١١ی ئاداری ١٩٧٠؛ کاتێک خەباتی چەکداری مەرجەکانی ئاشتی سەپاند (خوێندنەوەیەکی ستراتیژی بۆ گۆڕینی هاوکێشەی مەیدانی بۆ دەستکەوتی سیاسی)
لە مێژووی ململانێ چەکدارییەکاندا، یاسایەکی نەگۆڕ هەیە: "هیچ دەستکەوتێکی سیاسی لەسەر مێزی گفتوگۆ بەدەست نایەت، ئەگەر پێشتر لەسەر مەیدانی جەنگ زەمینەسازی بۆ نەکرابێت." بەیاننامەی ١١ی ئاداری ١٩٧٠، کە وەک یەکەمین دۆکیۆمێنتی فەرمی بۆ داننان بە مافەکانی گەلی کورد لە مێژووی عێراقدا سەیر دەکرێت، دیارییەکی سیاسیی ڕژێمی بەعس نەبوو، بەڵکو دەرەنجامی حەتمیی شکستی ئامێرە سەربازییەکانی عێراق و باڵادەستیی تاکتیکیی هێزی پێشمەرگە بوو لە چیاکانی کوردستان. لێرەدا هەوڵ دەدەین لە دەرەوەی گێڕانەوە سۆزدارییەکان، هەڵسەنگاندنێکی ستراتیژی بۆ ئەم وێستگە مێژووییە بکات.
یەکەم: خەباتی چەکداری وەک ئامرازێکی ناچارکردن:
لە سەرەتای دامەزراندنی دەوڵەتی عێراقەوە تا ساڵی ١٩٧٠، ستراتیژیی حکومەتە یەک لەدوای یەکەکان بەرامبەر بە کورد، پشتبەستوو بوو بە یەکلاکردنەوەی سەربازی. بەڵام شۆڕشی ئەیلوول، بە بەکارهێنانی جوگرافیای سەخت و پەیڕەوکردنی هونەری شەڕی پارتیزانی، توانی سوپای عێراق بخاتە ناو قەیرانێکی گەورەی لۆجستی و مۆڕاڵییەوە.
لە کۆتاییەکانی شەستەکاندا، سوپای عێراق تووشی داڕمانێکی دەروونی و ماندووبوونێکی زۆر هاتبوو. سەرکردایەتیی کورد زۆر باش لەو بنەمایەی جەنگ تێگەیشتبوو کە "کاتێک ناتوانیت دوژمن بە تەواوی لەناوبەریت، دەبێت هێندە ماندووی بکەیت کە تێچووی شەڕەکەی بۆ گرانتر بێت لە تێچووی ئاشتی." ١١ی ئادار، بەرهەمی گەیشتنی حکومەتی بەغدا بوو بەو قەناعەتە ستراتیژییەی کە بژاردەی سەربازی لە کوردستان گەیشتووەتە بنبەست.
دووەم: پاشەکشەی تاکتیکیی بەعس لە پێناو کۆنترۆڵکردنی ناوەند
کاتێک پارتی بەعس لە ساڵی ١٩٦٨ دەسەڵاتی گرتە دەست، پێگەی لە ناوخۆی عێراقدا زۆر لاواز بوو. ئەحمەد حەسەن بەکر و سەدام حوسێن، پێویستیان بە کات و سەقامگیری هەبوو بۆ لەناوبردنی نەیارە سیاسییەکانیان لە بەغدا و باشوور.
لێرەدا، بەعس پەنای بردە بەر بنەمایەکی ناسراوی ستراتیژی: "کڕینی کات لە ڕێگەی ئاگربەستەوە." ئیمزاکردنی بەیاننامەی ١١ی ئادار، بۆ سەرکردایەتیی کورد دەستکەوتێکی گەورەی نەتەوەیی و یاسایی بوو، بەڵام بۆ بەعس، جۆرێک بوو لە "پاشەکشەی تاکتیکی" بۆ ئەوەی بەرەی باکوور (کوردستان) سارد بکاتەوە، تا ئەو کاتەی سوپاکەی ڕێکدەخاتەوە و دەسەڵاتی خۆی بەسەر تەواوی جومگەکانی دەوڵەتدا دەسەپێنێت.
