هاوسەرگیریی پەیوەندییەكی فەرمی و ڕۆحی نێوان دوو كەسە كە لەسەر چەند بنەمایەكی پتە و بەهێز دادەمەزرێت، لەم پەیوەندیەدا ئافرەتان زیاتر گرنگی و بایەخ بە بۆنە تایبەتەكانیان دەدەن و لە بەرامبەردا پیاوان بە گشتی كەمتر بایەخ بە شتە وردەكانی ژیان دەدەن، وەك یادی هاوسەرگیری، یان ساڵڕۆژی لە دایكبوونی هاوژینەكەی و ساڵڕۆژی لە دایكبوونی منداڵەكان، چونكە ئەوە سرووشتی زۆرینەی پیاوەكانە، ئەوەش زۆرجار لای خانمان دەبێتە مایەی دڵشكان و نیگەرانی. خانمانی بەشداربووی ئەم ڕاپۆرتەی گۆڤاری گوڵان لە دیدی خۆیانەوە خوێندنەوە بۆ بابەتەكە دەكەن.

گوڵان: كۆمەڵایەتی

 

 

تابان حەسیب خانمێكی خاوەنكارە و لەمبارەیەوە دەڵێت: «پڕۆسەی هاوسەرگیری بۆ ئافرەتان بڕیارێكی گرنگی ژیانە كە لەسەر بنەمای دڵ و دەروون و جەستە و فیكر و جوانی و گەنجیەتی بنیاد دەنرێت، كە ئەمەش لەسەر ڕەزابوونی هەردوولا (كوڕ-كچ)كە لەسەر كۆمەڵێك ئەحكام و ئاداب و سونەت و شەریعەتی ئیسلام بنیاد دەنرێت، بۆیە هەردوولا هەست بەو ئارامییە دەكەن كە لە پرۆسەكەدا بەدەستیان هێناوە، هەردوولا پۆشاكن بۆ یەكتر، یەكتر جوان تر دەكەن كەموكورتی یەكتر دادەپۆشن و دەبن بە خاوەنی نیوەی دین، باشترین گەنجینەی دونیا هاوسەری باشە و بۆ هەردوولا هەروایە، لە هاوسەرگیرییەوە مرۆڤ فێری بەها جوانەكان و ڕەوشتە بەرزەكان و خزمایەتی و كەسایەتی و بەخشندەیی دەبێت، سەرچاوەی خۆشەویستیش لەلای ئافرەتانەوە دەست پێدەكات، چونكە ئافرەتیش (وقرنا فی بیوتكن)لەماڵەوە دادەنیشێت زیاتر بیردەكاتەوە زیاتر هۆگر دەبێت زیاتر لە خەمی پاراستنی پرۆسەكەدایە، بەپێچەوانەی پیاوانەوە

كە مێشكیان بازنەیی و لە قاڵب دراوە، پیاو كوڕی دەرەوەیە كوڕی دەشتە، ماندووە كەمتر بیر لە هەندێك لایەن دەكاتەوە، من هەمیشە وتوومە ئافرەتان دەستێكی سحریان هەیە لە پاراستنی پەیوەندی خۆشەویستی و زیندووكردنەوەی ساڵیادی هاوسەرگیری و گرینگیدان بە هەندێ لایەنی ڕوحی و جەستەیی وەك پارێزگاری كردن لە ماڵ و حاڵ و منداڵ و خێزان و دەست گرتن بە سامانی پیاوەكەی و دروستكردنی پردێكی بەهێز بۆ تێپەڕاندنی كێشەو گرفتەكانی ژیان، لە چوار چێوەی ئەم بیركردنەوە و بەها گرنگە لەلای ئافرەتان دەبینین هەمیشە ئافرەت دەست پێشخەرە لە بابەتی ئیشق و ئەوین و خۆشەویستی و هۆگر بوون بۆیە بەوەفاتی مێردەكەی بێوەژن دەكەوێت، ئافرەت كاراكتەرێكی زۆر زیرەك و لێزانە بۆ خێزان و پەروەردەی ماڵ و منداڵ و هاوسەری ئەمانە هەموو بۆ ئافرەتانی ساڵیحەن، لێرەوە پەیامم بۆ ئافرەتان ئەوەیە هەموو پایەكانی هاوسەرگیری بپارێزن گرنگی بەو گەوهەرە بەنرخە بدەن كە بەدەستیان هێناوە خاوەندارێتی لێدەكەن كە ئەویش هاوسەرە باشەكەیەتی، پێیان دەڵێم بەڕاستی ئاشقی مێردەكەت بەو ڕێز لەو پەیوەندییە جوانە بگرە و بە خۆشەویستییەوە تەمەنی هاوسەرگیریەكەت درێژ بكەوە و بیپارێزە».

