تاریق ئاكرەیی هونەرمەندێكی دیاری بواری كاری شانۆ و سینەمایە و یەكێكە لەو ئەكتەرە دیارانەی كە لە چەندین شانۆ و دراما و فیلمی سینماییدا ڕۆڵی دیار و بەرچاوی هەبووە. بۆ نزیكەی سێ دەیە مامۆستای پەیمانگەی هونەرە جوانەكان بووە. لە هەمان كاتدا یەكێكە لە ڕەخنەگرەكانی بواری كاری هونەری و پێشتریش لە بواری كاری میدیایی ساڵانێكی زۆر كاری كردووە، لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (هونەر و ناسنامە كورد چی بكات باشە؟)، بەمجۆرە دیدوبۆچوون و پێشنیار و ڕاسپاردەكانی خۆی خستەڕوو.

 

سوپاس بۆ بازنەی گفتوگۆی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان كە بۆ ئەم پرسە گرنگە «هونەر و ناسنامە» ئەم گفتوگۆیەی ڕێك خستووە و ئەم پۆلە ئەستێرەی بواری هونەری كوردیشی پێكەوە كۆكردووەتەوە.

دەستپێكی قسەكانم بە پەیڤێكی مامۆستا ئەحمەد سالار دەستپێدەكەم كە لەم گفتوگویە لەگەڵمان دانیشتووە، كە دەڵێت: «لەوانەیە لە ڕۆژێكدا هەزار ئەندازیار، پزیشك، پارێزەر و.. هتد، لە دایك بن، بەڵام لەوانەیە لە چەند دەیەیەكدا ئەستێرەیەكی بواری یەكێك لە كایەكانی هونەر لەدایك بێت». ئەم پەیڤەی مامۆستا یەكێكە لەو پەیڤانەی من شانازیی پێوە دەكەم، كە كردیشم بە دەروازەیەك بۆ قسەكانم، مەبەستم ئەوەیە بڵێم هونەر پرسێكی تایبەتییە و گشتیی نییە. هونەرمەند بەهرەمەندە، ئەم بەهرەیە پەروەردگار پێی بەخشیوە، بۆیە دەتوانێت بەو بەهرەیە لە كایە جیاوازەكانی هونەردا داهێنان بكات، لەم ڕوانگەیەوە هەموو كەسێك دەتوانێت بوارە جیاوازەكانی هونەر وەك «شانۆ، سینەما، شێوەكاری، میوزیك» بخوێنێت و لە كۆلێژی هونەرە جیاوازەكان دەربچێت، بەڵام كە بەهرەمەند نەبوو و بەهرەی هونەریی نەبوو، ناتوانێت لەسەر شانۆ داهێنان بكات، ناتوانێت بە شێوەیەك میوزیك بژەنێت كە دەروونی خەڵك بهەژێنێت، هەروەها ناتوانێت تابلۆیەك پێشكەش بكات، كە خەڵك بە دیارییەوە ڕابمێنێت.

بۆ بواری هونەری و چۆن هونەر بكەینە ناسنامە بۆ داهاتووی نەتەوەكەمان، تەنیا ئەوەندە بەس نییە باس لە مێژوو بكەین، بەڵكوو پێویستە ئەو پرسیارە بورووژێنین ئایا چۆن بەردەوامی بە ناسنامەی نەتەوەییمان بدەین و پێشی بخەین؟ چی بكەین بۆ ئەوەی ناسنامەی نەتەوەیمان لەسەر ئاستی ناوچەكە و جیهان دەربكەوێت؟

«هێربەرت ماركۆزە» لە كتێبی «ڕەهەندەكانی ستاتیكا لە هزری ماركسیدا» باس لەوە دەكات، «هەر دەسەڵاتێك، یان هەر هزرێك ئەگەر دیدێكی بۆ ڕەهەندی ستاتیكی، یان ستراتیژێكی ستاتیكی بۆ هونەر نەبوو، ئەوا ئەو دەسەڵاتە ناتوانێت هونەر پێش بخات». لەم ڕوانگەیەوە، هیچ حزبێكی سیاسیی كوردی دیدێكی ستراتیژیی و ئیستاتیكی بۆ هونەری كوردی نییە، بۆیە كاتێك ئەم حزبانە حكومەت پێكدەهێنن، كە واتا حكومەتەكەش دید و ستراتیژێكی ستاتیكی بۆ هونەر نابێت و بەرنامەی حكومەتەكەش هیچ خالێك تێیدا نابێت كە پشتگیریی پێكخستنی هونەر بكات.

