گۆڤاری گوڵان لەسەر كاریگەریی ڕووداوەكانی ئەم دواییەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دۆزی كورد و ناوچەكە و پرۆسەی ئاشتی لەلای كوردانی باكوور و چەند پرسی هەنووكەیی، دیدارێكی لەگەڵ غیاسەدین نەقشبەندی ئەنجام دا، كە توێژەر و چاودێری سیاسییە و بەوە ناسراوە واقیعبینانە و بێلایەنانە ڕاوبۆچوونەكانی خۆی دەخاتە ڕوو.

 

 

* بەو پێیەی توێژەر و چاودێرێكی سیاسیت، دەمەوێت بەو پرسیارە دەست پێ بكەین، تا چەند كورد سەنگ و پێگەی لە عێراق و دامەزراندنی حكومەتی عێراقدا هەیە و خوێندنەوەت بۆ گرنگیی سەردانەكەی محەمەد شیاع سوودانی بۆ لای سەرۆك بارزانی چییە؟

- سەركردایەتیی شۆڕشی كورد بە فۆڕمە جیاوازەكانیەوە لە دوای سەددام، توانیویەتی عورفێكی سیاسیی سەركەوتووانە بچەسپێنێت، ئەویش بووەتە پڕەنسیپێكی بنیادگەر، كە هیچ سەرۆك وەزیرانێك، یان حكومەتێك بەبێ سەنگی كورد و مەرجەعە سیاسییەكەی ناتوانێت، نە حكومەت پێك بهێنێت و نە كارەكان بە بێ كورد ڕاستەڕێ دەبن. ئەوەندەش خۆی لە خۆیدا دەستكەوتێكی شاراوەیە كە زۆربەی خەڵك هەستی پێ ناكەن، بەڵكو بە دەستكەوتیشی نازانن. ڕاستە حكومەتەكانی عێراق لە دامەزراندنی دەوڵەتی عێراقەوە بە هەر شێوەیەك هەوڵی نكۆڵیكردنیان داوە، بەڵام لەمەودوا ئەوە جارێكیتر ڕوو ناداتەوە. كورد لە ناو پڕسە سیاسییەكەی دەڤەرەكە و ئیقلیمی و جیهانیش، وەكو ژمارەیەكی گرنگ حیسابی بۆ دەكرێت و هێزە بەهەژموون و باڵادەستەكان بەرژەوەندییان لەگەڵ بەرژەوەندیی كورد یەك دەگرێتەوە، ئەوەندەش پێموایە بۆ جاڕدانی دامەزراوەیی عێراق دەگەڕێتەوە كە دامەزراندنی دەوڵەتی عێراق بە پێدانی مافی كورد مەرجدارە، بۆیەش هیچ جارێك شەرعییەت لە عێراق بە تەواوەتی نەچەسپاوە، چونكە نكۆڵییان لە مافەكانی كورد كردووە و هەوڵیان داوە بە كەمترین پێدراو كورد بەڕێ بكەن و هێزی خۆیان لەسەر نەزانینی كورد دابمەزرێنن.

ئێمە زۆرجار كورتبینانە سەیری ئەو چەمكانە دەكەین و وا دەزانین فڵان باشترە لە فیسار، ئەوەش هیچ ڕۆڵێكی نییە. سەركردایەتیی كورد سەرەڕای هەڵە مەزنەكانی توانیویەتی جێگەی خۆی لە ناو ئیدارەی بڕیاردا بكاتەوە و قەوارە و پێگەكانی تا ڕاددەیەك بپارێزێت، بۆیە من پێم وایە لە ناو هەموو شرۆڤەیەكی سیاسیی سەركەوتوودا، دەبێ سێ فاكتەری گرنگ ڕەچاو بكرێن: كات، شوێن، بویەر.

