پڕۆفیسۆر سینیشا مالیێشێڤیچ، خاوەنی كورسیی كۆمەڵناسییە لە زانكۆی دوبلین (UCD) و ئەندامی ئەكادیمیای شاهانەی ئێرلەندا و ئەكادیمیای ئەوروپایە. بە یەكێك لە تیۆریستە هەرە كاریگەرەكانی جیهان لە بوارەكانی ناسیۆنالیزم، جەنگ و توندوتیژی دەناسرێت. نووسەری چەندین كتێبی پڕبایەخە، نوێترین كتێبی بە ناوی «ناسیۆنالیزم وەك شێوازێكی ژیان -Nationalism as a Way of Life» بڵاو كراوەتەوە و بەرهەمەكانی بۆ زیاتر لە ١٤ زمان وەرگێڕدراون.

لەم دیمانە تایبەتەدا، لەگەڵ پڕۆفیسۆر مالیێشێڤیچ دەچینە ناو قووڵایی تیۆرییەكانی لەسەر ناسیۆنالیزمی مۆدێرن. پێكەوە باس لەوە دەكەین كە چۆن مرۆڤی مۆدێرن بووەتە «كاراكتەرێكی نەتەوەیی» و بۆچی جیهانی ئەمڕۆ ناتوانێت لە دەرەوەی چوارچێوەی نەتەوە بیر بكاتەوە، هەروەها لە ڕوانگەیەكی كۆمەڵناسیی مێژووییەوە، تیشك دەخەینە سەر پرسی كورد وەك گەورەترین نەتەوەی بێدەوڵەت، ئایا بێدەوڵەتیی كورد دەرئەنجامی كێشەی ناوخۆییە، یان بەرهەمی ئەو «دڕندەییە ڕێكخراوەیە» كە لەلایەن دەوڵەتە باڵادەستەكانەوە پەیڕەو كراوە؟.

 

* با لە سەرەكیترین پرسیاری تیۆرییەوە دەست پێبكەین، ئێوە لە كتێبی «ناسیۆنالیزم وەك شێوازێكی ژیان»دا، جەخت لەوە دەكەنەوە كە ناسیۆنالیزم، لەبری ئەوەی تەنیا ئایدیۆلۆژیایەكی سیاسی، یان دیاردەیەكی كاتی و نائاسایی بێت، بووەتە ڕەگەزێكی قووڵ و چەسپاو لە ناوجەرگەی ژیانی ڕۆژانە و خودێتیی مرۆڤی هاوچەرخدا. لە دیدگایەكی كۆمەڵناسییانەوە، ئەم وەرچەرخانە چۆن گۆڕانكاریی بەسەر شێوازی تێگەیشتنی ئێمەدا دەهێنێت، بۆ چەمكی ناسیۆنالیزم لە جیهانی ئەمڕۆماندا؟

- ئەم كتێبە نوێیەم درێژەپێدەری كارەكانی پێشوومە، كە تێیدا هەوڵ دەدەم وێنەیەكی گشتگیرتر و جیهانیتر نیشان بدەم. من لێرەدا چوارچێوەی تیۆریی ناسیۆنالیزمی ڕەگداكوتاو (Grounded Nationalism) دادەڕێژم و بۆ چەندین نموونەی جیاواز لە جیهاندا بەكاری دەهێنم؛ لە ژاپۆن و هەنگاریاوە بگرە، تا گانا و دەوڵەتانی یوگۆسلاڤیای پێشوو.

