ڕەهەندە دەستووری و نێودەوڵەتییەکانی هێرش بۆ سەر پێشمەرگە

ڕەهەندە دەستووری و نێودەوڵەتییەکانی هێرش بۆ سەر پێشمەرگە


ئەم هێرشە مووشەکییە تەنیا پێشێلکارییەکی سەربازی نییە، بەڵکو لە سێ ئاستی یاساییدا دەکرێت شیکاری بۆ بکرێت کە هەرێمی کوردستان دەخاتە پێگەی "مافی یاسایی بۆ بەرگری و قەرەبووکردنەوە":
١. پێگەی دەستووریی هێزی پێشمەرگە (ئاستی ناوخۆیی)
بەپێی ماددەی (١٢١ / پێنجەم) لە دەستووری ساڵی ٢٠٠٥ی عێراق، هێزی پێشمەرگە وەک "پاسەوانی هەرێم" (حرس الإقليم) ناسێنراوە و بەشێکی شەرعی و دانپێدانراوی سیستەمی بەرگریی کۆماری عێراقە. هەر هێرشێک بۆ سەر ئەم هێزە، لە ڕوانگەی یاساییەوە وەک هێرش بۆ سەر "دامەزراوەیەکی سەربازیی دەوڵەتی عێراق" ئەژمار دەکرێت. ئەمەش وا دەکات حکوومەتی فیدراڵ پابەند بێت بەوەی بەپێی ماددەی (١١٠ / یەکەم) کە تایبەتە بە پاراستنی ئاسایشی نیشتمانی و سنوورەکان، کاردانەوەی فەرمی و یاسایی هەبێت. بێدەنگیی بەغدا لەم حاڵەتەدا، کەمکردنەوەی شکۆی دەستوور و سەروەریی وڵاتە.
٢. پێشێلکردنی پەیماننامەی ڤیێنا و دراوسێیەتی (ئاستی دیپلۆماسی)
پەیوەندیی نێوان دەوڵەتان لەسەر بنەمای ڕێزگرتن لە سنوورەکان بونیاد نراوە. ئەم هێرشە ڕاستەوخۆ پێشێلکردنی "بنەمای دەستوەرنەدان لە کاروباری ناوخۆ" و پاراستنی ئاشتییە. بەپێی یاسای نێودەوڵەتی، هیچ دەوڵەتێک بۆی نییە بەبێ بڕیاری ئەنجوومەنی ئاسایش یان بوونی هەڕەشەیەکی سەلمێنراوی دەستبەجێ، خاکی دەوڵەتێکی دیکە بپێکێت. پەیامەکەی نێچیرڤان بارزانی کاتێک دەڵێت "هیچ پاساوێک هەڵناگرێت"، ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە هیچ بەڵگەیەکی یاسایی نییە (Legal Justification) کە شەرعیەت بدات بەم کردەوەیە، ئەمەش هێرشەکە دەخاتە خانەی "تاوانی نێودەوڵەتی".
٣. بەرپرسیارێتیی نێودەوڵەتی و پاراستنی سەروەری (ئاستی جیهانی)
لێرەدا ماددەی (٥١) لە پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان دێتە کایەوە. ئەم ماددەیە تەنیا لە حاڵەتی "بەرگری لەخۆکردن" ڕێگە بە بەکارهێنانی هێز دەدات. لەبەر ئەوەی هەرێمی کوردستان وەک فاکتەری ئارامی ناسراوە و هیچ هێرشێکی لە خاکەکەیەوە ئەنجام نەداوە، ئەم پەلامارە دەبێتە پێشێلکاریی "ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی". ئەمە ماف دەداتە عێراق و هەرێمی کوردستان کە داوای "قەرەبووی نێودەوڵەتی" بکەن بۆ ئەو زیانە گیانی و ماددیانەی بەر هێزە فەرمییەکان کەوتوون.

ئەم وتارە دەیسەلمێنێت کە هێرشەکە تەنیا کێشەیەکی سیاسی نییە، بەڵکو دۆسیەیەکی یاسایی تەواوە. هەرێمی کوردستان دەتوانێت لە ڕێگەی کەناڵە دیپلۆماسییەکانەوە داوای سزادانی نێودەوڵەتی و گەرەنتیی دووبارە نەبوونەوەی ئەم جۆرە دەستدرێژییانە بکات، چونکە پاراستنی پێشمەرگە، پاراستنی بەشێکە لە سەروەریی نێودەوڵەتیی عێراق.

Top