لە وێستگەی 1000 مێگاواتی دهۆك، مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان، پڕۆژەیەكی ناوازە و ستراتیژی كردەوە. ئەو پڕۆژەیە بریتی بوو لە ڕاكێشان و گەیاندنی بۆریی گازی سرووشتی لە هەولێرەوە بۆ دهۆك، بەمەش وێستگەكە لەمەودوا بە تەواوی توانای خۆیەوە دەكەوێتە كار و لە خزمەتی كارەبا و پڕۆژەی ڕووناكیی 24 كاتژمێری كارەبادا دەبێت. بۆ قسەكردن لەسەر گرنگیی ئەم پڕۆژەیە، گۆڤاری گوڵان دیدارێكی لەگەڵ كەمال محەمەد ساڵح وەزیری كارەبا و وەزیری سامانە سرووشتییەكان بە وەكالەت ساز دا.

 

* سەرەتا دەمانەوێت بزانین گرنگیی پڕۆژەی گەیاندنی بۆریی گازی سرووشتی لە هەولێرەوە بۆ دهۆك چییە و چۆن توانرا لە ماوەیەكی وا كەمدا بۆری گازی سروشتی لە هەولێرەوە بگەیەنرێتە دهۆك؟

- گەیاندنی هێڵی بۆری گازی سروشتی لە هەولێرەوە بۆ دهۆك، كە درێژییەكەی 198 كیلۆمەترە و بە گوژمەی 591 ملیۆن دۆلارە، لە ماوەی ساڵ و نیوێكدا لە لایەن كۆمپانیای كارەوە جێبەجێ كرا. سەبارەت بە گرنگیی ئەم پڕۆژە ستراتیژییە بۆ وێستگەیەكی بەرهەمهێنانی كارەبا كە توانای 1000 مێگاوات كارەبایە، گرنگییەكی لە ڕاددەبەدەری بۆ ئابووری و بنیادنانی ژێرخانی وزە و گەیاندنی خزمەتگوزاریی كارەبا بۆ هاووڵاتییان هەیە. پێشتر ئەم وێستگەیە لەلایەن كۆمپانیای (ماس)ەوە، كە خاوەندارییەكەی سەرمایەدارێكی هەولێرە بە ناوی ئەحمەد ئیسماعیل جێبەجێ كراوە، بەڵام بە هۆی نەبوونی گازی سرووشتییەوە، بە گازوایل، یان دیزڵ ئیشێكی سنوورداری پێ كراوە. بەم هۆیەشەوە نەتوانراوە لەم وێستگەیە وەك پێویست لە بەرهەمهێنانی كارەبا بۆ پێشكەشكردنی خزمەتگوزاریی كارەبا بە هاوبەشانی كارەبا سوودی لێ وەربگیرێت. ئەمە وێڕای ئەوەی ئیشپێكردنی ئەم وێستگە غازییانە بە گازوایلی شل بۆ حاڵەتی ناچارییە و تێچوونێكی زۆر لەسەر گەنجینە و داهاتی گشتی دروست دەكات.

بە گەیاندنی بۆریی گازی سرووشتی لە هەولێرەوە بۆ وێستگەكە لە دهۆك، لەمەودوا دەتوانرێت ئەم وێستگەیە بە تەواوی توانای خۆیەوە كە 1000 مێگاوات كارەبایە بخرێتە كار. ئەم دەستكەوتە گرنگە بە پێشنیار و داوای مەسرور بارزانی، سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان بوو، كە ساڵ و نیوێك پێش ئێستا داوای لە وەزارەتی سامانە سرووشتییەكان و وەزارەتی كارەبا و شێخ باز (كە وەبەرهێنێكی نیشتمانی و خێرخوازێكی شاری هەولێرە) كرد، تا ئەم پڕۆژە گەورەیە جێبەجێ بكات. بە خۆشحاڵییەوە لە ماوەیەكی پێوانەیی كەمدا و تەنیا لە ماوەی ساڵ و نیوێكدا توانرا وەزارەتی سامانە سرووشتییەكان لە ڕێگەی كۆمپانیای كارەوە ئەركی خۆی بە باشترین شێوە جێبەجێ بكات.

