(*)

ململانێی نێوان کۆماری ئیسلامی ئێران و ئیسرائیل قۆناغێکی هەستیاری بڕیوە و چەندین گۆڕانکاریی سیاسی و سەربازیی بەخۆوە بینیوە. لێدوانەکانی وەزارەتی بەرگری ئیسرائیل و وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بەڕوونی ئاماژە بەوە دەدەن کە ئیسرائیل خۆی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی نوێ لەگەڵ ئێران ئامادە دەکات، بەتایبەتیی دوای ئەو "سەرکەوتنە"ی کە ئیسرائیل لە شەڕی 12 ڕۆژەدا بەدەستی هێناوە، کە تێیدا توانای سەربازی ئێران لە چەندین بواردا پەک خرا. ئەم دۆخە پەرەسەندنە نەک هەر هەڕەشە لەسەر ئەمنییەتی هەرێمەکە درووست دەکات، بەڵکوو کاریگەرییەکی بەرفراوانی لەسەر سیاسەتی نێودەوڵەتی و هاوپەیمانێتییەکان دەبێت.
ئەمریکا، وەک هاوپەیمانی سەرەکی ئیسرائیل، پشتیوانی خۆی بۆ ئەو وڵاتە دووپات دەکاتەوە و بەئاشکرا باسی لەوە کردووە کە بەرنامەی ئەتۆمی و مووشەکیی ئێران هەڕەشەیە لەسەر ئەمنییەتی ئیسرائیل و تەواوی جیهان، تەنانەت ئەوروپاش دەگرێتەوە. ئەم لێدوانانە هاوکاتە لەگەڵ جەختکردنەوە لەسەر ستراتیژی "فشاری زۆرینە" دژی ئێران، تاوەکوو حکومەتی تاران ناچار بکات لە سیاسەتەکانی پاشگەز بێتەوە. هەروەها، باس لە چالاککردنەوەی "میکانیزمی ماشە" و گەڕاندنەوەی گەمارۆکانی سەر ئێران لەلایەن هاوپەیمانە ئەوروپییەکانەوە دەکرێت، ئەمەش ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ زیادبوونی گوشاری نێودەوڵەتی لەسەر ئێران.
زانیاریی نوێ لەبارەی پلانی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی، ڕابەری کۆماری ئیسلامی، لەلایەن ئیسرائیلەوە، دۆخەکە ئاڵۆزتر دەکات و نیشانەیەکی مەترسیدارە. ئەم جۆرە پلانانە، هەرچەندە جێبەجێ نەکرابن، پەیامێکی توندیان بۆ تاران ناردووە و ئاماژەیە بۆ ئەگەری گەورەبوونی ڕووبەڕووبوونەوەکان لە ئاییندەدا. هەروەها، ڕۆڵی ئاژانسەکانی هەواڵگری وەک موساد و بەکارهێنانی تیمی ژن لەناو ئێراندا، توانای ئیسرائیل بۆ دەستوەردان و کاریگەریی لە ناوخۆی ئێراندا نیشان دەدات.
لەناو ئەم هاوکێشە ئاڵۆزەدا، بارودۆخی عێراق و هەرێمی کوردستان، بە تایبەتییەتی خۆیەوە، هەستیار و ئاڵۆزە. عێراق بە گشتی، و هەرێمی کوردستانیش بە تایبەتی، لەنێوان چەندین هێزی هەرێمی و نێودەوڵەتیدا گیری خواردووە. ئێران و ئەمریکا هەردوکیان لە عێراقدا بوونیان هەیە و کاریگەرییان لەسەر پرۆسەی سیاسی و ئەمنیی ئەو وڵاتە هەیە. هەرێمی کوردستان، بەهۆی پێگەی جوگرافی و پەیوەندییە سیاسییەکانی لەگەڵ هەردوو لایەنی ململانێکە، دەکرێت ببێتە گۆڕەپانی کاریگەرییەکانی ئەم ئاڵۆزییانە. لەلایەکەوە، هەرێمی کوردستان پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ ئەمریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا هەیە، لەلایەکی ترەوە، سنووری هاوبەش و پەیوەندیی ئابووری و سیاسی لەگەڵ ئێراندا، وای لێ دەکات کە نەیارانی ئێران لە هەرێمەکەدا هەستیار بن.
لە ئەگەری پەرەسەندنی ململانێکانی ئێران و ئیسرائیل، عێراق و هەرێمی کوردستان ڕووبەڕووی چەندین ئاستەنگ دەبنەوە، لەوانە:
ناجێگیریی ئەمنی: زیادبوونی گرژییەکان دەکرێت ببێتە هۆی چالاکبوونەوەی گرووپە چەکدارییەکان و تێکدانی سەقامگیریی ئەمنی لە ناوچەکەدا.
کاریگەریی ئابووری: هەر جۆرە ململانێیەکی سەربازی دەکرێت کاریگەریی نەرێنی لەسەر بازرگانی و ئابووریی عێراق و هەرێمەکە هەبێت، بەتایبەتیی لە بواری نەوت و غازدا.
فشاری سیاسی: لایەنە سیاسییەکان لە عێراق و هەرێمی کوردستان لەژێر فشاردا دەبن بۆ وەرگرتنی هەڵوێست بەرانبەر بە لایەنەکانی ململانێکە، کە ئەمەش دەکرێت ببێتە هۆی تێکدانی شیرازەی ناوخۆیی.
شەڕی پڕۆکسی: ئەگەری ئەوە هەیە عێراق و هەرێمی کوردستان ببنە گۆڕەپانی شەڕی پڕۆکسی نێوان ئێران و ئیسرائیل، کە گرووپە چەکدارە لایەنگرەکان تێیدا چالاک دەبن.
لە کۆتاییدا، دۆخی هەرێمەکە بە ئاڵۆزی ماوەتەوە و پێشبینی ناکرێت بەم زووانە کۆتایی بێت. بەڕێوەبردنی ئەم دۆخە پێویستی بە سیاسەتێکی حەکیمانە و دیپلۆماسیی ورد هەیە تاوەکوو لە کاریگەرییە نەرێنییەکانی ململانێی نێوان ئێران و ئیسرائیل پارێزراو بن.

 

(*)

 ماستەر لە یاسا