بەخشینی خەڵاتی پوشكین لەلایەن ڤڵادیمیر پوتین سەرۆكی ڕووسیاوە بە پڕۆفیسۆر ڕەشاد میران، خەڵاتێكی ئاسایی نییە، بەتایبەتی كە لە ڕۆژی یەكێتیی نیشتمانیی ڕووسیادا لە كۆشكی كرێملین پێشكەش بەم زانایەی كورد كرا. خەڵاتەكە بە ناوی شاعیری گەورەی ڕووسیا (پوشكین) لە ساڵی 1999وە بەو كەسایەتییانە دەبەخشرێت كە لە بوارەكانی كولتوور و هونەر و زانستە مرۆییەكان كاریگەرییان هەبووە. سەرۆكی هەرێمی كوردستان نێچیرڤان بارزانی پیرۆزبایی لە دكتۆر ڕەشاد میران كرد و ڕایگەیاند؛ پرۆفیسۆر دكتۆر ڕەشاد میران وەكو پسپۆڕێكی كۆمەڵناسی كورد و زانایەكی ئیتنۆگرافی جێی ڕێزگرتنە. ڕەشاد میران یەكەمین زانای كوردە كە ئەم خەڵاتەی وەرگرت كە لە بوارە زانستی و كۆمەڵناسی و زمان و كولتوور و مێژووی كورد بەناوبانگە، وەرگرتنی ئەم خەڵاتە شانازییەكی نەتەوەییە و دووپاتكردنەوەی پەیوەندییە مێژوویی قووڵەكانی نێوان گەلی ڕووسیا و نەتەوەی كوردە، كە لە زەمانی قەیسەرییەوە ناوەندە ئەكادیمی و كولتوورییەكانی ڕووسیا زیاتر لەهەموو وڵاتانی دیكە گرنگیان بە مێژوو زمان و كولتووری كوردی داوە، ئەم خەڵاتە دەرگای پتەوكردنی پەیوەندییەكانی كورد لە ڕووی ئەدەب و كولتوور و ڕۆشنبیری لەگەڵ گەلی ڕووسیا دەكاتەوە. گۆڤاری گوڵان لەسەر ئەم پرسە دیدارێكی لەگەڵ پرۆفیسۆر دكتۆر ڕەشاد میران ساز دا.

 

* سەرەتا بەناوی سەرنووسەر و ستافی گۆڤاری گوڵانەوە پیرۆزباییەكی گەرم لە بەڕێزت دەكەین، كە وەكو یەكەمین زانای كورد خەڵاتی پوشكینی پێ بەخشرا. پرسیارەكەمان ئەوەیە ئەم خەڵاتە بەرزە كولتوورییەی ڕووسیا بۆ پڕۆفیسۆر دكتۆر ڕەشاد میران و گەلی كورد بەگشتی چی دەگەیەنێت؟

- سوپاس بۆ جەنابت و بەڕێزان سەرنووسەر و ستافی گۆڤاری گوڵان. بەخشینی ئەم خەڵاتە بەر لە هەموو شتێك ڕێزلێنانە لە زمان و كولتووری ڕووسی، ئینجا بە پلەی دووەم خەڵات و ستایشێكە بۆ ئەو پسپۆڕانەی كاریان لەسەر ئەم بوارانە كردووە و بەرهەمیان هەن. ڕووسی زمانێكی جیهانییە و بەم زمانە نووسین لەسەر مێژوو و كولتوور و ژیانی كۆمەڵایەتی نزیكەی هەرهەموو میللەتان هەن و ئەم بەرهەمانە وەرگێڕدراون بۆ سەر زۆربەی زمانانی جیهان، بۆیەش دەسەڵاتی سیاسیی ڕووسیا ئەمەكدارانە خەڵات دەبەشێتەوە وەك پێزانینێك بۆ ئەرك و ماندووبوونی ئەوانەی میللەتانی خۆیان ئاشنادەكەن بە زمان و مێژوو و كولتووری ڕووسی؛ لەنێو ئەمانەشدا نەتەوەی كورد كە دەمێكە، لە ڕێی وەرگێڕانەكانەوە، ئاشنای شاكار و داهێنانە ئەدەبییەكانی ڕووسییە و مەدالیای پوشكین بۆ كوردێك مایەی شانازییەكی نەتەوەییە.

