ڕێککەوتننامەی (١١)ی ئازاری ساڵی (١٩٧٠)، وەک گرنگترین و دیارترین وەرچەرخانی سیاسی و یاسایی لە مێژووی هاوچەرخی عێراقدا دادەنرێت. ئەم ڕێککەوتنە تەنیا کورتکردنەوەی ململانێیەکی چەکداری نەبوو لە نێوان شۆڕشی ئەیلوول بە ڕێبەرایەتیی "مەلا مستەفا بارزانی" و حکومەتی ناوەندی، بەڵکوو یەکەمین بەڵگەنامەی فەرمی و دەستووری بوو کە تێیدا دەوڵەتی عێراق بە ئاشکرا دان بنێت بە ناسنامەی نەتەوەیی گەلی کورد و مافە سیاسی و کارگێڕییەکانیدا لە چوارچێوەی سیستەمی "ئۆتۆنۆمی"دا.
گرنگیی ئەم بابەتە لەوەدایە کە بۆ یەکەمجار لە مێژووی دەوڵەتی عێراقدا، چەمکی "هاوبەشیی ڕاستەقینە" لە دەقێکی یاساییی نێودەوڵەتیدا ڕەنگی دایەوە و بووە بناغەیەک بۆ داڕشتنەوەی دەستووری کاتیی عێراق، کە تێیدا دانی نا بەوەی عێراق لە دوو نەتەوەی سەرەکی (عەرەب و کورد) پێکدێت. ئەم ڕێککەوتننامەیە بەهۆی ئەو بڕگە و بنەما چەسپاوانەی کە تێیدا هاتبوون، وەک "کۆدێكی دەستووری" بۆ هەموو ئەو دەستکەوتە سیاسی و یاساییانە دادەنرێت کە دواتر گەلی کورد لە ساڵی (١٩٩٢) و پاشان لە دەستووری هەمیشەییی ساڵی (٢٠٠٥)دا بەدەستی هێنان.
لە ناوەڕۆکی ئەم بابەتەدا، بە وردی تیشک دەخەینە سەر (١٥) بڕگە جەوهەرییەکەی ڕێککەوتنەکە، کە چۆن ڕەهەندەکانی زمان، بەشداریی سیاسی، گەشەپێدانی ئابووری و مافی ئۆتۆنۆمییان ڕێکخستووە، لەگەڵ شرۆڤەکردنی ئەو کۆسپە یاساییانەی بوونە ڕێگر لەبەردەم جێبەجێکردنی تەواوەتیی بڕگەکانی، بەتایبەت لە ناوچە کێشەلەسەرەکاندا.
ڕۆژی ١١ی ئازار هاوکاتە لەگەڵ ساڵیادی ڕێککەوتننامەی مێژوویی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ لە نێوان گەلی کورد بە ڕێبەرایەتیی سەرکردەی کۆچکردوو مەلا مستەفا بارزانی و حکومەتی ئەوکاتی عێراق، کە تێیدا دان بە هەندێک لە مافەکانی کورددا نرا. ئەم ڕێککەوتننامەیە بوو بە بناغەی زۆرێک لە دەستکەوتەکانی دواتر، و ڕێککەوتنەکەش لە پاشخانێکی ململانێی چەکداریی نێوان حکومەتی ناوەندی و کورد لە ساڵی ١٩٦١ەوە تا واژۆکردنی ڕێککەوتنەکە هاتە کایەوە.
ئەحمەد حەسەن بەکر، سەرۆک کۆماری ئەوکاتی عێراق، بەیاننامەیەکی ڕاگەیاند کە تێیدا هاتبوو: "بیروڕا گۆڕایەوە و هەمووان قەناعەتیان هێنا بە پێویستیی قبوڵکردنی ناوەڕۆکی ئەم بەیاننامەیە و جێبەجێکردنی"، هەروەها بەکر پشووی فەرمیی لە سەرجەم دامودەزگا و فەرمانگە و قوتابخانەکانی دەوڵەتدا بە بۆنەی ئەم یادەوە ڕاگەیاند.