* ئایا گازی سرووشتی بە پێی پێویست هەیە بۆ بەگەڕخستنی 1000 مێگاوات كارەبا لەم وێستگەیە، بەتایبەتی كە ئەم وێستگەیە ساڵانێكە بە گازوایل و دیزڵ كاری پێكراوە و تەنیا بە ناچاری لە وەرزەكانی ساڵدا یەك یەكە، یان دوو یەكەی بەگەڕخراوە؟

- وەزارەتی كارەبا و وەزارەتی سامانە سرووشتییەكان، بەپێی ئەو هەماهەنگی و پێكەوە كاركردنەی لە ماوەی تەمەنی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستاندا هەیانبووە، پێكەوە كاری گەورە و گرنگیان ئەنجام داوە. وەزارەتی سامانە سرووشتییەكان پێشتر واتە پێش ئەم كابینەیە بەردەوام كێشەی دابین نەكردنی سووتەمەنییان لەگەڵ وەزارەتی كارەبا هەبوو. لە ئێستادا بە خۆشحاڵییەوە و بەپێی ئەو پشتگیری و پاڵپشتییە گەورەیەی مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان پێشكەشی كردووین، ئەم كێشەیە نەك هەر نەماوە، بەڵكو كاری ناوازە و گەورە پێكەوە ئەنجام دەدرێت.

من لێرەدا باسی ئەو سەدان وێستگە و پڕۆژەی ڕاكێشانی هێڵ و دانانی پێوەری زیرەك و ڕێكخستنەوەی كەرتەكانی كارەبای دابەشكردن و گواستنەوە و چاكسازییەكانی كەرتی كارەبا لە وێستگەكان و وەزارەت و گرێبەستەكان ناكەم، كە لە دیدارێكی پێشتردا لەم گۆڤارەدا ئاماژەم پێدا، بەڵكو تەنیا باسی ئەو هەماهەنگییە دەكەم كە لە بەرهەمهێنانی كارەبا و دابینكردنی سووتەمەنی بۆ وێستگەكان لە نێوان هەردوو وەزارەت هەیە، بە هاوشێوەی پڕۆژەی 165 مێگاواتی بەرهەمهێنانی كارەبا لە كەلار، كە لە ڕێگەی غازی سرووشتی بەفیڕۆچووی كێڵگەكانی نەوتەوە ئەو بڕە كارەبایە لە گەرمیان بەرهەم دەهێنین.

ئەم پڕۆژەیەی گەیاندنی بۆریی غاز لە هەولێرەوە بۆ دهۆك هاوكات بوو لەگەڵ هەوڵەكانی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان بۆ زیادكردنی بەرهەمهێنانی گازی سرووشتی لەلایەن كۆمپانیای دانا گازەوە لە كێڵگەكانی كۆرمۆر. لە ئێستادا بەرهەمی گاز گەیشتووەتە دوو بەرانبەری جاران و ئەمەش كاریگەریی زۆر باشی دەبێت لەسەر باشبوونی دۆخی كارەبا و پاكژبوونی ژینگە و كەمبوونەوەی تێچوون، كە پێشتر لەم وێستگەیەوە یەك یەكەی بە گازوایل كاری پێ دەكرا و دووكەڵ و پیسبوونێكی زۆری بۆ ژینگە هەبوو.