دەسەڵاتە خۆسەپێن و توتالیتارەكان، هونەر وەك ئامرازێك بەكار دەهێنن بۆ ئەو ئامانجەی كە خۆیان مەبەستیانە، بۆ نموونە لە سەردەمی شەڕی عێراق – ئێراندا لە ماوەی ساڵانی «1980-1988» حكومەتی عێراق، هەموو شتێكی لە خزمەت شەڕ و سەركەوتن دانابوو، بۆیە پارەیەكی هێجگار زۆری بۆ هونەر تەرخان كردبوو، بەڵام نەك بۆ پێكخستنی هونەر، بەڵكوو بەكارهێنانی هونەر وەك چەكێكی دیكە لە شەڕەكەدا، بەڵام ئێمە كە تیرۆریستانی داعش هێرشیان كردە سەر هەرێمی كوردستان و خوشك و برا ئێزدییەكانمان كۆمەڵكوژ كران و بە هەزاران ئافرەتمان لەلایەن تیرۆریستانی داعش ڕفێنران و كرانە كەنیزەك، ئیمە لەبەر قورسیی شەڕە سەربازییەكە لایەنێكی گرنگمان فەرامۆش كرد كە دەبوو جەختمان لەسەر بكردایەتەوە ئەویش «شەڕی هزرییە» لەگەڵ تیرۆریستان. لەبەر ئەوەی تیرۆریستان بەر لەوەی شەڕی سەربازیمان لەگەڵ بكەن، شەڕی هزریمان لەگەڵ دەكەن، كە دەبوو لەم بوارەدا پشتگیری هونەر بكرێت و ڕۆڵی گرنگ لە بواری شەڕی هزریی بگیڕێت بۆ ئەوەی هزری تیرۆریستان لە ڕیشەوە لە كوردستان هەڵبكێشین، كە هەتا ئێستاش لایەنی دیكە ئەم شەڕە هزرییە لەگەڵ ئیمە دەكەن، هەروەك چۆن لەدوای تەواوبوونی شەڕی داعش دەزگای هەواڵگری ناوچەكە هەوڵیان دا ڕۆڵی سەرۆك بارزانی و ئیرادەی پێشمەرگە قارەمانەكان بە ڕێگەی دروستكردنی كورتە فیلمێك ناشیرین بكەن. من وەك هونەرمەندێك چەند پێشنیازێكم ئامادە كرد، بەوەی ئێمە وەك هونەرمەندانی كوردستان لەسەر ئاستی هزر چەند كورتە فیلمێك، یان شانۆگەرییەك، یان بە چەند گۆرانییەك وەڵامی ئەو كارە قێزەوەنانە ‌بدەینەوە، ئەم پێشنیازانەم بردە لای یەكێك لە بەرپرسانی ئەم وڵاتە، ئەویش منی ناردە لای یەكێك لە كارمەندەكانی یەكێك لەو كۆمپانییانەی هەندێ جار پاڵپشتیی بەرهەمی هونەری دەكەن و كاری هونەری بەرهەم دەهێنن، لەوێ كارمەندەكە خۆی پێناساندم و گوتی: من بەڕێوەبەری ماركێتینگی ئەم كۆمپانیایەم، ئایا ئەو كارەی ئیوە دەتانەوێت بۆتان بكەین، ڕێژەی سوودی بۆ ئیمە چەند دەبێت؟ لەوەڵامدا پێمگوت: ئێمە هاتووین كارێكی نیشتمانی بكەین، وەڵامی هەندێك زێدەڕۆیی بدەینەوە كە دەرهەق بە نیشتمانەكەمان كراوە،‌ كەچی تۆ باسی سوود و قازانجی كۆمپانیاكەت دەكەی؟ لەوێ بێ ئاكام بووم ناردایانمە لای كەسێكی دیكە، ئیستاش لەگەڵدا بێت وەڵامیان نەدامەوە. بۆیە لەناو ئەو واقیعەی كە ئیستا هونەری تێدا پەراوێز خراوە، ئێمە پێویستمان بەوەیە یەكەمجار لەناو هزری كوردبوونماندا ستراتیژیەتێك بۆ پێكخستنی هونەر دابمەزرێنین. ڕێگا نەدرێت بە مزاجی تاكێك، یان بەرپرسێك پێشێل بكرێت و بە كەیفی خۆی پاڵپشتیی هەندێ كەسی لاواز بكات و خەڵكی دیكەی خاوەن توانا ئیهمال بكات، بەڵكوو لە ڕێكوردبوون و بەرزڕاگرتنی شوناسی كوردی كارەكان بەڕێوە ببرێت. ئەگەر سەرنج بدەین، دەبینین هەر لەناو پارتی دیموكراتی كوردستاندا، دید و ستراتیژ بۆ چەندین توێژ و چینی ئەم كۆمەڵگەیە داڕێژراوە وەك «قوتابیان، لاوان، ئافرەتان» بەڵام هیچ ستراتیژییەتێك بۆ پێشخستنی هونەر نییە، هیچ پشتگیرییەك بۆ هونەرمەندان بوونی نییە، هەتا هونەرمەند بتوانێت بە هونەرەكەی داهێنان بكات. ئیمە حەز دەكەین هونەرمەندە گەورە و شانۆكارە گەورەكان بایەخیان پێ بدرێت، نەك چاوەڕێی ئەوە بكەن، چەند ساڵ جارێك ئەگەر بە ڕێكەوت كارێكی هونەری بكات. بۆچی هونەرمەند چەندێك دەژێت هەتاكوو ئەوەندە ساڵ جارێك ئیشی هونەری بەر بكەوێت، لەبەر ئەوەی ئیمە میللەتێكی زیندووكوژی مردووپەرستین. دەبێ لە ڕێی ئەو بۆچوونە هزرییە كارەكانمان بەڕێوە ببەین و هونەرمەندە گەورەكان پۆلیان هەبێت لە گواستنەوەی ئەزموون و پراكتیكەكەیان و ژێرخانی هزرییان بۆ نەوەی داهاتوو، بەڵام بەداخەوە هونەرمەندە گەورەكانی كوردستان پشتگیری ناكرێن، بۆ ئەوەی بە هونەر داهێنان بكەن و ناسنامەی نەتەوەكەیان وەك خۆی پیشان بدەن، بۆیە لەم گفتوگویە لە هۆڵی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، ڕاشكاوانە دەڵێم هونەرمەندان بە شێوەیەكی گشتی پەراوێز خراون.

