ئەرك و بەرپرسیارێتیی داهاتووی پەرلەمانتارانی هەڵبژێردراوی كورد لە بەغدا
دوای كۆتاییهاتنی هەڵمەتەكانی هەڵبژاردن كە چەند هەفتەی ڕابردوو لە هەرێمدا بەڕێوەچوو، بە هۆی ململانێی توند لە هەڵمەتەكانی ڕاگەیاندن و وتاری پڕ لە سۆز و گلەیی لە یەكتر، هەندێك جار ئەو چالاكییە هەڵبژاردنانە تێكەڵ بە شێواندنی ڕاستییە مێژووییەكان و بوختان و جنێودانەوە دەبوون، لە ئەنجامدا ئەو هەڵمەتانە هەوڵ بوون بۆ هێنانەكایەی دابەشكاریی سیاسی و دروستكردنی هەڵمەتی ڕاگەیاندن، كە كاریگەریی نەرێنی لەسەر شەقامی سیاسیی كوردستان بەجێهێشت. بەڵام بە كۆتاییهاتنی گەرموگوڕیی هەڵمەتەكان، پێویستە هەموو هێزە كوردستانییەكان ڕووبەڕووی قۆناغی ئێستا ببنەوە و بە جددی كار بۆ یەكخستنی هەڵوێستەكان بكەن، لە ڕێگەی كارێكی پەرلەمانیی بەكۆمەڵ و بەرپرسیارانە بۆ بەرگریكردن لە مافە ڕەواكانی گەلەكەمان لە هەموو بوارە نیشتمانی و نێودەوڵەتییەكاندا.
پێویستە دوای سەركەوتنی نوێنەرانی كورد، لە قۆناغی ململانێی حزبی و بەرگریكردن لە بەرژەوەندییە تەسكەكانی حزبییەوە بگوێزرێتەوە بۆ قۆناغی كارێكی هاوبەشی نیشتمانی، واتە كارێكی كاریگەری پەرلەمانی كە پشت ببەستێت بە سوودوەرگرتن لە ئەزموونەكانی ڕابردوو و پابەندبوون بە یەكخستنی هەڵوێستەكان، بۆ بنیادنانی هاوبەشییەكی ڕاستەقینە لەگەڵ بەغدا و، لە چوارچێوەی ڕێزگرتن لە قەوارەی هەرێم لە ناو دەوڵەتی فیدڕاڵیی عێراقدا.
لەم ڕووەوە چەند ئەركێكی سیاسی و ئەخلاقی هەن، كە پێویستە نوێنەرانی هەڵبژێردراوی كورد پابەندی بن، لەوانە:
١-هێوركردنەوەی شەقامی كوردستانی و گەڕاندنەوەی متمانە بە پڕۆسەی سیاسی لە ڕێگەی بڵاوكردنەوەی بەیاننامەیەكی هاوبەش لەلایەن هەموو كوتلە سیاسییەكانی كوردستانەوە، سەبارەت بە پابەندبوون بە ئەنجامەكانی هەڵبژاردن و كردنەوەی لاپەڕەیەكی نوێی پەیوەندی لە نێوانیاندا.
٢- پەیوەندیكردن لەگەڵ ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی و دەزگاكانی ڕاگەیاندن و بڵاوكردنەوەی دیدگای نوێنەران، كە ئەوان نوێنەری هەموو پێكهاتەكانی كۆمەڵگەی كوردستانن، نەك ئەو حزبانەی كە سەر بەوانن.
٣- دروستكردنی هاوپەیمانییەك لەنێوان نوێنەرانی هێزە كوردستانییەكان، لەسەر بنەمای میساقی شەرەف و پابەندبوونی نوێنەرانی هەرێم بە دەنگدانی بەكۆمەڵ لە پرسە چارەنووسسازەكاندا.
٤- پێكهێنانی ئەنجومەنێكی كوردستانی لە سەرۆكی كوتلە پەرلەمانییەكانی كوردستان لەگەڵ كۆمەڵێك ڕاوێژكار لە هەموو بوارەكاندا، وەك سەكۆیەكی هەماهەنگی بۆ خستنەڕووی پرسەكانی تایبەت بە هەرێم و بەرگریی هاوبەش لە مافە دەستوورییەكانی.
٥- دابەشكردنی ئەركەكانی هەموو لێژنە پەرلەمانییەكان لەنێوان نوێنەرانی هەرێم لەسەر بنەمای لێهاتوویی و دووركەوتنەوە لە لایەنگریی حزبی لە دامەزراندنەكاندا، لەگەڵ گۆڕینەوەی پۆستەكانی سەرۆكایەتیی لێژنەكان بە شێوەیەكی دەوری.
٦- یەكخستنی هەڵوێستی دانوستان لەگەڵ حكومەتی فیدڕاڵی و دیاریكردنی هێڵی سووری هاوبەش، وەك پاراستنی یەكڕیزیی كوردستان و ڕێزگرتن لە دامەزراوەكانی هەرێم و گرنگیدان بە بەرژەوەندیی گشتیی هەرێم.
