پێك بێت، كە نوخبەیەكی پسپۆڕ بەڕێوەی بەرن، ئەوا بێگومان بەرەو وەرچەرخانێكی جۆری هەنگاو دەنێین. لەو دۆخەدا، دوور نییە عێراق ببێتە «دڵی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست».
سەبارەت بە سوودوەرگرتنی عێراق لە ئەزموونی ژاپۆنی دوای جەنگی دووەمی جیهانی، ئاشكرایە ژاپۆن وڵاتێك بوو چووە ناو جەنگ و بە داڕمانێكی ئابووریی گەورەوە لێی هاتە دەرەوە. دوای جەنگ، ئەمریكا پڕۆژەی گەشەپێدانی بەردەوامی لەوێ دەست پێكرد و ئیرادەی گەلی ژاپۆنیش وای كرد، ئەو وڵاتە بگاتە لووتكەی پێشكەوتنی ئابووری لە جیهاندا. ژاپۆن تەنیا كۆمەڵە دوورگەیەكە و خاوەنی هیچ سەرچاوەیەكی سرووشتی نییە، كەچی بوو بە زلهێزێكی ئابووری. كەواتە دەبێت دۆخی عێراق چۆن بێت؟ وڵاتێك كە هەم سەرچاوەی سرووشتیی بێشوماری هەیە و هەم خاوەن عەقڵ و توانای مرۆییە، بەڵام بە داخەوە هەموو ئەم توانایانە لەلایەن ئایدیۆلۆژیاكانەوە كۆت و بەند كراون، بۆیە زۆر زەحمەتە عێراق بتوانێت وەك ژاپۆن دووبارە خۆی بونیاد بنێتەوە.
* هەرێمی كوردستان هەتا ئێستا هەڵوێستی بێلایەنی و ددانبەخۆداگرتنی لەگەڵ هێرش و فشارەكان پەیڕەو كردووە. ئایا تا چەند ئەم پرسە دەبێتە فاكتەرێك بۆ ئەوەی لەگەڵ بەغدا كێشەكان بە دیالۆگ چارەسەر بكرێن؟
- بە بڕوای من، مەسەلەی ددانبەخۆداگرتن بۆ هەرێمی كوردستان یەكجار گرنگە، بەڵام دەبێت هاوتەریب بێت لەگەڵ بەردەوامبوونی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان و توندوتۆڵكردنی پەیوەندی لەگەڵ ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، دەبێت زۆر وریا بن لە هەر هەنگاوێك كە ببێتە هۆی دووركەوتنەوە لە ئەمریكا. كەس ناتوانێت بڵێت ئەمریكا دەستبەردارمان دەبێت، چونكە بوونی پەیوەندی لەگەڵ وڵاتە زلهێزەكان بۆ هەستانەوەی هەر نەتەوەیەك زەروورەتێكی حەتمییە. بێگومان دەكرێت وردەكاریمان هەبێت و بە دوای ناسنامەی نیشتمانی و سەرچاوە ئابوورییەكانی خۆماندا بگەڕێین، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە كە پشتی زلهێزەكان بدەینە زەوی. هەموو ئەو ئەزموونانەی ویستیان دژایەتیی زلهێزەكان بكەن و تیۆری «بێمنەتی»یان پەیڕەو كرد، وەك كوبا، جەمال عەبدولناسر، سەدام حوسێن و حافز ئەسەد، هەموویان گەیشتنە كۆتاییەكی تراژیدی و كارەساتبار.
كرانەوە بەڕووی جیهاندا پێویستە، بە مەرجێك تایبەتمەندیی نیشتمان و بەرژەوەندییەكانمان نەدۆڕێنین. دەبێت بزانین چۆن وەبەرهێنان دەكەین و لەگەڵ كێ گفتوگۆ دەكەین.