من خەریكی لێكۆڵینەوەم لەوەی كە چۆن «خودێتیی هاوچەرخ» ڕەهەندێكی نەتەوەیی وەرگرتووە؛ واتە بۆچی مرۆڤی مۆدێرن لە بنەڕەتدا بوونەوەرێكی «نەتەوەیی»یە، لە كاتێكدا زۆربەی توێژینەوەكانی بواری ناسیۆنالیزم سەرنج دەخەنە سەر ئەوەی ئایا نەتەوەكان دیاردەیەكی مۆدێرنن یان نا. من توێژینەوە لەسەر ئەوە دەكەم كە بۆچی خودی «مۆدێرنێتە» ناسیۆنالیستییە. ناسیۆنالیزم بووەتە ئایدیۆلۆژیایەكی ئەوەندە بەهێز كە لە هەموو شوێنێكدا هەیە. ئێمە ئێستا لە جیهانێكی «نەتەوە-تەوەر»دا دەژین، كە تێیدا دەبێت هەموو كەسێك خاوەنی ئاڵا، هێمای نەتەوەیی و سروودی نیشتمانی بێت. دوو، یان سێ سەدە لەمەوبەر، جیهان بەم شێوەیە نەبوو. جیهانێكی ئیمپراتۆری بوو، كە تێیدا شێوازی شەرعییەتپێدان بە دەسەڵاتی سیاسی جیاواز بوو، خەڵكیش ناسنامەی خۆیان زیاتر لە چوارچێوەی ئایین، ناوچەگەری، یان پەیوەندییە خزمایەتییەكاندا پێناسە دەكرد، نەك لە چوارچێوەی نەتەوەدا. كەواتە تیشكی سەرەكیی من لەسەر ئەوەیە كە چۆن ئەم «خودێتییە مۆدێرنە» توانی بەم شێوەیە بەسەر بوونماندا زاڵ بێت.

* ئەگەر ناسیۆنالیزم بووبێتە بەشێك لە شێوازی مامەڵەی ڕۆژانەی مرۆڤایەتی لە جیهاندا، ئەی چۆن جۆر و شێوازە جیاوازەكانی پۆلێن بكەین؟ ئێوە هەمیشە ڕەخنەگر بوون لەو جیاكارییە كلاسیكییەی كە دەكرێت لە نێوان «ناسیۆنالیزمی مەدەنی» لە ڕۆژئاوا و «ناسیۆنالیزمی ئەتنیكی» لە ڕۆژهەڵاتدا. ئایا ئەم دابەشكارییە هێشتا لە ڕووی شیكارییەوە بایەخی ماوە، یان لەبری ئەوەی ڕاستییەكان ڕوون بكاتەوە، زیاتر تەمومژاوییان دەكات؟

- من هەمیشە بە گومانەوە لەو دیدگایەم ڕوانیوە كە ڕۆژئاوا تەنیا بە مەدەنی و ڕۆژهەڵاتیش تەنیا بە ئەتنیكی وێنا دەكات. ئێستا بە ڕوونی دەبینین كە ڕۆژئاواش تا چ ڕادەیەك دەتوانێت «ئەتنیكی» بێت، هەرچەندە ڕەنگە شۆڕشی فەڕەنسا وەك پڕۆژەیەكی مەدەنی و لەسەر بنەماكانی یەكسانی، برایەتی و ئازادی دژی ئیمتیازاتە فیوداڵییەكان دەستی پێكردبێت، بەڵام واقیعەكە لە سایەی شەڕە ئیمپریالییەكانی ناپلیۆندا زۆر لەوە ئاڵۆزتر بوویەوە.