ئەمە وێڕای ئەوەی دابینكردنی ئەم بڕە گازوایلی شلە، یان دیزڵە لە ڕێگەی تانكەرەوە بووە و زیانی زۆری بە ڕێگاوبانەكان گەیاندووە و جێی مەترسیی هاتوچۆی هاووڵاتییان هەبووە. لە ئێستادا لە هەرێمی كوردستان بە زیادبوونی بەرهەمهێنانی گازی سرووشتی، توانای بەرهەمهێنانی كارەبا زیاد دەكات و لە توانادایە نەك تەنیا بۆ هەرێمی كوردستان، بەڵكو بۆ ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمیش بڕە كارەبای پێویست دابین بكرێت، ئەگەر حكومەتی عێراق داوای كرد و پاڵپشتیی ئەم پڕۆژە گەورە و ستراتیژییانەی كرد.

هەنگاوەكانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە بواری وزەی پاك و بەرزكردنەوەی توانای بەرهەمهێنانی كارەبا و ڕێكخستنی دابەشكردنی كارەبا و هۆشیاری لە بەكارهێنانی كارەبا، هەمووی تەواوكەری پلانێكی بەهێزی بەرەوپێشچوونی دۆخی وزە و كارەبایە لە هەرێمی كوردستان و، باشكردنی ئەم خزمەتگوزارییە گرنگەیە بۆ هاووڵاتییانی هەرێمی كوردستان بەبێ جیاوازی. ئەوەتا لە ئێستادا زیاتر لە چوار ملیۆن هاووڵاتیی هەرێمی كوردستان، كە زیاتر لە 60%ی هەرێمی كوردستانە، لە كارەبایەكی 24 كاتژمێری سوودمەندن و تا كۆتایی ساڵی داهاتووی 2026، تەواوی هەرێمی كوردستان دەبێتە خاوەنی كارەبایەكی 24 كاتژمێری.

* ئایا هەنگاوی دیكە هەیە بۆ ئەوەی سوود لە سەرچاوەكانی سامانی سرووشتی وەربگیرێت، بەتایبەتی كە هەرێمی كوردستان خاوەنی وزەیەكی گازی سرووشتی دەوڵەمەندە؟

- گەیاندنی گازی سرووشتی بۆ ئەم وێستگەیە و لە بەرنامەشدا هەیە بۆڕییەكی دیكە بۆ وێستگەیەكی كارەبای دیكە لە قەزای چەمچەماڵ ڕابكێشرێت. ئەمە هەنگاو و پلان و خەمخۆرییەكانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستانە بۆ خەڵكەكەی. چەند پڕۆژەیەكی دیكەش هەن بۆ بەرهەمهێنانی كارەبا كە لە كاتی خۆی ئاماژەی پێ دەكەین. هەر لەم كابینەیەدا لە كەلار گازی سرووشتی لە كێڵگەكانی بەرهەمهێنانی نەوت كە بەفیڕۆ دەچوو، گەیەنرایە وێستگەیەكی بەرهەمهێنانی كارەبا و لە ئێستادا 165 مێگاوات كارەبای لێ بەرهەم دەهێنرێت.

لە هەرێمی كوردستان سەرچاوەكانی سامانی سرووشتی زۆرن و وەك سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە ڕێوڕەسمی كردنەوەی پڕۆژە گەورە ستراتیژییەكەی گەیاندنی بۆریی گازی سرووشتی بۆ دهۆك ئاماژەی پێدا، سامانە سرووشتییەكانی كوردستان سامانی خەڵكی كوردستانە و موڵكی هیچ كەس و حزب و لایەنێكی سیاسی نییە، پێویستە ئێمە بە باشترین شێوە بتوانین سوودی لێوەربگرین و بیخەینە خزمەتی هاووڵاتییانی كوردستانەوە.

