د.كاوە مەحموود سیاسەتمەدار و چاودێری سیاسی: دروشمی «یەك كوردستان» پێداویستییەكی مێژووییە بۆ گەیشتن بە هۆشمەندیی نەتەوەیی و مۆدێرنیتەی كوردستانی
د.كاوە مەحموود، سكرتێری پێشووی حزبی شیوعیی كوردستانە و یەكێكە لە ئەكادیمیست و سیاسەتمەدارە دیارەكانی كوردستان. بۆ قسەكردن لەسەر ڕەوشی سیاسیی شەڕی ئێستای ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لێكەوتەكانی ئەم شەڕە نەخوازراوە لەسەر هەرێم و هەر چوار پارچەی كوردستان، ئەم دیدارەمان لەگەڵ ئەنجام دا.
* بەبێ ئەوەی ئێمە بەشێك بین لەم شەڕە نەخوازراوەی لە ناوچەكە هەڵگیرساوە، بەڵام دەبینین بە غەدر هێرش دەكرێتە سەر كوردستان و بە ڕۆكێتی بالیستی پۆلێك لە پێشمەرگە قارەمانەكانی كوردستان شەهید و بریندار دەكرێن. ئایا چۆن سەیری ئەم تاوانە دژە مرۆڤاتییە دەكەن؟
- ئەمە تاوانێكی زۆر گەورەیە و ڕەنگدانەوەی ئەو پاشاگەردانی و شێواوییەیە كە لە سیاسەتی لایەنی شەڕخواز دروست بووە. بەتایبەتی ئەم تاوانە، بابەتێكی تازە نییە و پێشتریش چەندین جار تاوانی وا ڕووی داوە، یەكێك لەوانە، تاوانی شەهیدكردنی پێشڕەو دزەیی و منداڵەكەی بوو كە بە مووشەكی بالیستی لێیان درا.
جگە لەوەش، هەندێ میلیشیای چەكداری لە یاسا دەرچوو، بۆ بەرژەوەندیی وڵاتانی دراوسێ چەندین جار بۆردومانی كوردستانیان كردووە، ئەوان بۆردومانی شوێنە مەدەنییەكان و شوێنە ئابوورییەكانی هەرێمی كوردستانیان كردووە. پێموایە ئەم بابەتە و ئەم تاوانە، نابێت دیسانەوە بە بابەتی پۆزش هێنانەوە و بە «هەڵە ڕووی داوە» دابپۆشرێت.
بەڕاستی ئەم تاوانە ڕەنگدانەوەی قەیرانی سیاسی و خوێندنەوەی هەڵەی وەزعی سیاسییە، ڕەنگدانەوەی ئەوەیە كە هەندێ ڕژێم هەوڵ دەدەن، كێشە ناوخۆییەكانیان بنێرنە دەرەوەی وڵاتی خۆیان و پێیانوایە ئاسایشی نەتەوەیی بەم جۆرە دەپارێزرێت. لە كاتێكدا ئاسایشی نەتەوەیی هەر وڵاتێك، دەبێت لەناو ئەو وڵاتەدا بپارێزرێت، ئەویش لە ڕێگای دروستكردنی جۆرێك لە متمانە بە گەل، فراوانكردنی ئازادییەكان، ئاشتەوایی گشتی و دروستكردنی پەیوەندییەكی دراوسێیەتی توندوتۆڵ لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ. بەتایبەتی كێشە لەنێوان گەلانی ناوچەكەدا نییە، بەڵكو كێشەكە لە چوارچێوەی ئەو سیاسەتانەدایە كە پەیڕەو دەكرێن، ئەو سیاسەتانەی كە بە هیچ شێوەیەك خزمەت بە گەلانی ناوچەكە ناكەن.
* لە سایەی ئەم وەرچەرخانە جیۆپۆلەتیكییە خێرایانەی بەرۆكی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان گرتووە، چۆن دەكرێت قەوارەی هەرێمی كوردستان وەك چەترێكی نەتەوەیی و مەرجەعێكی سیاسی بۆ سەرجەم پارچەكانی دیكەی كوردستان بپارێزرێت و ڕۆڵی ستراتیژییەكەی لەم قۆناغەدا كاراتر بكرێت؟
- ئەو سیاسەتەی هەرێمی كوردستان تا ئێستا گرتوویەتیەبەر، سەبارەت بەو كێشە گەورانەی لە ناوچەكەدا ڕوویان داوە، كە تەنانەت پریشكی ئەم شەڕە ئێمەشی گرتووەتەوە، سیاسەتێكی پڕ لە هەستكردنە بە بەرپرسیاریەتی. ئەمە لە پلەی یەكەمدا، هەستكردنە بە بەرپرسیاریەتی بەرانبەر خودی گەلی كوردستان و هەستكردنە بە بەرپرسیاریەتی بەرانبەر بە گەلی كورد لە هەموو پارچەكانی دیكەی كوردستان، دیسانەوە هەستكردنە بە بەرپرسیاریەتی سەبارەت بە دروستكردنی پەیوەندییەكی ئاسایی لەنێوان گەلانی ناوچەكەدا.