من لەبری ئەوەی ناسیۆنالیزمی مەدەنی و ئەتنیكی وەك دوو جەمسەری دژ بەیەك ببینم، وەك مەودایەكی بەردەوام (Continuum) لێیان دەڕوانم، چونكە هەموو ناسیۆنالیزمەكان هەردوو ڕەگەزەكەیان تێدا كۆبووەتەوە. تەنانەت ناسیۆنالیزمێكی «مەدەنی» وەك مۆدێلی فەڕەنسییش، لە مێژوودا مۆدێلێكی توانەوەخواز و زۆرەملێ بووە و جەختی لەسەر جۆرێكی دیاریكراو لە سێكۆلاریزم و زمان كردووەتەوە. لەبری پەنابردن بۆ دابەشكاریی نێوان ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا، پێویستە باس لە ئاستەكانی گشتگیری بكەین، بۆ نموونە، ناسیۆنالیزمی عێراقی دەكرێت وەك پڕۆژەیەكی شیعەگەریی داخراو وێنا بكرێت، یان وەك پڕۆژەیەكی مەدەنی كە سوننە، كورد و پێكهاتەكانی دیكەش لەژێر چەتری ناسنامەیەكی هاوبەشی «عێراقیبوون»دا كۆبكاتەوە، تەنانەت ناسیۆنالیزمی كوردیش، سەرەڕای ئەوەی لەسەر بنەمایەكی ئەتنیكی وەستاوە، دەتوانێت مەدەنی و فرەڕەنگ بێت، كەواتە مەسەلە سەرەكییەكە ئەوەیە: ئایا چوارچێوەی ناسیۆنالیزمەكە گشتگیر و كۆكەرەوەیە، یان پەراوێزخەر و داخراو؟

* ناسیۆنالیزم لە دەرەوەی سنوورەكانی ئەوروپا ڕەهەندێكی سەرنجڕاكێشتر وەردەگرێت. ئێوە بۆ لێكدانەوەی هۆكارەكانی سەركەوتن، یان شكستی بزووتنەوە جیاوازەكان، چەمكی «ناسیۆنالیزمی ڕەگداكوتاو»تان (Grounded Nationalism) پێشنیار كردووە؛ ئایا ئەم چوارچێوەیە چۆن دەتوانێت یارمەتیمان بدات، بۆ تێگەیشتن لە ڕێڕەو و ئاراستەكانی ناسیۆنالیزم لە ناوچەیەكی وەك ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا؟

- ناسیۆنالیزمی ڕەگداكوتاو تیشك دەخاتە سەر سێ پرۆسەی سەرەكی:

 یەكەم: پەرەپێدانی ڕێكخراوە كۆمەڵایەتییەكان

ناسیۆنالیزم پێویستی بە توانای ڕێكخراوەیی هەیە، واتە گواستنەوە لە كۆمەڵە نهێنییەكانەوە بۆ ناو پارتە سیاسییەكان و دواجاریش دەستگرتن بەسەر دەوڵەتدا. لە كەیسی كورددا، ئێمە ئەمە لە ڕێگەی ڕێكخراوە جیاوازەكانەوە دەبینین، لە پەكەكەوە تا دەگاتە پارتە سیاسییە دامەزراوە جێگیرەكانی ناو هەرێمی كوردستانی عێراق.

 دووەم: بڵاوبوونەوەی ئایدیۆلۆژیایە

 ئەمە باس لەوە دەكات كە چۆن ئایدیۆلۆژیا لە نوخبەی ڕۆشنبیرەوە بۆ ناو جەستەی كۆمەڵگە دەپەڕێتەوە، ئەمەش پێویستی بە خوێندەواری، میدیا و سیستمی پەروەردە هەیە؛ ئەو ئامرازانەی كە لە كوردستانی عێراقدا تا ڕادەیەكی باش سەركەوتوو بوون.

سێیەم: ناسیونالیزم ڕایەڵەك بۆ كۆكردنەوەی نەتەوەیە

ئەمەش تێكەڵاوبوونە لە ناو كایەكانی ژیانی ڕۆژانە، یان ئەوەی من پێی دەڵێم هاوپشتیی ورد (Micro-solidarity)، ئەمە ئەو خاڵەیە كە تێیدا چەمكی نەتەوە بە تۆڕە خێزانی و هاوڕێیەتییەكانەوە گرێ دەدرێت. ڕاشكاوانەتر كاتێك خەڵك لە ناو وردەكارییەكانی ژیانیاندا هەست بە نەتەوە دەكەن، چ لەو خواردنەی دەیخۆن، یان ئەو یارییە وەرزشییەی دەیكەن، هەست بە نەتەوە دەكەن.