بەربەستەكان كە نوێنەرانی گەلی كوردستان لە بەغدا ڕووبەڕووی دەبنەوە زۆرن، لەوانە:
١- كێشە لە پێكهاتەی دەسەڵاتی یاسادانان، چونكە نەبوونی ئەنجومەنی فیدڕاڵی، نوێنەرایەتیی ڕاستەقینەی هەرێمی كوردستان لە پەرلەمانی بەغدا پەك دەخات و، جۆرێك لە ناهاوسەنگیی لە یاسادانان دروست دەكات.
٢- ناكۆكیی یاسایی لە لێكدانەوەی دەسەڵاتەكانی حكومەتی فیدڕاڵی و حكومەتی هەرێم لە بەڕێوەبردنی دۆسێیەكانی نەوت و گاز.
٣- بە سیاسی كردنی پشكی هەرێم لە بوودجەی گشتی و مووچەی فەرمانبەران.
٤- بەردەوامبوونی ئاڵۆزییەكانی ناوچەكانی ماددەی ١٤٠ی دەستووری ساڵی ٢٠٠٥ی عێراق و دواكەوتنی بەردەوام لە جێبەجێكردنی ئەم ماددەیە.
٥ - پەرشوبڵاویی هەڵوێستی كورد توانای دانوستان لاواز دەكات.
٦- زاڵبوونی عەقڵییەتی ناوەندگەرایی لای هەندێك لە كوتلە پەرلەمانییەكانی عێراق.
٧- كەم ئەزموونیی هەندێك لە نوێنەران و نەتوانینیان لە لێكدانەوەی دەقە یاساییەكان، بەهۆی نەزانینی زمانی عەرەبی، كە زمانی زاڵە لە دەسەڵاتی یاسادانان لە بەغدا.
گرنگترین ئەركەكانی نوێنەرانی كورد لە بەغدا زۆر و هەمەچەشنن، لەوانە:
أ- پێكهێنانی شاندێكی هاوبەشی پەرلەمانی، كە نوێنەرایەتیی هەموو كوتلە كوردستانییەكان بكات بۆ دانوستان لەگەڵ حكومەتی فیدڕاڵی، بە ناوی هەموو نوێنەرانەوە و، ئامادەكردنی ڕەشنووسێكی یەكگرتووی دانوستان، كە دۆسێیەكانی بوودجە و یاسای نەوت و گاز و دابەشكردنی داهاتەكان و كێشەكانی ناوچەكانی ماددەی ١٤٠ی دەستوور و چەكداركردن و دابینكردنی بوودجەی هێزی پێشمەرگە و ئامادەكردنی توێژینەوەیەكی گشتگیر، كە چارەسەر و پێشنیارەكان لەخۆ بگرێت.
ب- پێشكەشكردنی پڕۆژە یاسا بە ناوی كوتلەی كوردستانی، كە پەیوەندیی بە بەرژەوەندییەكانی هەرێمەوە هەیە و، تەنیا بە ناڕەزایەتی و بایكۆتكردنەوە نەوەستن.
پ- سوودوەرگرتن لە ئامرازەكانی چاودێریی پەرلەمانی (لێپرسینەوە، خستنەڕووی پرسیار، لێژنەكانی لێكۆڵینەوە) بۆ مسۆگەركردنی جێبەجێكردنی ئەو ڕێككەوتنە سیاسی و ئابووری و داراییانەی، كە لەگەڵ هەرێمدا دەكرێن.
ج- دروستكردنی هاوپەیمانی لەگەڵ نوێنەرە میانڕەوەكانی پەرلەمان لەسەر كاری هاوبەش لە دۆسێیە ئابووری و چاكسازییەكاندا، بۆ بەدەستهێنانی زۆرینەیەكی نەرم.
د- پتەوكردنی پەیوەندییە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكان لەگەڵ هەموو پێكهاتەكان (لە توركمان و شەبەك و ئێزدی و كریستیان و ئەوانی دی)، بۆ ڕوونكردنەوەی دیدگا و هەڵوێستەكانی گەلی كوردستان لەسەر پرسەكانیان.
ر- دووركەوتنەوە لە گۆشەگیریی سیاسی و دەستپێشخەری لە بەرگریكردن لە بەرژەوەندییەكانی هەموو پێكهاتەكانی گەلی عێراق و، وەستانەوە دژی گەندەڵی و بەرگریكردن لە شەفافییەت و لامەركەزییەت و پشتگیریكردنی پارێزگاكان.
ز- دامەزراندنی نووسینگەیەكی هەمیشەیی بە مەبەستی هەماهەنگی لەگەڵ ئەندامانی پەرلەمانی هەرێم و حكومەتی هەرێم و ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی.
ژ- گرنگیدان بە دروستكردنی پردێكی متمانە لەنێوان بەغدا و هەولێر و، بانگهێشتكردنی نوێنەرانی عێراق بۆ سەردانی كوردستان و پەیوەندییەكانیان لەگەڵدا پتەو بكەن.

پ.د. كامەران ساڵحی