تەنكە مەجید مامۆستایە و سەبارەت بە هەمان پرس ڕایوایە كە «ساڵیادی هاوسەرگیری زیاتر لای خانمان جێگەی بایەخە بەڵام لەوە جوانتر ئەوەیە هاوسەران بڕوایان بە یەكتری هەبێت.

لێرەوە پرسیارێك دێتە ئاراوە ئایا لەم سەردەمەدا تاچەند هاوسەران ئاگاداری ڕۆژی هاوسەرگیریی خۆیانن، من پێموایە ڕۆژی هاوسەرگیری ڕۆژێكە هەرگیز لە بیرچوونەوەی نییە، بۆیە پێویستە كات و ڕۆژی دیاریكراو لەلایەن هەردوو ڕەگەز لە بیر نەكرێت، بەڵام بەداخەوە زوربەی هەرە زۆری پیاوان ئەم ڕۆژە لەبیر دەكەن من ناڵێم هەموویان بەڵام زۆربەیان كاتەكە لە بیر دەكەن یاخود گوێی پێ نادەن، ئافرەتان زیاتر بە تەنگ ئەم بابەتەوە دێن لێرەوە دەتوانین بڵێین ئەوان زۆر وردن لە ژیانی ڕۆژانە، چونكە ئافرەت بۆ بەرامبەرەكەی هەست و سۆزی زیاتر دەجولێت، هەروەها بەشێكی زۆری ئافرەتەكان ڕۆژی هاوسەرگیری بە یەكێك لە ڕۆژە گرنگەكانی ژیانیان دەزانن، چونكە هاوسەرگیری دەبێتە هەنگاوێكی گرنگ لە ژیانیاندا و دەچنە قۆناغێكی نوێی ژیانەوە، هاوسەرگیری دەبێتە هەلێك بۆ دروستكردنی خێزان و بەردەوامبوونی نەوە دوای نەوە، ڕۆژی هاوسەرگیری دەبێتە ڕۆژێكی تایبەت و لەبیرنەكراو بۆ ئافرەتەكان.

بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە كە پیاوان ڕۆژی هاوسەرگیرییان لا گرنگ نییە، بەڵكو هەردوولا ئەم ڕۆژەیان لا خۆشەویستە و بە یەكێك لە ڕۆژە گرنگەكانی ژیانیان دەزانن.

 چۆن وا بكەیت هاوسەرەكەت ئەم ڕۆژە لەبیر نەكات، ئەمە پرسیارێكی زۆر گرنگە بۆ ئەوەی هاوسەرەكەت لەبیر نەكەیت، دەتوانیت ئەم كارانە بكەیت:

 پەیوەندییەكی باش دروست بكە و هەوڵ بدە پەیوەندییەكی باش و قووڵ لەگەڵ هاوسەرەكەت دروست بكەیت، بە گفتوگۆكردن و گوێدان بە قسەكانی.

 كاتی بۆ تەرخان بكە و هەوڵ بدە كاتی خۆت بۆ هاوسەرەكەت تەرخان بكەیت و لەگەڵیدا بیت.

 سەرسامی بە و هەوڵ بدە هاوسەرەكەت سەرسام بكەیت بە كار و كردەوەكانت.

 دەربڕینی خۆشەویستی بكە و هەوڵ بدە خۆشەویستیت بۆ هاوسەرەكەت دەرببڕیت، بە وشە و بە كردەوە.

 بیرەوەرییەكان بژیێنەوە و هەوڵ بدە بیرەوەرییەكانی هاوسەرگیریتان بژیێنەوە و لەبیری نەكەیت.

بەم كارانە دەتوانیت هاوسەرەكەت هیچ كات ڕۆژە خۆشەكانی ژیانی هاوسەرگیری لەبیر نەكات و پەیوەندییەكی باشتر دروست بكەیت.

لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا ئافرەت ورد تر دەڕوانیتە پەیوەندییەكان و بەپێی توێژینەوەكان، ئافرەتەكان زۆرجار وردترن لە بیركردنەوە و هەستكردن بە پەیوەندییەكان، ئەمە دەتوانێت بە هەندێك هەڵوێست و ڕەفتاری ئافرەتەكان دەركەوێت، وەك:

 ئافرەتەكان زۆرجار زانیارییە وردەكان لە بیر ناكەن و لە پەیوەندییەكاندا گرنگییان پێ دەدەن.

 ئافرەتەكان زۆرجار هەست بە پەیوەندییەكان دەكەن و دەتوانن هەستەكانی هاوسەرەكانیان بخوێننەوە.

 ئافرەتەكان زۆرجار لە پەیوەندییەكاندا گرنگی بە وردەكارییەكان دەدەن و هەوڵ دەدەن كێشەكان چارەسەر بكەن.

بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە كە پیاوان ورد نین، بەڵكو پیاوان زۆرجار لە شێوەیەكی تر وردن و گرنگی بە لایەنە جیاوازەكانی پەیوەندییەكان دەدەن.

لە كۆتاییدا بەو هیوایەم هیچ كاتێك ناخۆشی نەكەوێتە نیوان هیچ هاوسەر و هاوژینێك هەردەم یادی هاوسەرگیری لە باوەشی خۆشەویستی بكەنەوە».

ڕێزان محەمەد بەڕێوەبەری خۆیەتی/ لە دیوانی بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی سۆران بەمجۆرە گوزارشت لە بۆچوونی خۆی دەكات و دەڵێت: « ئافرەتان بە پەرۆشەوە چاوەڕوانی ساڵیادی هاوسەرگیرین، لە كاتێكدا پیاوان زۆرجار ئەو ڕۆژە لە بیر دەكەن، پیاوان بەیانی كە چاویان دەكەنەوە خەمی خواردنەوەی كوپێك چا یان كوپێك قاوەن كەچی ئافرەتەكە چاوەڕێی پیرۆزبایی و دەربڕینی هەست و سۆزە لە هاوسەرەكەی، ئەم جیاوازییە تەنها كێشەیەكی سادە نییە، بەڵكو ڕەگی لە هۆكارە كۆمەڵایەتی و دەروونی و بایۆلۆژییەكاندا هەیە، لە منداڵییەوە، كچان فێری ئەوە دەكرێن كە گرنگی بە پەیوەندییەكان و یادەوەرییە تایبەتەكان بدەن، ئەوان دەبینن كە دایكیان یادی دەكاتەوە كە كەی ڕۆژی لەدایكبوونی باوكمانە، كەی ساڵیادە، كەی پێویستە دیاری بنێردرێت، ئەم فێربوونە بێدەنگە بەڵام بەهێزە و كاریگەرە.

كوڕان لە بەرامبەردا هاندەدرێن بۆ سەرنجدان بە كار و دەستكەوتی دەرەكی، پێیان دەگوترێت كە ئەركیان دابینكردنی بژێوی خێزان و بڕیاری گەورەیە، نەك یادكردنەوەی ڕۆژە تایبەتەكان.

لە كۆمەڵگەی كوردی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئافرەتان بە (دڵی ماڵ) تەماشا دەكرێن و ئەو بەرپرسیارە لە پاراستنی گەرمی و سۆز و یادەوەرییە خێزانییەكان، پیاوانیش لە بەرامبەردا بەرپرسیارن لە كاروباری دەرەكی و دابینكردنی ئابووری، لەم چوارچێوەیەدا، ساڵیادی هاوسەرگیری وەك “ئەركی ئافرەت” تەماشا دەكرێت، بۆیە توێژینەوە زانستییەكان دەریدەخەن كە ئافرەتان توانایەكی بەهێزتریان لە یادكردنەوەی وردەكارییەكانی ڕووداوە سۆزدارییەكاندا هەیە، كاتێك ڕووداوێكی گرنگی سۆزدارانە ڕوودەدات وەك ڕۆژی هاوسەرگیری، مێشكی ئافرەت ئەو یادەوەرییە بە قوڵی كۆدەكاتەوە، نەك تەنها ڕێككەوتەكە، بەڵكو هەموو هەستەكانی ئەو ڕۆژەش لە هزری خۆی تۆمار دەكات.