بزووتنەوە سیاسییە كوردییەكان لە ڕووی ڕێكخراوەیی و هاوپشتیی وردەوە زۆر سەركەوتوو بوون، وەك لە شوێنێكی وەك ڕۆژئاوا دەبینرێت، بەڵام، لە ڕووی ئایدیۆلۆژییەوە بە دابەشكراوی ماونەتەوە. گرژیی قووڵ لە نێوان ئاراستە چەپەكان و میانڕەوەكان و جیاوازییە زمانەوانییەكاندا هەیە، بۆ هەبوونی ناسیۆنالیزمێكی بەهێز و پایەدار، پێویستە هەر سێ ڕەگەزەكە (ڕێكخراو، ئایدیۆلۆژیا و هاوپشتیی ورد) بە هەماهەنگی و تەریب لەگەڵ یەكتر كار بكەن.

* زۆرجار باس لە كورد وەك گەورەترین نەتەوەی بێدەوڵەت دەكرێت. لە ڕوانگەی كۆمەڵناسیی مێژووییەوە، ئایا ئەم بێدەوڵەتییە دەرئەنجامی لێكترازان و پەرتەوازەیی ناوخۆییە، یان بەرهەمی ئەو «دڕندەییە ڕێكخراوەیە» كە لەلایەن دەوڵەتە باڵادەستەكانەوە پەیڕەو كراوە؟

- لێكدانەوەی پرسی كورد بەبێ ئاوڕدانەوە لە میرات و پاشماوەی كۆڵۆنیاڵیزم و ئیمپراتۆرییەتەكان مەحاڵە، جیۆپۆلیتیكی هێزە زلهێزەكان هەمیشە هۆكارێكی یەكلاكەرەوە بووە و تا ئێستاش هەر وایە. بە پێچەوانەی گرووپە بچووكترەكان كە نەیانتوانیوە بگەنە سەربەخۆیی، كوردەكان گرووپێكی نەتەوەیی گەورەن كە هەر لە سەرەتاوە لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی ئیمپراتۆرییەكان دابەش كران، نەك تەنیا لە لایەن هێزە ڕۆژئاواییەكانی وەك بەریتانیا و فەڕەنسا، بەڵكو لە لایەن عوسمانی و سەفەوییەكانیشەوە.

ئەم میراتە ئیمپراتۆرییانە بوونە ڕێگر لەبەردەم گەشەی نەتەوەیی كورد. تەنیا دوای جەنگی دووەمی جیهانی بوو كە بزووتنەوەكان بە ڕاستی كەوتنە گەشەكردن، لە توركیا، پڕۆژەی توانەوەخوازی لە سایەی ئەتاتوركدا، كە هیچ ناسنامەیەكی قبووڵ نەبوو جگە لە «توركبوون»، بووە هۆكاری ئەوەی كورد ناچار بێت خەباتی بەرگری لە بوونی خۆی دەست پێبكات. لە عێراق دوای ڕووخانی سەدام حوسێن، دۆخەكە بە شێوەیەكی ڕیشەیی گۆڕا و كورد توانی بگاتە جۆرێك لە خۆبەڕێوەبردن كە زۆرینەی ڕەگەزەكانی دەوڵەتبوونی تێدایە. ئەمڕۆ كوردستانی عێراق ئاستێك لە دەوڵەتبوون نیشان دەدات كە پێشتر وێنا نەدەكرا، بزووتنەوە ناسیۆنالیستییەكان هەروا بە ئاسانی لەناوناچن، بەڵكو گەشە دەكەن، سەربەخۆیی كوردیش بۆ داهاتوو، ئەگەرێكی جیۆپۆلیتیكییە.