هاتنی سەرۆك وەزیرانی عێراق بۆ كوردستان لە خۆیدا ڕووداوێكی گرنگ نییە، ئەوانی پێشی ئەویش هەموویان هاتوون و جەنابی سەرۆك وەزیرانی عێراق (سوودانی) خۆیشی پێشتر زۆر جار هاتووە، بەڵام هاتنی ئەو جارەیان لەو كاتەدا جیاوازە، پڕە لە واتای سیاسی و مەعنەویی، بەتایبەت كە لە هەرێم خەریكی پێكهێنانی حكومەتن و كێشەی گەورەش لەسەر شایستە داراییەكانی هەرێم هەیە، هەروەها مەسەلەی نەوت و زۆر دۆسێی دیكە كە خەریكە هەموویان چارەسەر دەكرێن. زۆر جار شرۆڤەكاری سیاسیی كورتبین وای دەبینێت كە هەرێم هیچی لەدەست نەماوە، چونكە نەوتەكەی ڕادەست كردووە، بەڵام وا نییە، هەرێم هەمیشە پێگەیەكی بنەڕەتیی دەبێت، چونكە قۆناغی زۆر باشی لە بوونی خۆی لە عێراقدا بڕیوە.

 

* ڕاستە ڕووداوەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە پێی لۆژیكی عەقڵ و تیۆری سیاسی بەڕێوە ناچێت، بەڵام پێت وانییە سەرەتاكانی كۆمەڵێك داڕشتنەوەی هاوكێشەی هێز و مەزەندە دەركەوتووە؟ ئایا خوێندنەوەت بۆ ئەم هاوكێشە تازەیە و چارەسەری كێشەی دۆزی كورد لە ناوچەكەدا چییە؟

- بەڕاستی ئەو پرسیارەت زۆر گرنگە، من وەكو خوێندكارێكی سیاسەت، هەمیشە گەشبین بووم، كاتی واش هاتووە هیچ ڕووناكییەكم لە كۆتایی تۆنێلەكە نەبینیوە، لە هەموو مێژووی بزاڤی ڕزگاریخوازی میللەتی كورددا دەرفەتی وا ڕێك نەكەوتووە كە دەوڵەتە داگیركەرەكانی كوردستان ئەوەندە دوژمنی زلهێزە جیهانییەكان بن، پێشم وا نییە جارێكی دی لە مێژوودا دەرفەتی وا بۆ كورد دروست ببێتەوە و زلهێزەكان دژی داگیركەری كوردستان بن، ئەوە قەد جارێكی دی ڕوو ناداتەوە. هەر ئەو دەرفەتەمان لەپێشە كە هەلەكە بقۆزینەوە و بێگومان دەبین بە خاوەن دەوڵەت، ئەگەریش نەیكەین، ئەوە شتێك لە ئایندەدا بە ناوی كورد نامێنێت. زۆر جار كورتبینیی سیاسی لای هەندێك شرۆڤەكار دەگاتە ئەو ڕاددەیەی حزبیان پێ گرنگتر بێت لە تێكڕای كێشە نەتەوەییەكان و بزاڤی ڕزگاریخوازی میللەتی كورد بە سەلكە توورێك ناكڕنەوە، بە بیانووی ئەوەی دەوڵەتی نەتەوەیی باوی نەماوە، ئەوە بە ڕاستی كورتبینییە، چونكە ئەگەر دەوڵەتی نەتەوەیی بە چەمكی نەتەوە نەمابێت، ئەوە بێگومان سیستمی بەلقەنە Balkanazing ماوە، واتە دروستكردنی دەوڵەتی بچووكی خاوەن سەروەری لەسەر خاكی خۆی، ئێمەش هەر ئەوەمان دەوێ بۆ ئەوەی بتوانین لە وڵاتێكی ئازاد و سەربەخۆدا بوونی خۆمان بسەلمێنین، كە بریتییە لە كەلتوور و دابونەریت و ئابووریی سەربەخۆ، دەبێ ئەوانە لە ناو شوێنێكی خاوەن سەروەری و ئازاددا بكرێن. ئێمە داوای دەوڵەتی نەتەوەیی ناكەین، نامانەوێ ئیمپڕاتۆریەتی كوردنەژاد دابمەزرێنین، بەڵكو دەمانەوێ خۆمان لەژێر سایەی دەوڵەتێكی ئازاددا بپارێزین، ئەگەر بچووكیش بێت، هەر باشترە لەو حاڵەی سەدان ساڵە ئێمەی تێداین.