كاندیدكردنی من بۆ ئەو خەڵاتە لەلایەن قونسوڵی گشتیی ڕووسیاوە لە هەولێر- ماكسیم ڕۆبین بوو كە ئاشنای وەرگێڕانەكانی من، هەروەها چەند بەرهەمێكم بوو بە زمانی ڕووسی، جگە لەوەش سەرسام بوو بەو كتێبخانە ڕووسییەی كە من لە ئەكادیمیای كوردی ڕێكمخست و داممەزراند، ئینجاش بە ڕاوێژ لەگەڵ نوێنەری حكومەتی هەرێم لە ڕووسیا دكتۆر دانەر مستەفا و ڕەزامەندیی كۆمسیۆنی تایبەت بە خەڵات بەخشینی سەربە سەرۆكایەتیی ڕووسیای فیدڕاڵ. لەبەر گرنگی و بایەخی خەڵاتەكە خستیانە بۆنەی ڕۆژی یەكێتییی نیشتمانیی ڕووسیا كە ساڵانە دەیگێڕن لە ٤/١١ دا.

خەڵات بەخشینەكە لە هۆڵی تەشریفاتی كرێملن بوو، نزیكەی بیست كەسێك دەبووین [ ڕووس- تیایاندا پیاوانی ئایینیی كریستیان و ئیسلام و جوو. یابانی، ڤێتنامی، ئەڵمانی، چەند كەسێكی ئەفریقی و ئیماڕاتییەك و..] – هۆڵەكە تابڵێی ڕازاوە و شكۆدار بوو، سەرۆك پوتین بە تەنیا هاتە ژوورەوە و یەكسەر لە وتارێكی كورتیدا بەخێرهاتنی ئێمەی كرد و ئاماژەی بە دەور و چالاكییەكانمان كرد لە بواری لێك نزیككردنەوەی زێتری میللەتانمان لە ڕووسیاوە و..

دوای ئەوە یەك بە یەك بانگكراین بۆلای سەرۆك، ئەمیش مەدالیای پوشكینی بە یەخەمانەوە لكاند و بە دەستگوشینەوە وێنەمان گرت – هەریەك لە ئێمە پەیڤێكی كورتی خوێندەوە. پەیڤەكەی من وێڕای دەربڕینی سوپاس و پێزانین بۆ مەدالیاكە، هیوام خواست كە پەیوەندییەكانی كورد لەگەڵ ڕووسیادا هەمیشە زێتر بەرەو پێشەوە بچن و داوام كرد كە ئەم (سەرۆك) كاریگەریی زێتر بنوێنێ تا ڕووسیزانانی كورد دانەبڕێن لە زمان و كولتووری ڕووسییەوە. دوای سوپاس و پێزانینم بە ڕووسی، بە «سوپاسی» كوردی كۆتاییم بە گوتەكەم هێنا و دووبارە دەستگوشین و پێمگوت: هیواخوازم ڕۆژێك لە كوردستان پێشوازیتان بكەین، ئەویش گوتی: «بە خۆشحاڵییەوە» . جێی سەرنجە كە من داوام كردبوو بە خەڵكی هەرێمی كوردستانی عێراق بانگ بكرێم، كەچی ئەمان كردیان بە هاووڵاتیی ناوچەی ئۆتۆنۆمیی كوردی لە عێراق. دواتر، لە ئوتێل، تاوتۆی ئەمەم كرد لەگەڵ بەڕێز ئەندرێی كلیمۆڤ- ئەندامی مەكتەبی سیاسیی حیزبی ڕووسیای یەكگرتوو(حیزبی پوتین) و جێگری سەرۆكی كۆمیسیۆنی هاوكاریی نێونەتەوەیی و گوتم: دەڵێی ئێوە گرفتێكتان لەگەڵ وشەی «كوردستان» هەیە. هەندێك دیپلۆماسییانە وەڵامی دایەوە و دواجار گوتی: هەر وڵاتەو تێرمینۆڵۆگیای سیاسیی خۆی هەیە پەیڕەوی دەكات. بەڵام وەك خۆم و وەك نەتەوەی ڕووس هەرگیز لاریمان لە ناوی كوردستان نییە. دوای میواندارییەكی ناوازە لە مۆسكۆ، بە ڕێز و خزمەتگوزارییەكی زۆرەوە ئێمەیان گەیاندە فڕۆكەخانە و ماڵئاواییمان لێ كردن . دەبێ ئەوەش بڵێم كە نوێنەری حكومەتی هەرێم لە ڕووسیا كاك د. دانەر و كارمەندێكیان خاتون ئارینا بەردەوام لە خزمەت من و خانەوادەكەم بوون لە مۆسكۆ و درێغییان نەكرد- سوپاسی لە ڕادەبەدەرم بۆیان.