سەبارەت بە ڕژێمە سیاسییەكان، لە هەر ناوچەیەكی جیهان بن، هەمیشە ئەگەری گۆڕانكارییان تێدایە، بەڵام گرنگ ئەوەیە ئەو ڕەوتەی ڕژێمە سیاسییەكان، بەرژەوەندییە نێودەوڵەتییەكان و ناكۆكییە نێودەوڵەتییەكان دروستی دەكەن -وەك فەرزكردنی سیاسەت و پاراستنی بەرژەوەندییەكان بە هێز، چ لە وڵاتانی دەوروبەری ئەم ناوچەیە بێت، یان لە نێوان هێزەكاندا- دەبێت هەوڵ بدرێت ئەم سیاسەتانە كاریگەریی نەرێنییان لەسەر گەلان نەبێت.
ئەم سیاسەتەی هەرێمی كوردستان گرتوویەتیەبەر، هەستكردنە بە بەرپرسیاریەتی بۆ ئەوەی ئەو ئاسەوارە نێگەتیڤانەی ململانێكان دروستی دەكەن، كاریگەرییان لەسەر پەیوەندیی نێوان گەلانی ناوچەكە بە گشتی نەبێت.
* هەستی هۆشیاریی نەتەوەیی گەیشتووەتە ئەو ئاستەی كە هەموو كورد «یەكە»، هەروەها سەركردایەتیی سیاسیی كوردستانیش هەوڵیداوە، كورد خۆی لەم شەڕە نەخوازراوە بەدوور بگرێت. ئایا خوێندنەوەی ئێوە بۆ ئەم بارودۆخە چییە؟
- هەرێمی كوردستان بە گشتی، ئەو هەڵوێستانەی كە دەریبڕیوە - چ سەبارەت بە پرۆسەی ئاشتی لە باكوور، یان ئەوەی وەك یەك پاكێج و بە یەك وەفد لەگەڵ نوێنەری ئەمریكا دانیشتوون- سەلمێنەری ئەوەیە كە سەبارەت بە بابەتی ڕۆژئاوا هەڵوێستی وای وەرگرت كە وەفدی كوردستانی وەك یەك وەفد بێت.
هەروەها ئەم بەرپرسیاریەتییەی ئێستا، كە هەرێمی كوردستان بەم عەقڵییەتە بەرپرسیارانەیە لەگەڵ ڕەوشی ڕۆژهەڵات مامەڵەی پێدەكات، پێموایە ڕەنگدانەوەی حاڵەتێكی گرنگە، كە ئەویش ئەوەیە: ئاسایشی نەتەوەیی كوردستان یەك ئاسایشە. كاتێك دەڵێین ئاسایشی نەتەوەیی كوردستان یەك ئاسایشە، پێش هەموو هێزە سیاسییەكان، كاتێك خەڵك لە جادەكاندا هاوار دەكات «یەك گەل و یەك كوردستان»، یان هاوار دەكات «ڕۆژئاوا، ڕۆژهەڵات، باكوور و باشوور، كوردستان یەك وڵاتە»، ئەمە ڕەنگدانەوەی یەكبوونی وڵات و یەكبوونی نەتەوەیە، ئەمە بە ڕاستی ڕەنگدانەوەی یەكبوونی ئاسایشی نەتەوەیی كوردستانە.
ئەم دروشمە تەنیا دروشمێكی هەستی نییە، بەڵكو ڕەنگدانەوەی ئەو هەستە نەتەوەییەیە كە پێشتر هەبووە، بەتایبەتی لەناو گەنجان و ژناندا كە ڕۆڵی سەرەكییان تێدا بینیوە. ئەمە هەنگاوێكی گرنگە بۆ گەیشتن بە هۆشمەندیی نەتەوەیی و هۆشمەندیی نیشتمانی، كە تێیدا هۆشمەندیی نیشتمانیی كوردستانی و هۆشمەندیی نەتەوەیی گەلی كورد وەك یەك وێنا كراوە.
ئێستا ئێمە و گەلی كوردستان لە هەر چوار پارچەكە بە هەلومەرجی جیاوازەوە، لە قۆناغێكی دیكەداین، گەلەكەمان هەوڵ دەدات مۆدێرنیتەی كوردستانی بە تایبەتمەندیی خۆی دروست بكات و ئەو پێناسەیە بۆ خۆی بكاتەوە كە: ئێمە كێین؟ خەڵكەكە خۆی وەڵامی ئەو پرسیارەی داوەتەوە؛ كە ئێمە «كوردین و یەكین»، واتە ئەم دروشمە ڕەنگدانەوەی پێداویستییە؛ پێداویستییەك كە لە چوارچێوەی چەمكی فەلسەفەدا دەچێتە خانەی ئەركی مێژووییەوە.