لە دوماهیدا دەمەوێت بە نموونە باس لەوە بكەم كە ئێمەومانان پشتگیری ناكرێن، لەدوای هێرشی تیرۆریستانی داعش بۆ سەر هەرێمی كوردستان و جینۆسایدكردنی خوشك و برا ئێزدییەكان لەسەر حیسابی خۆم فیلمێكی دیكۆمێنتم لەسەر «كچەكانی شنگال» دروست كرد بۆ ئەو فیلمە من 60 ملیۆن دینارم لەسەر حیسابی خۆم خەرج كردووە، ئەم فیلمە لەسەر ئاستی جیهان هەتا ئێستا لە 220 فێستیڤاڵی سینەمایی نمایش كراوە، لەسەر ئاستی «ئەمریكا، بەریتانیا، هیندستان، ڕۆمانیا، ئیتالیا» هەشت خەڵاتی نێودەوڵەتی پێدراوە، بەڵام هەتا ئێستا لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان هیچ كەسێك نەك بە هیچ شێوەیەك پشتگیریی ماددییان نەكردووم، بەڵكوو دەستخۆشیشیان لێ نەكردووم. وەك ئەلیا ئەبومازی دەڵێت «ئانا من الناس عینی ئەژن، وئەژنی عینی»، واتە «منیش لەو كەسانەم كە چاوم گوێمە و گوێم چاوەكانمە»، لە ئێستادا خەڵكانێك هەن بە گوێ دەمانبینن، نەك بە چاوەكانیان، بۆیە بەو جۆرە هەڵسەنگاندنمان بۆ دەكەن، كە گوێ دەگرن بزانن چیمان لەسەر دەڵێن، نەك دابنیشن و سەیری كارەكانمان بكەن.

كێشەی سەرەكیی ئیمە لە هەرێمی كوردستان ئەوەیە كە دەسەڵاتی ڕاستەقینە لای حزبە سیاسییەكانە، نەك دامەزراوەكان، بۆیە دەبێت لە هەرێمی كوردستان كۆمپانیا هەبێت كە پاڵپشتیی هونەر بكات، ئەمەش دەبێت هەنگاوی كردەیی بۆ هەڵبگیرێت، لەهەر وڵاتێكدا هونەر پشتگوێ خرا و هونەرمەندان پەراوێز خران، ئاكامی زۆر خراپ بەدوای خۆیدا دەهێنێت.