بڕگەکانی ڕێککەوتننامەکە:
١- زمانى كوردى لەپاڵ زمانى عەرەبى بكرێتە زمانى فەرمى لەو ناوچانەى كە زۆرینەى دانیشتووانەكەی كوردن، و كوردى زمانى خوێندن بێت لەم ناوچانەدا، و زمانى عەرەبى لە عێراقدا وەك زمانى دووەم بخوێندرێت لەو سنوورانەى كە یاسا دەستنیشانیان دەكات.
٢- بەشدارى برایانى كورد لە دەسەڵاتدا و جیاوازینەكردن لە نێوان كورد و غەیرە كورد لە وەرگرتنى وەزیفە گشتییەكاندا، بە پۆستە هەستیار و گرنگەكانى دەوڵەت لە وەزارەت و سوپا و هیتر.. لەو كارە گرنگانە بووە و هەیە كە حكومەتى شۆڕش ئامانجى بەدیهێنانیەتى، لەو كاتەى كە دان بەم پرەنسیپەدا دەنێت، جەخت لەسەر پێویستیى كاركردن دەكاتەوە بۆ بەدیهێنانی بە ڕێژەیەكى دادپەروەرانە بە ڕەچاوكردنى پرەنسیپى لێهاتوویى و ڕێژەى دانیشتووان و ئەو بێبەشكردنەى كە لە ڕابردوودا تووشى برایانى كورد هاتووە.
٣- بەهۆی ئەو دواکەوتووییەی کە لە ڕابردوودا لە ڕووی ڕۆشنبیری و پەروەردەییەوە تووشی نەتەوەی کورد هاتووە، پلانێک دادەنرێت بۆ چارەسەرکردنی ئەم دواکەوتووییە لە ڕێگەی:
أ- پەلەکردن لە جێبەجێکردنی بڕیارەکانی ئەنجوومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش دەربارەی زمان و مافە ڕۆشنبیرییەکانی گەلی کورد، و بەستنەوەی ئامادەکردن و ئاراستەکردنی پڕۆگرامە تایبەتەکان بە کاروباری نەتەوەیی کورد لە ڕادیۆ و تەلەفزیۆن بە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی کوردی.
ب- گەڕاندنەوەی ئەو قوتابیانەی کە دەرکراون یان ناچار بوون خوێندن بەجێبهێڵن بەهۆی بارودۆخی توندوتیژی لە ناوچەکەدا بۆ قوتابخانەکانیان بێ ڕەچاوکردنی تەمەنیان، یان دۆزینەوەی چارەسەرێکی گونجاو بۆ کێشەکەیان.
ج- زیادکردنی کردنەوەی قوتابخانە لە ناوچەی کوردنشین، و بەرزکردنەوەی ئاستی پەروەردە و فێرکردن و وەرگرتنی قوتابیانی کورد لە زانکۆ و کۆلێژە سەربازییەکان و ناردنە دەرەوە و زەمالە خوێندنەکان بە ڕێژەیەکی دادپەروەرانە.
٤- فەرمانبەران لە یەکە کارگێڕییەکاندا کە زۆرینەی دانیشتووانەکەی کوردن، لە کورد بن یان لەوانەی کە زمانی کوردی بە باشی دەزانن بەو مەرجەی ژمارەی پێویستیان لێ بەردەست بێت، و بەرپرسە سەرەکییەکان (پارێزگار، قایمقام، بەڕێوەبەری پۆلیس، بەڕێوەبەری ئەمن و هاوشێوەکانیان) دادەمەزرێن و دەستبەجێ دەست دەکرێت بە پەرەپێدانی دەزگاکانی دەوڵەت لە ناوچەکەدا بە ڕاوێژ لە چوارچێوەی ئەو لیژنە باڵایەی سەرپەرشتیی جێبەجێکردنی ئەم بەیاننامەیە دەکات بە جۆرێک جێبەجێکردنی مسۆگەر بکات و یەکڕیزیی نیشتمانی و سەقامگیری لە ناوچەکەدا بەهێز بکات.