* ئاماژەت بە هەلێكی مێژوویی كرد، پێت وایە سیاسەتی ناوخۆی هەرێم و دەرەوە پێكەوە گرێ دراون، ئایا كورد چۆن لەم وەرچەرخانەدا سوود لە پرسی نەتەوەیی وەربگرێت؟

- سیاسەتی ناوخۆی هەرێم سیاسەتێكی زۆر بێكەڵكە، لەسەر بنەمایەكی نزم ڕەفتار دەكرێت، كێشە نەتەوەییەكان كاڵ بوونەتەوە لە بەرانبەر ململانێ و هەڤڕكانێی حزبیدا، كێشەكەمان لەوە گەورەترە كە كام حزب چەند كورسی، یان چەند وەزارەت و بەڕێوبەر بەدەست بهێنێت.

ئەگەر ئایدیۆلۆجیایەكمان نەبێت، كە بتوانین لەژێر چەترەكەیدا خۆمان ڕێك خەین- كە نیمانە- دەكەوینە ناو كایەی «دەستكەوت» ئەوەش كارەساتێكی مەزنە، دەستكەوت لەسەر حیسابی چی؟ ئێمە هەتا ئەو چركەیە پێمان وایە ئەوەی حوكم دەگێڕێ، دەبێ خاوەن هێزێكی ڕەها بێت و بە كەیف و زەوقی خۆی شت وەرگرێت و سامانی گشتی وەكو خەڵاتكردنی خۆی بەرانبەر خەبات بەكار بهێنێت، ئەوەی لەوە وێرانترە، ئەو حزبانەیە كە لە دەسەڵاتدا نین، ناوی خۆیان كردووە بە ئۆپۆزیسیۆن، كە قەد نابنێ، هەر كەسێ بە دەسەڵاتی گوت نا، نابێتە ئۆپۆزیسیۆن، ئۆپۆزیسیۆن واتا پڕۆژەی نیشتمانی، ئەخلاقی، ئەو برادەرانە هیچ پڕۆژەیەكیان پێ نییە، جگە لە گارەگار، نە گارەگار دەبێتە گوتارێكی بوونگەرایی و نە گۆڕانكاریی پێ دەكرێت، بەڵكو تەنیا بۆ وەرگرتنی دەستكەوتی زیاترە، هەر چەندە من لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنێكی وڵاتپارێز و نیشتیمانپەروەرم. ئەوەتا ماكینەی حزبە كوردییەكان لە قۆناغی گارەگاردان، چونكە ڕاگەیاندنی حزبەكانی دەسەڵاتیش لە قۆناغی كڕكردنەوەی ئەو گارەگارەدان، ڕاگەیاندن و میدیا دوو چەمكی جیاوازن لە ناو فەلسەفەی میدیادا، پێویستە بەرانبەر بە كێشە ئەخلاقییەكانی میللەت كەتواری تایبەتیان هەبێت، ڕاگەیاندن و میدیا هەتا ئێستا لە داڕشتنی هەواڵدا كۆڵەوارن و بەوە نەگەیشتوون كە پرۆسەی میدیا چەند ڕەهەندێكی دیكەشی هەیە و ئەوان لێی بێخەبەرن.

*  ئایا ئومێد هەیە كورد لە دانوستان و گفتوگۆكانی لەگەڵ بەغدا بگاتە ئەنجامێك، بەتایبەتی كە سەرۆك بارزانی گوتی: عێراقی نوێ لەسەر بنەمای نوێ بونیاد نەنرایەوە؟

- من گەشبینم، بەڵام لەسەر بنەمای «بەختگر و فاڵگر»، ئەو شتانەی لە ڕۆژهەڵاتی ناڤین ڕوو دەدەن، پەیوەندییان بە زانستی سیاسەتەوە نییە، نە تیۆرێك لەسەریان دەچەسپێ و نە لۆژیك و نە هیچ مۆرالێك.