* لەناو ململانێی نێوان ئەمریكا، ئیسرائیل و ئێراندا، هەرێمی كوردستان چۆن دەتوانێت هاوسەنگییەكی ستراتیژیی كارا بپارێزێت، بۆ ئەوەی بەرژەوەندییە باڵاكانی پارێزراو بن و نەبێتە گۆڕەپانی یەكلاكردنەوەی ململانێ هەرێمییەكان؟
- هاوسەنگیی ئەرێنی بەوە ڕاگیراوە كە ئێمە نابینە بەشێك لە هیچ شەڕێكی وەكالەت. ئێمە لە هەر كاتێكدا بێت، تەنیا بۆ داكۆكیكردن لە خۆمان و لە گەلی كوردستان شەڕ دەكەین، ناچین شەڕی وەكالەت بۆ هیچ لایەنێكی سیاسی بكەین.
ئەم گەلەی ئێمە هێزێك نییە كە لە ژێر ڕكێفی لایەنێكی نێودەوڵەتی، یان هێزێكی هەرێمایەتیدا بێت، تا كاتێك داوامان لێ بكەن، ئێمە بڵێین: بەڵێ حازرین. بە پێچەوانەوە گەلی كوردستان وەك خەڵكەكەی بە بەردەوامی ئەوەی ئیسپات كردووە، هەمیشە حازر و ئامادەیە تەنبا داكۆكی لە خۆی بكات.
ئێمە داكۆكیكارین لە مافەكانی خۆمان، گەلی كوردستان نە چاوی لە مافی كەسە و نە داردەستی كەسیشە. ئەو هێزەش كە گەلی كوردستان هەیبێت، هەر هێزێك بێت - چ هێزی پێشمەرگە بێت، یان هێزی خەڵك- ئەوە تەنیا هێزی گەلی كوردستانە. ئەم هێزە سەر بە هیچ لایەنێكی سیاسی، نێودەوڵەتی، یان هەرێمایەتی نییە، تاوەكو لەسەر داوای ئەوان كارێك بكات. لە هەمان كاتدا، حەقی خۆیەتی داكۆكی لە هەر داواكاری و دەستكەوتێكی خەڵك بكات، لە هەر شوێنێك بێت.
* لەبەر ڕۆشنایی هاوچارەنووسیی پارچەكانی كوردستاندا، ئایا هەر جۆرە هەڕەشەیەك بۆ سەر قەوارەی هەرێم، وەك هەڕەشەیەكی ڕاستەوخۆ بۆ سەر دەستكەوت و مافە سیاسییەكانی كورد لە سەرجەم پارچەكانی دیكەی كوردستان هەژمار دەكرێت؟
- خەڵكی كوردستان و هێزی پێشمەرگە، ناهێڵن ئەو بوارە دروست بێت كە قەوارەی گەلی كوردستان بەرەو لاوازبوون بچێت، چونكە داكۆكیی لێ دەكەن. هەر لەبەر ئەوەش، ئەگەر لە من بپرسیت، من زۆر بە گەشبینییەوە دەڕوانمە ئایندە. ڕەنگە ئەو گەشبینییەش لە هەڵوێست و بڕیاری خەڵكەوە سەرچاوەی گرتبێت، ئەو خەڵكەی لە مانگی ڕابردوودا و لەناو جادە و شەقامەكاندا، جارێكی دی پێناسە و ناسنامەی نەتەوەیی خۆی كردەوە. پێموایە ئەمە گەورەترین هێزە و دەبێت بپارێزرێت، بۆ لایەنە سیاسییەكانیش گرنگە كە ئەم هێز و تەوژمە جەماوەرییە بپارێزن.
لەم هەلومەرجەدا، هەر جۆرە پەرتەوازەییەك بە تاوان هەژمار دەكرێت. ئەوە تاوانێكە كە مێژوو لەو لایەنە -یان لە هەر لایەنێك- خۆش نابێت كە ببێتە هۆكار بۆ دروستبوونی ئەو پەرتەوازەییە.
كورد ئەزموونێكی زۆری لەم بوارەدا هەیە، ئەزموونێكی زۆر لە مامەڵەكردن لەگەڵ هۆكارە نێودەوڵەتییەكان، بڕیارە نێودەوڵەتییەكان، بەڵێنە نێودەوڵەتییەكان و تەنانەت پاشگەزبوونەوەی هێزە نێودەوڵەتییەكان لەو بەڵێنانە.
لێرەدا پێوەرێكی زۆر گرنگ هەیە، ئەویش بەرژەوەندیی گەلی كوردستانە، پاراستنی گەلی كوردستان لە ڕوانگەی پاراستنی ئەوەی كە هەمانە و هەنگاونان بەرەو پێشەوە. پێموایە ئەمە بنەمایەكە، پاراستنی ئەوەی هەمانە و هەنگاونان بۆ پێشەوە، پێویستی بە سیاسەتێك هەیە كە لە ڕوانگەی بەرپرسیاریەتییەوە بێت بەرانبەر پێشهاتەكان. لە هەمان كاتدا، دەبێت ئەم سیاسەتە پشت بە خەڵك ببەستێت، چونكە بنەمای سەركەوتنی ئێمە، پشتبەستنە بە خەڵك، فراوانكردنی ئازادییەكان و دووركەوتنەوەیە لە پەرتەوازەبوون.