٥- حکومەت دان بە مافی گەلی کورددا دەنێت بۆ دامەزراندنی ڕێکخراوەکانی خوێندکاران و لاوان و ئافرەتان و مامۆستایانی تایبەت بە خۆی، و ئەم ڕێکخراوانە دەبنە ئەندام لە ڕێکخراوە نیشتمانییە عێراقییە هاوشێوەکاندا.
٦- بڕگەی (أ): کارکردن بە هەردوو بڕگەی (١) و (٢) لە بڕیاری ئەنجوومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش ژمارە (٥٩) و بە ڕێکەوتی ٥/٨/١٩٦٨ درێژ دەکرێتەوە تا ڕێکەوتی دەرچوونی ئەم بەیاننامەیە، و ئەمە هەموو ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە بەشدارییان لە کارەکانی توندوتیژی لە ناوچەی کوردنشین کردووە.
بڕگەی (ب): کرێکار و فەرمانبەر و کارمەندە مەدەنی و سەربازییەکان دەگەڕێنەوە سەر خزمەت و ئەمەش بێ پابەندبوون بە میلاک ئەنجام دەدرێت و سوود لە مەدەنییەکان وەردەگیرێت لە ناوچەی کوردنشین لە چوارچێوەی پێداویستییەکانیدا.
٧- بڕگەی (أ): دەستەیەک لە کەسانی پسپۆڕ پێکدەهێنرێت بۆ پێشخستنی ناوچەی کوردنشین لە هەموو ڕووەکانەوە بە زووترین کات و قەرەبووکردنەوەی ئەوەی لە ساڵانی ڕابردوودا تووشی بووە و تەرخانکردنی بودجەیەکی پێویست بۆ جێبەجێکردنی ئەوە و ئەم دەستەیەش سەر بە وەزارەتی کاروباری باکوور دەبێت.
بڕگەی (ب): ئامادەکردنی پلانی ئابووری بە جۆرێک کە گەشەپێدانی هاوسەنگ بۆ بەشە جیاجیاکانی عێراق مسۆگەر بکات بە ڕەچاوکردنی بارودۆخی دواکەوتوویی لە ناوچەی کوردنشیندا.
بڕگەی (ج): تەرخانکردنی مووچەی خانەنشینی بۆ خێزانی ئەو کەسانەی کە شەهید بوون لە بارودۆخی شەڕە ناخۆشەکان لە پیاوانی بزووتنەوەی چەکداریی کورد و هیتر، و بۆ پەککەوتە و شێواوەکان بەهۆی ئەو بارودۆخانەوە بەپێی یاسایەکی تایبەت هاوشێوەی یاسا کارپێکراوەکان.
بڕگەی (د): کارکردنی خێرا بۆ فریاکەوتنی زیانلێکەوتووان و پێویستان لە ڕێگەی ئەنجامدانی پڕۆژەی نیشتەجێکردن و هیتر کە کار بۆ بێکاران مسۆگەر بکات و پێشکەشکردنی هاوکاریی عەینی و نەقدیی گونجاو و پێدانی قەرەبووی مەعقوول بەو زیانلێکەوتووانەی پێویستیان بە یارمەتییە، و ئەمەش دەسپێردرێت بە لیژنەی باڵا و ئەوانەی بڕگەکانی پێشوو گرتوونیەتەوە لێرەدا مستەسنا دەکرێن.
٨- گەڕاندنەوەی دانیشتووانی گوندە عەرەب و کوردەکان بۆ شوێنەکانی پێشووی خۆیان، بەڵام دانیشتووانی ئەو گوندانەی کە دەکەونە ناوچەگەلێکەوە کە ئەستەمە بکرێنە ناوچەی نیشتەجێبوون و حکومەت بۆ مەبەستی سوودی گشتی بەپێی یاسا دەستیان بەسەردا دەگرێت، ئەوا لە ناوچە هاوسێیەکان نیشتەجێ دەکرێن و قەرەبووی ئەوەیان دەکرێتەوە کە بەو هۆیەوە تووشی زیان بوون.
