وتەکەی سەرۆک مەسعود بارزانی کە تێیدا جەختی لەسەر پابەندبوون بە دەستووری عێراق کردەوە، تیشک دەخاتە سەر یەکێک لە بنەڕەتیترین کێشەکانی عێراقی دوای ٢٠٠٣. ئەم وتەیە کە دەڵێت: "بەپێی دەستوور، عێراق دەوڵەتێکی فیدراڵییە. دەبێت هەموو پێکهاتەکان هاوبەش بن. ئەگەر دەستوور جێبەجێ کرابا، زۆر لە کێشەکان چارەسەر دەبوون، بەڵام بەداخەوە پێوەی پابەند نەبوون، " کرۆکی کێشە سیاسی، ئابووری و یاساییەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵی لە بەغدا کورت دەکاتەوە. ئەم وتارە یاساییە هەڵوێستە لەسەر گرنگی دەستوور وەک بەڵگەنامەیەکی بنەڕەتی و لێکەوتەکانی پابەندنەبوون پێوەی دەکات.
بنەما دەستوورییەکانی سیستەمی فیدراڵی لە عێراق:
دەستووری عێراقی ساڵی ٢٠٠٥، کە بە زۆرینەی دەنگی گەلی عێراق پەسەند کرا، چەندین بنەمای گرنگی داناوە کە سرووشتی دەوڵەت و پەیوەندی نێوان دەسەڵاتەکان دیاری دەکات.
فیدراڵیزم وەک بناغەی دەوڵەت: ماددەی (١)ی دەستوور بەڕوونی ئاماژە بەوە دەکات کە "کۆماری عێراق، دەوڵەتێکی فیدراڵی، سەربەخۆ و خاوەن سەروەریی تەواوە و سیستەمی حوکمڕانی تێیدا، کۆماریی، پەڕڵەمانی، دیموکراسییە". ئەمە بەو مانایە کە عێراق دەوڵەتێکی ناوەندی نییە، بەڵکوو لە چەندین هەرێم و پارێزگای دابەشکراو پێکهاتووە کە دەسەڵاتی یاسایی و کارگێڕیی خۆیان هەیە.
هاوبەشیی ڕاستەقینە: فەلسەفەی دەستوور لەسەر بنەمای هاوبەشیی نێوان پێکهاتە سەرەکییەکانی عێراق (کورد، عەرەبی شیعە و عەرەبی سوننە) دامەزراوە. ئەم هاوبەشییە تەنیا دابەشکردنی پۆستەکان نییە، بەڵکوو بەشداریکردنە لە بڕیاردان و داڕشتنی سیاسەتە گشتییەکانی وڵاتدا.
دابەشکردنی دەسەڵاتەکان: دەستوور دەسەڵاتەکانی بەسەر حکومەتی فیدراڵی و هەرێمەکاندا دابەش کردووە. ماددەکانی (١١٠) تا (١١٥) بە وردی دەسەڵاتە تایبەتەکانی حکومەتی فیدراڵی، دەسەڵاتەکانی هەرێمەکان و دەسەڵاتە هاوبەشەکانیان دیاری کردووە. بۆ نموونە، سیاسەتی دەرەوە و بەرگری لە دەسەڵاتی حکومەتی فیدراڵیدایە، لە کاتێکدا کاروباری پەروەردە و تەندرووستی زیاتر دەکەوێتە ژێر دەسەڵاتی هەرێمەکان.
لێکەوتەکانی پابەندنەبوون بە دەستوور:
وەک سەرۆک بارزانی ئاماژەی پێکردووە، پابەندنەبوون بە دەستوور بووەتە هۆی سەرچاوەی زۆرێک لە کێشەکان. گرنگترینیان بریتین لە:
کێشەی نەوت و گاز: ماددەی (١١٢)ی دەستوور بەڕوونی باس لەوە دەکات کە نەوت و گازی کێڵگە هەنووکەییەکان (کە پێش ٢٠٠٥ دۆزراونەتەوە) بە هاوبەشی لەلایەن حکومەتی فیدراڵی و هەرێمەکانەوە بەڕێوە دەبرێن و داهاتەکەیان بە شێوەیەکی دادپەروەرانە دابەش دەکرێت. بەڵام لێکدانەوەی جیاواز و نەبوونی یاسایەکی تایبەت بە نەوت و گاز، بووەتە هۆی درووستبوونی ناکۆکییەکی بەردەوام.
پرسی ناوچە کێشە لەسەرەکان (ماددەی ١٤٠): ئەم ماددەیە میکانیزمێکی سێ قۆناغی (ئاساییکردنەوە، سەرژمێری، ڕاپرسی) بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کەرکووک و ناوچەکانی تر داناوە، کە دەبوو تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٧ جێبەجێ بکرێت. جێبەجێنەکردنی ئەم ماددەیە تا ئێستاش یەکێکە لە گرێکوێرە هەرە گەورەکانی بەردەم سەقامگیریی عێراق.
پشکی هەرێم لە بودجە: سەرەڕای ئەوەی دەستوور جەخت لەسەر دابەشکردنی دادپەروەرانەی داهاتەکان دەکاتەوە، بەڵام پرسی بودجە و پشکی هەرێمی کوردستان زۆر جار وەک کارتێکی فشاری سیاسی بەکارهێنراوە، کە ئەمەش پێچەوانەی ڕۆحی هاوبەشی و بنەماکانی دەستوورە.
پێشمەرگە و سیستەمی بەرگری: ماددەی (١٢١) دان بە هێزی پێشمەرگەدا دەنێت وەک بەشێک لە سیستەمی بەرگری عێراق. بەڵام تا ئێستا ماف و ئیمتیازاتەکانی پێشمەرگە وەک بەشەکانی تری سوپای عێراق لەلایەن بەغداوە بەتەواوی جێبەجێ نەکراوە.

وتەکەی سەرۆک بارزانی تەنیا بۆچوونێکی سیاسی نییە، بەڵکوو خوێندنەوەیەکی وردی یاسایی و واقعی بۆ دۆخی عێراقە. دەستووری عێراق، سەرەڕای هەندێک کەموکووڕی، بەڵگەنامەیەکی پێشکەوتووە کە ئەگەر بە نیازپاکی و پابەندبوونی هەموو لایەنەکان جێبەجێ بکرایە، دەیانتوانی عێراق بەرەو سەقامگیری و گەشەسەندن ببات. کێشەکان لە دەقە دەستوورییەکاندا نین، بەڵکوو لە ئیرادەی سیاسی بۆ جێبەجێکردنیاندان. چارەسەری کێشە هەڵپەسێردراوەکانی عێراق تەنیا لە ڕێگەی گەڕانەوە بۆ دەستوور و پابەندبوون بەتەواوی ماددە و بڕگەکانییەوە دەبێت، هەروەک چۆن سەرۆک بارزانی جەختی لێکردەوە.