سێیەم: لە شاخەوە بۆ دامەزراوە؛ گۆڕینی شوناسی جووڵانەوەکە
گرنگییەکی تری بەیاننامەی ١١ی ئادار لەوەدایە کە بۆ یەکەمجار، خەباتی چەکداریی کوردی لە قەوارەیەکی یاسایی و دەستووریدا بەرجەستە کرد. داننان بە زمانی کوردی وەک زمانی فەرمی شانبەشانی عەرەبی لە ناوچە کوردییەکان، و بەشداریکردنی کورد لە دەسەڵاتی جێبەجێکردن و یاسادانان، وەرچەرخانێک بوو لە داواکاریی مانەوە بۆ داواکاریی حوکمڕانی و ئیدارەدان.
سەرکردایەتیی کورد لەم قۆناغەدا، چەکی وەک ئامرازێکی فشار هێشتەوە و لە هەمان کاتدا دەستی کرد بە بونیادنانی ژێرخانی ئیداری. ئەمە سەلماندی کە فەرماندەیی شۆڕش تەنها توانای بەڕێوەبردنی بەرەکانی جەنگی نییە، بەڵکو توانای داڕشتنی دیدگایەکی سیاسیی هەیە بۆ قۆناغی ئاشتی و ئیدارەدانی مەدەنی.
چوارەم: کەلێنی جیۆپۆلەتیکی و پرسی کەرکووک
سەرەڕای گەورەیی دەستکەوتەکان، بەیاننامەی ١١ی ئادار هەڵگری مینێکی تەوقیتکراو بوو، ئەویش پرسی کەرکووک و ناوچە دابڕێنراوەکان بوو. دیاریکردنی چارەنووسی ئەم ناوچانە بەستراوە بە سەرژمێرییەکەوە کە دەبوایە دواتر بکرێت. ڕژێمی بەعس کە دەیزانی لە ڕووی دیمۆگرافییەوە دەدۆڕێت، دەستی کرد بە پڕۆسەی تەعریب و گۆڕینی ناسنامەی ناوچەکە.
ئەمە وانەیەکی گرنگی مێژووی هاوچەرخە: لە دانوستانە ستراتیژییەکاندا، جێهێشتنی خاڵە هەستیارەکان بۆ داهاتوو، زۆرجار دەبێتە هۆی هەڵوەشانەوەی تەواوی ڕێککەوتنەکە. کاتێک بەعس خۆی بەهێز کردەوە و کێشە ناوخۆییەکانی چارەسەر کرد، لە ساڵی ١٩٧٤دا لە ڕێککەوتنەکە پەشیمان بووەوە و دووبارە جەنگ دەستی پێکردەوە.
دەتوانین بڵێین، بەیاننامەی ١١ی ئاداری ١٩٧٠، تەنها کاغەزێک نییە لە ئەرشیڤی مێژوودا، بەڵکو دۆکیۆمێنتێکی زیندووە کە سەلمێنەری هێزی ئیرادەی چەکداری و دانوستانی زیرەکانەی سەرکردایەتیی کوردە. ئەو بەیاننامەیە بووە بنەمای یاسایی و سیاسی بۆ هەموو ئەو دەستکەوتانەی کە دواتر لە ڕاپەڕینی ١٩٩١ و دەستووری ٢٠٠٥ی عێراقدا چەسپێنران.
ئەمڕۆش، کاتێک کورد مامەڵە لەگەڵ بەغدا یان وڵاتانی ناوچەکە دەکات، گرنگترین وانەی ١١ی ئادار ئەوەیە: مافەکان نادرێن، بەڵکو لەسەر بنەمای هاوسەنگیی هێز و توانای دروستکردنی فشار لەسەر ئەرزی واقیع، وەردەگیرێن. دیپلۆماسییەت بەبێ بوونی هێزێکی ڕێکخراو و ئیرادەیەکی پۆڵاین لەسەر زەوی، تەنها داواکارییەکی بێکاریگەرە.

هاوكار محهمهد محهمهدڕهشید