٩- پەلەکردن لە جێبەجێکردنی یاسای چاکسازیی کشتوکاڵی لە ناوچەی کوردنشین و هەموارکردنەوەی بە شێوەیەکی تایبەت کە کۆتاییهێنان بە پەیوەندییە دەرەبەگایەتییەکان مسۆگەر بکات، و دەستکەوتنی پارچە زەویی گونجاو بۆ هەموو جووتیاران و بەخشینیان لەو باجە کشتوکاڵییانەی کە لەسەریان کەڵەکە بووە لە ماوەی ساڵانی شەڕە ناخۆشەکاندا.
١٠- ڕێککەوتن کرا لەسەر هەموارکردنی دەستووری کاتی بەم شێوەیەی خوارەوە:
أ- گەلی عێراق لە دوو نەتەوەی سەرەکی پێکدێت کە ئەوانیش نەتەوەی عەرەب و نەتەوەی کوردن و ئەم دەستوورە دان بە مافە نەتەوەییەکانی گەلی کورد و مافی هەموو کەمینەکاندا دەنێت لە چوارچێوەی یەکپارچەیی عێراقدا.
ب- زیادکردنی بڕگەیەک بۆ ماددەی چوارەمی دەستوور: زمانی کوردی لەپاڵ زمانی عەرەبیدا دەبێتە زمانێکی فەرمی لە ناوچەی کوردنشین.
ج- چەسپاندنی ئەوانەی لە سەرەوە باس کران لە دەستووری هەمیشەییدا.
١١- گەڕاندنەوەی ئێستگە و چەکە قورسەکان بۆ حکومەت، و ئەوەش بەستراوە بێت بە جێبەجێکردنی قۆناغە کۆتایییەکانی ڕێککەوتنەکە.
١٢- یەکێک لە جێگرانی سەرۆک کۆمار کورد بێت.
١٣- هەموارکردنی یاسای پارێزگاکان بە جۆرێک کە لەگەڵ ئەم بەیاننامەیەدا بگونجێت.
١٤- گرتنەبەری ڕێکارە داواکراوەکان دوای ڕاگەیاندنی بەیاننامەکە بە ڕاوێژ لەگەڵ لیژنەی باڵای سەرپەرشتیاری جێبەجێکردن بۆ یەکخستنی پارێزگاکان و یەکە کارگێڕییەکان کە زۆرینەیان کورد نیشتەجێن تێیدا بەپێی ئەو سەرژمێرییە فەرمییانەی کە ئەنجام دەدرێن، و دەوڵەت هەوڵ دەدات بۆ پەرەپێدانی ئەم یەکە کارگێڕییە و قووڵکردنەوە و فراوانکردنی پیادەکردنی تێکڕای مافە نەتەوەییەکانی گەلی کورد تێیدا وەک گەرەنتییەک بۆ بەهرەمەندبوونی لە ئۆتۆنۆمی. تاوەکوو ئەم یەکە کارگێڕییە بەدی دێت، کاروباری نەتەوەیی کورد هەماهەنگیی بۆ دەکرێت لە ڕێگەی کۆبوونەوەی خولیی نێوان لیژنەی باڵا و پارێزگارانی ناوچەی باکوور، و لەبەر ئەوەی ئۆتۆنۆمی لە چوارچێوەی کۆماری عێراقدا دەبێت، بۆیە سوودوەرگرتن لە سەروەتە سروشتییەکان لەم ناوچەیەدا لە دەسەڵاتی دەسەڵاتدارانی ئەم کۆمارییە دەبێت بە شێوەیەکی سروشتی.
١٥- گەلی کورد بەشداری دەکات لە دەسەڵاتی یاساداناندا بە ڕێژەی دانیشتووانی خۆی بەرامبەر دانیشتووانی عێراق.
ڕێککەوتننامەی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ دەستکەوتێکی گرنگ بوو لە دەستکەوتەکانی شۆڕشی ئەیلوول بە ڕێبەرایەتیی مەلا مستەفا بارزانی، و خۆڕاگری و خەباتی گەلی کوردستان و قوربانیدان لەپێناو مافەکانیدا، و ئەم ڕێککەوتننامەیە بوو بە بەڵگەنامەیەکی یاسایی و مێژوویی و بەردی بناغە بۆ هەموو دەستکەوتەکانی دواتری گەلی کورد.