* زۆر جار باس لە بەرهەمهێنانی كارەبا بە وزەی خۆر دەكرێت، كە وزەیەكی پاكە و بۆ ژینگە سوودی یەكجار زۆری هەیە و لە لایەكی دیكەشەوە وا لە هاووڵاتییان و كەرتی تایبەتیش دەكات، لە بەرهەمهێنانی كارەبا هاوبەش بن و هۆشیارییەكی زیاتریش لە بەكارهێنانی كارەبای لێ دەكەوێتەوە. ئایا كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان تا چەند توانیویەتی لەم بوارەدا دەستپێشخەری هەبێت؟

-  سەرۆكی حكومەت تیشكی خستە سەر پڕۆژەیەكی گرنگتر، ئەویش سوودوەرگرتنە لە بەرهەمهێنانی وزە لە ڕێگەی وزەی خۆرەوە. وەزارەتی كارەبا لە بەرنامەیدایە سوود لەم وزە خاوێن و پاكە وەربگرێت و هانی هاووڵاتییان و كەرتی تایبەتیشی داوە، بە ڕاددەیەك لە هەرێمی كوردستان ئاستی بەرهەمهێنانی كارەبا بە وزەی خۆر لە 22 مێگاوات كارەبا تێپەڕی كردووە. لەم پێناوەشدا لە یاسای وەزارەتی كارەبا و ڕێنماییەكاندا جێگەی ئەوەی گرتووەتەوە كە هەر هاووڵاتییەك ئەم سیستەمە دابنێت، دەتوانرێت لە ڕێگەی «مقایەسە»وە، واتە بەراوردكردنەوە، لە پسوولەی كارەباكەی كرێی بەكارهێنانی كارەباكەی بۆ كەم بكرێتەوە. بە خۆشحاڵییەوە چەندین كۆمپانیای ناوخۆیی و نێودەوڵەتی هەنگاویان بۆ جێبەجێكردنی پڕۆژەی وزەی خۆر ناوە، بگرە هەر وەك ئەوەی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان باسی كرد، هەنگاو هەیە بۆ ئەوەی لە ڕێگەی بانكەكانەوە هاووڵاتییان بتوانن قەرز وەربگرن بۆ جێگیركردنی ئەم سیستەمە.

* سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان باسی لە ئاستەنگ و ڕێگری دەكرد لە بەردەم پێشخستنی كەرتی وزە و بنیادنانی ژێرخانی وزە لە هەرێمی كوردستان. ئایا تا چەند ئەم كابینەیە توانیویەتی بەسەر هەموو ئەو كۆت و بەربەستانەدا زاڵ بن، كە خراوەتە بەردەم پڕۆژە خزمەتگوزارییەكانی ئەم بوارە؟

- لە هەرێمی كوردستان بۆ باشكردنی كەرتی وزە، بەتایبەتی نەوت و سووتەمەنییەكانی دیكە وەك بەنزین و گازوایل، وێڕای ئاستەنگ و بەربەستەكان، بەڵام ئیرادە و بوێریی سەرۆكی حكومەت و پاڵپشتیی جەنابیان بۆ وەزارەتی سامانە سرووشتییەكان ڕێگەی نەداوە قەیرانی سووتەمەنی دروست بێت و بگرە بەردەوام بوون لەسەر بەرەوپێشچوونی پڕۆژەكانی دەرهێنان و پاڵاوتن و پیشەسازیی نەوتی و گازی، تا وای لێهاتووە ئەم سامانە خراوەتە خزمەتی هاووڵاتییانی هەرێمی كوردستانەوە. تەنانەت ئەو نەرمی و پابەندبوونەی وەزارەت و كۆمپانیاكانیش بەرانبەر وەزارەتی نەوتی عێراق و كۆمپانیای سۆمۆ كردیان، لە پێناو هەڵگرتنی ئەو گەمارۆ و بڕینی مووچەی خەڵكی كوردستان بوو كە بە نایاسایی و نادەستووری ئەم دۆسیەیە و دۆسیەی ماف و شایستە داراییەكانی خەڵكی كوردستان لە دەستوور و یاسای بوودجە تێكەڵ كرابوو. ئەمەش دەستكەوتێكی دیكەی حكومەتی هەرێمی كوردستان بوو.