خاڵكوتان لە ناو ئافرەتانی كورددا دابونەریتێكی كۆنی ڕازاندنەوە بووە، كە تێیدا نەخش و خاڵی شین یان سەوز بە تاتۆكردن لەسەر ڕوخسار (چەناگە، ناوچەوان، یان دەست و مل نەخشێندراون. ئەمە مێژوویەكی دووری هەیە و وەك نیشانەی جوانی، ناسنامەی عەشیرەتی، یان بۆ پاراستن لە نەخۆشی و چاوی پیس بەكار هاتووە. واتای كەلتووری: لە كۆندا، خاڵكوتان هێمایەكی كەلتووری بەهێز بووە بۆ ئافرەتانی كورد، زۆرتر لەسەر چەناگە، نێوان برۆكان، یان لووت و دەستەكان نەخشێندراون، ئەم نەخشانە زیاتر بۆ جوانی و ڕازاندنەوە بووە، بەڵام هەندێك باوەڕی كۆمەڵایەتی بۆ ڕێگریكردن لە نەخۆشی یان بەدكاریش (چاوپیسی) تێكەڵ بووە. ئەم دابونەریتە بە تێپەڕبوونی كات بەرەو نەمان چووە و ئێستا كەمتر دەبینرێت، بەڵام وەك بەشێكی میراتی كەلتووری مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت.

خاڵ لەسەر پشتی دەستەكان و لەسەر هەموو پەنجەكانی ژنان، لەسەر هەردوو لاجانگی ژنان، لەسەر چەناگە، لەسەر لێوی خوارەوە، لەنێوان برۆكاندا، لەسەر ڕوومەتی چەپ و ڕاست، لەسەر سنگی ژنان، لە هەردوو لای لووت و لەسەر ملی ژنان دەكوتران و ئەمانەش بە گشتی بۆ خەمڵاندن و ڕازاندنەوە بوون. هەروەها هەندێك جار پیاوانیش لەسەر هەردوو لای لاجانگی خۆیان و لەسەر دەستیان خاڵیان دەكوتا، هەندێكیان بۆ مەبەستی ڕازاندنەوە و هەندێكیشیان سەرئێشەیان هەبوو و بۆ ئارامگرتن خاڵیان لەسەر هەردوو لاجانگیان دەكوتا. هەروەها ئەو ژنانەی بۆ ماوەیەكی زۆر منداڵیان نەبووە و دوای ماوەیەكی زۆر منداڵیان بووە، لەسەر ڕوومەتی ژێرین و لای ڕاست، لەسەر لووت و چەناگەی منداڵەكە خاڵیان دەكوتا و مەبەست لێی ئەوە بووە كە ئەو منداڵەیان بۆ بمێنێتەوە.