* تا چەند بەخشینی ئەم خەڵاتە بە زانایەكی گەورەی كورد كاریگەریی لەسەر ناساندنی كورد و ئەدەب و كولتوورەكەی هەیە لەسەر بواری ئەدەب و ڕۆشنبیریی ڕووسیا؟

- ناوەندە ئەكادیمی و كولتوورییەكانی ڕووسیا، هەر لە زەمانی قەیسەرییەوە، زێتر لە هەموو وڵاتانیتری دنیا ئاشنای مێژوو و زمان و كولتووری كوردین و كتێبخانەیەكی گەورەی ئەم بوارەیان هەیە، كە ئەمەش دەرفەتی بۆ ڕووسیزانانی كورد ڕەخساند وەرگێڕانەكانیان ئەنجام بدەن. جگە لەوە لەم ساڵانەی دواییش بەردەوام سیاسەتمەدار، شاندی ئەكادیمی و پسپۆڕی بوارە جیاوازەكانیان سەردانی كوردستانیان كردووە و پەیوەندییان پتەوتر و ئاشناییان زێتر بووە.

* ئەدەبی ڕووسی بەتایبەتی بەرهەمەكانی «دۆستۆیڤسكی و تۆڵستۆی و پوشكین» تا چەند گرنگن بۆ كورد لێی ئاشنا بین و ئایا خاڵی هاوبەشی ڕۆشنبیری و ئەدەبی نێوان گەلی كورد و گەلی ڕووسیا هەن؟

- ئەمانە كەڵە نووسەر و ئەدیب و شاعیری ئاستی جیهانین، شاكارەكانیان بە هەموو دنیادا بڵاوبوونەتەوە و بە زمانی كوردییش هەن. بێگومان خوازیارانی مەعریفە لێیانەوە سوودمەند دەبن.

* وەكو زانایەكی كورد كە خاوەنی یەكەمین خەڵاتی پوشكینی، چی بكرێت بۆ ئەوەی پەیوەندیی نێوان زانكۆ و ناوەندە ئەكادیمی و ڕێكخراوەكانی بواری ڕۆشنبیری و ئەدەبی لە نێوان ڕووسیا و كورد بەهێز بكرێت؟

- ئەم جۆرە پەیوەندییانە بە ڕاددەیەك هەن، بەڵام نە وەك پێویست. ساڵانە قوتابیی كورد لە زانكۆكانی ڕووسیا وەردەگیرێن و بڕوانامە بەدەست دێنن؛ نوێنەرایەتیی حكومەتی هەرێمی كوردستان چالاكیی هونەری و كولتووری ئەنجام دەدەن. بایەخدانی زێتر بە زمانی ڕووسی و هاندان و پشتگیریكردنی وەرگێڕانی بەرهەمەكانیان بۆ زمانی كوردی، هەروەها كردنەوەی بەشی زمانی ڕووسی لە زانكۆكان- هەموو ئەمانە گرنگن بۆ پەرەدان بە پەیوەندیی نێوان ڕووسیا و هەرێمی كوردستان..

لە كۆتاییدا بە دەرفەتی دەزانم سوپاسی بێ پایانم ئاڕاستەی بەرپرسانی باڵای كوردستان بكەم بۆ بایەخدانیان بەم بۆنەیە، بەرز نرخاندنیان و پیرۆزبایی گەرمیان. هەروەهاش سوپاسم و ڕێزم بۆ دەزگاكانی ڕاگەیاندن، بۆ كەسانی نزیك و دۆست و سەرجەم كوردستانییان .