(*)

لە وتاری سیاسیدا، هەڵبژاردنەکان تەنیا میکانیزمێک بۆ گواستنەوەی دەسەڵات نین، بەڵکوو وەک خاڵی وەرچەرخانی ستراتیژی سەیر دەکرێن. نێچیرڤان بارزانی بە بەراوردکردنی هەڵبژاردنی داهاتوو بە هەڵبژاردنی ٢٠٠٥ (ساڵی داڕشتنی دەستوور)، گرنگییەکی مێژوویی و چارەنووسساز بەم پڕۆسەیە دەبەخشێت. ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەنجامەکانی ئەم هەڵبژاردنە تەنیا کاریگەریی لەسەر دابەشکاریی کورسییەکان نابێت، بەڵکوو دەتوانێت بناغەی پەیوەندییەکانی نێوان هەرێم و ناوەند و هاوکێشە سیاسییەکانی عێراق بۆ چەندین ساڵی داهاتوو دابڕێژێتەوە.
چەمکی "قوڵایی ستراتیژی": گۆڕینی پارادایمی سیاسی
ناوەندیترین و داهێنەرانەترین چەمک لە پەیامەکەدا، پێناسەکردنی بەغدایە وەک "قوڵایی ستراتیژیی هەرێمی کوردستان". ئەم چەمکە، کە لە ئەدەبیاتی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا بۆ ئاماژەدان بە ناوچەی پشتیوانیی جوگرافی، ئابووری و ئەمنی بەکاردێت، لێرەدا بۆ گواستنەوەی تێڕوانینی سیاسیی کوردی بەکارهێنراوە. شیکردنەوەی ئەم چەمکە سێ ڕەهەندی سەرەکی ئاشکرا دەکات:
ڕەهەندی پراگماتیزم (واقیعگەرایی): داننانە بەو حەقیقەتە جیۆپۆلەتیکییەی کە سەقامگیری و گەشەسەندنی هەرێمی کوردستان بە شێوەیەکی دانەبڕاو بە دۆخی سیاسی و ئابووریی عێراقەوە گرێدراوە. ئەمە وازهێنانە لە وتاری ڕۆمانسیی ناسیۆنالیستی و ڕووکردنە سیاسەتێکی واقیعییانە.
ڕەهەندی ستراتیژیی ململانێ: گۆڕینی گۆڕەپانی ململانێ لە "سنوورەکان"ەوە بۆ "ناوەندی بڕیار". لەبری بیرکردنەوە لە دابڕان، ستراتیژییەتەکە دەگۆڕێت بۆ بەدەستهێنانی زۆرترین دەسەڵات و مافی دەستووری لە ڕێگەی بەشداریکردنێکی کاریگەر لە دامەزراوە فیدراڵییەکاندا.
ڕەهەندی دیپلۆماسی: پەیامێکی دوولایەنەیە. لەلایەک، بۆ هێزە ناوخۆییەکان جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە تاکە ڕێگەی بەردەم، کارکردنە لە چوارچێوەی عێراقدا. لەلایەکی تر، دڵنیایی دەداتە وڵاتانی ئیقلیمی و زلهێزەکان کە هەرێمی کوردستان وەک فاکتەرێکی سەقامگیری لەناو عێراقێکی یەکگرتوودا مامەڵە دەکات، نەک وەک هەڕەشەیەک بۆ سەر یەکپارچەیی خاکی عێراق.
"مۆدێلێکی نوێی کارکردن": لە کۆدەنگیی نموونەییەوە بۆ هەماهەنگیی کرداری
نێچیرڤان بارزانی بە زیرەکییەوە لە چەمکی ئایدیالیستیی "کۆدەنگی" دووردەکەوێتەوە و داوای "مۆدێلێکی نوێی کارکردن" دەکات. ئەمە داننانە بە فرەیی و ناکۆکیی نێوان لایەنە سیاسییەکانی کوردستان (دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆن). بانگەوازەکە بۆ دۆزینەوەی میکانیزمێکی پراگماتییە کە ڕێگە بدات سەرەڕای کێبڕکێی ناوخۆیی، لەسەر دۆسیە ستراتیژییەکان (وەک بودجە، ماددەی ١٤٠، پێشمەرگە، و نەوت و گاز) لە بەغدا بە یەک دەنگ قسە بکەن. ئەمە هەوڵێکە بۆ جیاکردنەوەی "سیاسەتی ناوخۆیی" لە "بەرژەوەندیی نیشتمانی" لە گۆڕەپانی فیدراڵیدا.
بەرپرسیارییەتیی تاکەکەسی و وتاری دیموکراسی
لە کۆتا بەشدا، پەیامەکە لە ئاستی سەرکردایەتیی سیاسییەوە دادەبەزێتە ئاستی هاووڵاتی. داواکاری بۆ هەستکردن بە "بەرپرسیارییەتیی تاک" و بەشداریکردن لە هەڵبژاردندا، ئاگادارییەکە لە مەترسییەکانی بێباکبوون و بایکۆت. لە ڕوانگەیەکی ئەکادیمییەوە، ئەمە هەوڵێکە بۆ بەهێزکردنی کولتوری دیموکراسی و بەشداریی سیاسی، چونکە لاوازبوونی بەشداریی کورد لە هەڵبژاردنە فیدراڵییەکاندا، ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی لاوازبوونی پێگەی دانووستانی نوێنەرانی کورد لە بەغدا و لەدەستدانی دەستکەوتەکان.
پەیامەکەی نێچیرڤان بارزانی، زیاتر لە بانگەوازێکی هەڵبژاردن، دەرخەری گۆڕانێکی ستراتیژییە لە تێڕوانینی سەرکردایەتیی سیاسیی هەرێم بۆ داهاتووی خۆی. ئەم گۆڕانە لەسەر بنەمای واقیعگەرایی سیاسی (پراگماتیزم) دامەزراوە و هەوڵ دەدات لە ڕێگەی پێناسەکردنەوەی پەیوەندی لەگەڵ بەغدا و داڕشتنی مۆدێلێکی نوێی هەماهەنگیی ناوخۆیی، پێگەی هەرێمی کوردستان لەناو هاوکێشە ئاڵۆزەکانی عێراق و ناوچەکەدا بەهێزتر بکات. سەرکەوتنی ئەم ستراتیژییەتە بەندە بە دوو فاکتەری سەرەکی: ئاستی وەڵامدانەوەی لایەنە سیاسییەکانی کوردستان بۆ بانگەوازی کارکردنی هاوبەش، و ئاستی ئامادەیی بەغدا بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ هەرێم وەک شەریکێکی ڕاستەقینە لە چوارچێوەی دەستووردا.

 

(*)

-ماستەر لە یاسای گشتی