* زۆرێك لە تیۆرە كلاسیكییەكان لەسەر ئەو بڕوایەن كە ناسیۆنالیزم بەرهەمی دەوڵەتە، كەچی لە كەیسی كورددا ناسیۆنالیزمێكی بەهێز بەبێ بوونی دەوڵەتێكی سەربەخۆ نیشان دەدات، ئەم واقیعە چۆن پێداچوونەوە بە تیۆرە كلاسیكیەكاندا دەكات؟

- تیۆرە سیاسییە كلاسیكییەكان جەخت لەوە دەكەنەوە كە قەوارەی دەوڵەت مەرجێكی بنەڕەتییە، واتە مۆدێلی «سەرەتا دەوڵەت و دواتر نەتەوە»، وەك ئەوەی لە بەریتانیا، یان ئیسپانیا دەبینرێت، بەڵام ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پەیڕەوی لە شێوازێك دەكات كە زیاتر لە ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا دەچێت، كە تێیدا ناسیۆنالیزم بە شێوەی «لە خوارەوە بۆ سەرەوە» و لە دژی ئیمپراتۆرییەتەكان سەری هەڵدا.

من ڕەخنەم لە تیۆری هێمای ئەتنیكی «ئەتنۆسیمبۆلیزم» هەبووە، كە تەنیا تیشك دەخاتە سەر ڕەگ و ڕیشە كەلتوورییەكان. هەرچەندە ناتوانیت نەتەوە لە هیچەوە دروست بكەیت، بەڵام كەلتوور بە تەنیا بەس نییە. زۆر كەس پێیانوایە بۆ دروستبوونی نەتەوە، یەك زمان پێویستە، كەچی كورد خاوەنی ناسنامەیەكی نەتەوەیی بەهێزە سەرەڕای بوونی زمان و زاراوەی جیاواز، ڕێك وەك سویسرییەكان. تێڕوانینی من جەخت لەوە دەكاتەوە كە دەبێت سەیری توانای ڕێكخراوەیی و بڵاوبوونەوەی ئایدیۆلۆژی بكەین، نەك تەنیا تیشك بخەینە سەر دەوڵەت، یان هێما كەلتوورییەكان. كەیسی كورد ئەوە دەسەلمێنێت كە دەكرێت نەتەوەبوون لە ڕێگەی خۆڕاگریی دامەزراوەیی و كۆمەڵایەتییەوە بەردەوام بێت، تەنانەت بەبێ بوونی دەوڵەتێكی خاوەن سەروەرییش.

* بۆچی قەومیەی عەرەبی ڕێڕەوێكی جیاوازی گرتەبەر؟ بۆچی لە زۆرینەی بارەكاندا شكستی هێنا لە بەرهەمهێنانی ناسنامەیەكی مەدەنیی گشتگیر و، لەبری ئەوە بەرەو سیستمێكی سەربازی و خۆسەپێن وەرچەرخا؟

- ناسیۆنالیزمی عەرەبی بە شێوەیەكی سەرنجڕاكێش ئاڵۆزە، لە نێوان ساڵانی پەنجاكان و شەستەكانی سەدەی ڕابردوودا، ئەم ناسیۆنالیزمە لە نێوان میراتە ئیمپراتۆرییەكان و ئەو ململانێیەدا مابووەوە كە كێ نوێنەرایەتیی تەواوی جیهانی عەرەبی دەكات، هەروەها لەگەڵ سۆسیالیزم و ناسیۆنالیزمی سەرانسەریی عەرەبی (پان-عەرەبیزم) ئاوێتە بوو، بەڵام هەرگیز وەك پڕۆژەیەكی یەكگرتوو و تۆكمە گەڵاڵە نەبوو.