مریشك هەتا دوا چركەی نازانێت بە چ شێوەیەك سەردەبڕدرێت و بە چ شێوەیەك بەهاراتی پێوە دەكرێت و بە چ شێوەیەك دەكوڵێندرێت، ئینجا چۆن پێشبینی ئەوە بكات كە ئێسكەكانی دوای خواردن چی بە سەر دێت. لە ئێستادا بارودۆخی سەرجەم شرۆڤەكارە سیاسییەكان لەو پەڕی خراپیدایە، لەو پازدە ساڵەی دواییدا هەرچییان گوتووە، پێچەوانە دەرچووە، ئەوەش گوناهی ئەوان نییە، بەڵكو ڕووداوەكان بە شێوەیەكی دراماتیكی لە ناكاو ڕوو دەدەن. ئەوەی لەو پانزدە ساڵەی دواییدا ڕوی داوە، ناكەوێتە ژێر ڕووناكیی هیچ تیۆرێكی سیاسی و لۆجیك و عورفێكەوە، بۆیە ئێستا خێڤزان (فاڵچی) زۆر گرنگترە لە شڕۆڤەكاری سیاسی.

*  تا چەند نزیكبوونەوەی مەزڵووم عەبدی و سەرۆك بارزانی و هاتنی پەیامی ئیمڕاڵی و ئۆجەلان بۆ ئاشتی بۆ كورد گرنگە؟ ئایا ئەمە چۆن بۆ وەرچەرخانی نەتەوەیی لە مانۆڕێكی سیاسییەوە بگۆڕین بۆ بەدەستهێنانی ماف بۆ كوردانی باكوور و ڕۆژئاوا؟

- هەر چەند كوردی پارچەیەك هەوڵ بدات كێشەی خۆی لە كێشەی پارچەكانی دیكە جیا بكاتەوە، ناتوانێت و پرۆسەیەكی پووچەڵە، دوژمنەكان، هەموو كورد وەكو یەك دەبینن و جیاوازیمان پێ ناكەن، ئەی بۆ ئێمە جیاوازی لە دوژمنەكاندا بكەین؟ كوردی چاك و كوردی خەراپ نییە، بە چاوی ئەوانەوە هەموو كوردێك خەراپە، ئەی خێرە ئێمە دوژمنەكانمان لە یەكیتر پێ باشتر بێت؟ مەسەلەی بەڕێوەبردنی بەرژەوەندی و دیپلۆماسییەتی سیاسی لەگەڵیان تەنیا كاتییە و لە كورتترین كاتدا هەڵدەگەڕێتەوە.

مەزڵووم عەبدی و سەرۆك بارزانی و ئۆجەلان و مام جەلال و هەموو تێكۆشەرانی بزاڤی ڕزگاریخوازی میللەتی كورد لای دوژمن و داگیركەرەكان وەكو یەكن، ئێمە تەنیا ئەنجام و دەرەنجامەكان دەبینین، نەخشەكێشان بۆ ئەو سیناریۆانە كراوە و ئێمە ئەو كات هەستی پێ دەكەین كە شتەكە دەقەومێ، ئێمە ئەو دووربینییە سیاسییەمان نییە كە بتوانین و بزانین چ نەخشەیەیەك كێشراوە و چی دەقەومێت، پێكهاتنی پارتی لەگەڵ نوێنەرانی پارچەكانی دیكەی كوردستان سەركەوتنێكی مەزنە بۆ بزاڤی ڕزگاریخوازی میللەتی كورد.

هەڵوەشاندنەوەی ئەو پەكەكەیەی كە هەموومان دەیناسین، شتێكی خراپ نییە، بەڵام كۆڵدان ترسناكە. گۆڕینی ناو شتێكی باشە، چونكە پەكەكە لەژێر فشار و كارتێكردنی هێزی دەرەكیدا خۆی و ناوبانگی سیاسیی خۆی تێك داوە، پێم خراپ نییە ئەگەر ناوی خۆی و بیركردنەوەی دۆگمای بگۆڕێت، بە مەرجێكی ئەخلاقی كە ڕێز لەو بزاڤە و لە شەهیدی خۆی بگرێت.