پیاوان یادەوەرییەكانیان بە شێوەیەكی زیاتر ڕاستەوخۆ كۆدەكەنەوە، یادیان دێتەوە كە هاوسەرگیریان كرد، بەڵام ڕێككەوتە دیاریكراوەكە ئەو گرنگییەی بۆیان نییە، بۆیە پیاوان خۆشەویستییان بە شێوەی عەمەلی دەردەبڕن وەك كاركردن بۆ خێزان، چاككردنەوەی شتەكان، دابینكردنی پێداویستییەكان، لای ئەوان ئەمانە دەربڕینی خۆشەویستین. ژنان لەبەرامبەردا زیاتر پێویستیان بە دەربڕینی وشەی جوان و سیمبولی خۆشەویستییە، وەك ساڵیاد و دیاری و وشەی خۆش، ئەم جیاوازییە دەبێتە هۆی تێنەگەیشتن پیاو بە كاركردن خۆشەویستی نیشان دەدات و سەرسامە كە بۆچی ئافرەت تووڕەیە بە لە بیرچوونی ڕێككەوتێك. ئافرەت چاوەڕوانی وشە و سیمبۆلە و هەست بە بێ بایەخی دەكات، بۆ زۆرێك لە ئافرەتان ساڵیادی هاوسەرگیری تەنها ڕێككەوتێك نییە، ئەو سیمبۆلی نوێكردنەوەی ئەو بەڵێنەیە كە لە بەردەم یەكتر دراوە، لە جیهانێكی پڕ لە گۆڕان، ساڵیاد پەیامێك دەگەیەنێت بۆ ئافرەتان كە بریتییە لەوەی كە «ئێمە هێشتا پێكەوەین، هێشتا ئەو بەڵێنەی بە یەكترمانداوە پارێزراوە» كاتێك پیاوێك ساڵیادەكە لە بیر دەكات، ژن هەست دەكات كە گرنگی بەو بەڵێنە نادرێت، گرنگی بە ئەو نادرێت. ئەمە دەبێتە برینێكی سۆزدارانە، هەرچەندە ئەگەر پیاوەكە هیچ مەبەستی خراپیشی نەبوو بێت. بۆیە گرنگترین هەنگاو گفتوگۆی ڕوونە، ژن پێویستە ڕوونبكاتەوە كە بۆچی ساڵیاد بۆی گرنگە، كاتێك ساڵیاد دەكرێتەوە، هەست دەكەم كە دەمبینیت، هەست دەكەم كە هێشتا ئەو ڕۆژە بۆت گرنگە، هەست دەكەم كە من بۆت بە نرخم. پیاویش پێویستە بە دڵسۆزییەوە گوێ بگرێت و هەوڵ بدات تێبگات. ئەگەر بۆی سەختە یادی بێتەوە، دەتوانێت یادەوەری لە مۆبایلەكەیدا دابنێت یان داوای یارمەتی بكات. هەردوو لایەن پێویستە تێبگەن كە جیاوازی لە دەربڕینی خۆشەویستی واتای ئەوە نییە كە یەكێكیان كەمتر خۆشەویستی هەیە، بەڵكو تەنها شێوازەكانیان جیاوازە، پیاو پێویستە قبوڵی ئەوە بكات كە ساڵیاد بۆ هاوسەرەكەی زۆر گرنگە، ئەگەرچی بۆ خۆی ئەوەندە گرنگ نەبێت. ئافرەتەكەش پێویستە بزانێت كە كاركردن و ماندووبوونی هاوسەرەكەی بۆ خێزان دەربڕینی خۆشەویستییەتی. چەند هەنگاوی سادە دەتوانن یارمەتیدەر بن بۆ پیاوان یادەوەری لە مۆبایل پیاوان دەتوانن یادەوەری بخەنە مۆبایلەكانیانەوە، دوو هەفتە پێش ساڵیاد، بۆ ئەوەی كاتی تەواویان بۆ پلاندانان هەبێت، هەروەها گفتوگۆی ساڵانە هەر ساڵێك پێكەوە قسە بكەن لەسەر ئەوەی چۆن دەیانەوێت ساڵیادەكە بكەن، هەندێك ساڵ لەوانەیە ئاهەنگێكی گەورەی بووێت، هەندێك ساڵ شتێكی سادەتر. دەكرێ ئافرەت ڕێز لە كاركردنی هاوسەرەكەی بگرێت، پیاویش ڕێز لە پێداویستییەكانی سۆزدارانەی ئافرەتەكەی بگرێت، جیاوازی لە گرنگیدان بە ساڵیادی هاوسەرگیری دەركەوتەی قوڵی جیاوازی لە پەروەردە و بیركردنەوە و دەربڕینی خۆشەویستییە.

ئەم جیاوازییە هیچ كامیان كەمتر یان گەورەتر ناكات، تەنها نیشانی ئەوەیە كە هەردووكیان بە شێوەی جیاواز جیهان دەبینن، بۆیە سەركەوتنی پەیوەندی پشت بە تێگەیشتن، ڕێزگرتن، و ئامادەیی بۆ فێربوونی زمانی خۆشەویستی یەكتر دەبەستێت.

 كاتێك پیاوێك هەوڵ دەدات یادی بێتەوە و ئافرەتێك هەوڵ دەدات تێبگات، ساڵیادەكان دەبنە دەرفەت بۆ نزیكبوونەوەی زیاتر و بەهێزكردنی ئەو بەڵێنەی كە ساڵانێك پێش ئێستا دراوە.

لە كۆتاییدا، خۆشەویستی ڕاستەقینە ئەوەیە كە هەردووكیان هەوڵ بدەن لە جیهانی یەكتر تێبگەن و بە شێوەیەك خۆشەویستی نیشان بدەن كە لایەنی بەرامبەر هەستی پێبكات. ساڵیادی هاوسەرگیری تەنها ڕۆژێك نییە بەڵكو دەرفەتێكە بۆ ئەوەی بە یەكتر بڵێن» من هێشتا تۆ هەڵدەبژێرم، هەر ڕۆژێك»ئەمەش بۆ ئەوەی ساڵیادەكان ببنە دەرفەتێك بۆ نزیكبوونەوەی زیاتر، نەك هۆكاری بێزاری».