كاتێك پڕۆژە سۆسیالیستییەكە شكستی هێنا، ئەو بۆشاییە لە لایەن توندڕەویی ئایینییەوە پڕكرایەوە. جێگەی سەرنجە كە بزووتنەوەكانی وەك داعش، سەرەڕای ئەوەی بانگەشەی دژایەتیكردنی ناسیۆنالیزم دەكەن و جەخت لەسەر چەمكی «ئوممە» دەكەنەوە، بەڵام زۆرجار وەك دەوڵەتێكی ناسیۆنالیستیی ئەتنیكی كار دەكەن و ئیمتیاز دەدەنە گرووپ و پلەبەندییەكی كۆمەڵایەتیی دیاریكراو. سەركردەكانی وەك جەمال عەبدولناسر، یان قەزافی هەوڵیان دا ڕێبەرایەتیی ناسیۆنالیزمی عەرەبی بكەن، بەڵام لە كۆتاییدا تەنیا ناسیۆنالیزمێكی پارچەپارچەی «میسری، لیبی، یان سووری»یان لێ بەرهەم هات. بە شێوەیەكی پارادۆكسانە، زۆرێك لەو ئیسلامیزمە توندڕەوانەی ئەمڕۆ دەیبینین، ئاراستەیەكی سێكۆلاركراوی ئایینە، كە بۆ ئامانجە ناسیۆنالیستییە ئەتنیكییەكان بەكار دەهێنرێت.

* لە ئێستادا ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە قووڵی بەدەست ململانێ تائیفییەكانەوە دەناڵێنێت. ئایا ناسیۆنالیزم دەتوانێت وەك چوارچێوەیەكی بەدیل سەقامگیری فەراهەم بكات، یان خودی ناسیۆنالیزم بەشێكە لە داینامیكی توندوتیژی؟

- ڕۆژئاواییەكان زۆرجار لە ڕوانگەی «كۆنە قینەكانەوە» سەیری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەكەن، ڕێك وەك چۆن بۆ ململانێكانی یوگۆسلاڤیا وایان دەكرد، بەڵام ئەمە هیچ پەیوەندییەكی بە واقیعەوە نییە. بۆ چەندین سەدە، خەڵك بە هەموو جیاوازییەكانیانەوە لەژێر سایەی سیستمە ئیمپراتۆرییەكانی وەك سیستەمی «میللەت»ی عوسمانیدا پێكەوە دەژیان.

ململانێ ئەو كاتە سەر هەڵدەدات، كە ناسیۆنالیزم بۆ دروستكردنی دەوڵەتێك بەكار دەهێنرێت كە ڕێگە بە هیچ جیاوازییەك نادات، ئێمە ئەمەمان لە مۆدێلی توركیای سێكۆلاردا بینی، كە داوای توانەوەی تەواوەتیی (ئاسیمیلاسیۆن) نەتەوەكانی دیكەی دەكرد، ئەمەش توندوتیژیی لێدەكەوێتەوە. ناسیۆنالیزم خاوەنی «دوو ڕووە»، هەم دەتوانێت كۆكەرەوە و یەكخەر بێت، هەمیش دەتوانێت پەراوێزخەر و دوورخەرەوە بێت. بۆ دەستەبەركردنی سەقامگیری، پێویستمان بە جۆرێك لە «نیشتمانپەروەریی دەستووری» هەیە، كە تێیدا مرۆڤەكان بە پاشخانە جیاوازەكانیانەوە، لەسەر ئەوە ڕێككەون كە هاووڵاتیی یەكسان بن، بەداخەوە زۆرجار ئەم پرۆسەیە بەهۆی دەستوەردانی جیۆپۆلیتیكییەوە تێك دەدرێت.

* ئایا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ئایین جێگەی ناسیۆنالیزمی گرتووەتەوە، یان هەردووكیان پێكەوە بۆ هەمان مەبەست و ئامانجی سیاسی وەگەڕ خراون؟

- لە سەدەی نۆزدەهەمدا، ناسیۆنالیزم وەك پڕۆژەیەكی سێكۆلار و لیبڕاڵ لە دژی هەژموونی پیاوانی ئایینی لە وڵاتانی عەرەبی سەری هەڵدا، بەڵام ئەمڕۆ ئێمە شایەتحاڵی بە «ئایینیكردنی ناسیۆنالیزم»ین، مەسەلەكە ئەوە نییە كە ناسیۆنالیزم و ئایین لە بەریەككەوتندا بن، بەڵكو ناسیۆنالیزم هێما ئایینییەكان بۆ ئامانج و مەبەستەكانی خۆی بەكار دەهێنێت.

بەكارهێنانی هێما ئایینەكان لەلایەن ناسیونالیزمەوە، ئێمە ئەمە لە ئەمریكا لە ڕێگەی پرۆتێستانتیزمی توندڕەو، لە هیندستان لە ڕێگەی ناسیۆنالیزمی هیندۆسی و لە توركیای سەردەمی ئەردۆغاندا دەبینین. پڕۆژەكەی ئەردۆغان پڕۆژەیەكی «ناسیۆنالیستیی ئایینی»یە؛ ئەو هێما ئایینییەكان بەكار دەهێنێت، نەك مەرج بێت لەبەر خاتری خودی باوەڕ، بەڵكو بۆ پێناسەكردنەوەی «توركایەتیی سەردەمی عوسمانی» هەر ئەمەشە هۆكاری ئەوەی كە لە توركیادا جۆرێك لە دوژمنكاریی بەرانبەر بە پەنابەرە سوورییەكان هەیە، سەرەڕای بوونی ئایینێكی هاوبەش، ئەگەر مەسەلەكە بە ڕاستی «ئوممە» بووایە، دەبوو پێشوازییان لێ بكرایە، بەڵام چونكە ئەمە ناسیۆنالیزمێكی ئەتنیكییە، ناسنامە ئایینییەكە لە چاو ناسنامە نەتەوەییەكەدا دەبێتە ڕەگەزێكی لاوەكی و پلە دوو.

* لە دوماهیدا ئایا پێشبینیتان بۆ داهاتووی ناسیۆنالیزمی كورد چییە؟ ئایا كورد دەتوانێت ببێتە نموونەی ناسیۆنالیزمێكی دیموكراسی و گشتگیر لە ناوچەكەدا؟

- ئەزموونی خۆبەڕێوەبەریی كوردی سووریا لە ڕۆژئاوا دەستكەوتێكی دەگمەن و گرنگ بوو بۆ جیهان، نیشانی دا كە دەكرێت كۆمەڵگە لە ئاستێكی بچووك و گشتگیردا ڕێك بخرێت، بە شێوەیەك كە ژنان و پێكهاتە جیاوازەكان لەخۆ بگرێت، تەنانەت لەژێر گوشارە توندەكانی جەنگیشدا، ئەوە ئەزموونێكی زیندوو و ڕاستەقینە بوو لە دیموكراسیی ڕاوێژكاریدا (Deliberative democracy)، لە عێراقیشدا، دامەزراوە كوردییەكانی هەرێمی كوردستان لە ناو بارودۆخێكی زۆر سەختدا بە باشی كاریان كردووە، ئەمە دەیسەلمێنێت كە نەتەوەی كورد دەتوانێت و شایستەی ئەوەن خاوەنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان بن، چونكە دەتوانێت بە شێوەیەكی ڕێكوپێك بەڕێوە بچێت. گەورەترین نیشانەی پرسیار لای توركیا دەمێنێتەوە، ئەوەیە كە لە قۆناغی دوای ئەردۆغاندا چی ڕوودەدات. جیهانی ئێمە خەریكە بەرەو نادیاری دەچێت و زمانی ئیمپراتۆری خەریكە دەگەڕێتەوە ناو سیاسەتی جیهانی. هەرچەندە پێشبینیكردنی وردی گۆڕانكارییەكان كارێكی ئەستەمە، بەڵام ناسیۆنالیزمی كوردی هێزێكی جێگیر و هەمیشەییە كە بەردەوام دەبێت لە گەشەكردن و خۆگونجاندن لەگەڵ ئەم وەرچەرخانە جیۆپۆلیتیكییانەدا.