هەژێن لوقمان بەرپرسی ناوەندی سلێمانی یەكێتیی ئافرەتانی كوردستان، لە هەڤپەیڤینێكدا لەگەڵ گۆڤاری گوڵان باس لە پرسە گرنگ و هەنووكەییەكانی تایبەت بە خانمان دەكات و جەختیش لەوە دەكاتەوە كە پرۆسەی سیاسی ئەركێكی تەواو قورس و جیاوازە بەراورد بەو ئەركانەی كە ئافرەت لە دەرەوەی ماڵ دەتوانێت هەڵی بگرێت، لەگەڵ ئەمەشدا ئەگەر ئافرەتێك ئامانجی ئەوە بێت لە ناو حیزبێكی سیاسیدا خزمەت بكات، ئەوا دەتوانێت هەموو ئەم ڕێگرییانە ببڕێت كە ئاستەنگی بۆ دروست دەكەن.

گوڵان: كۆمەڵایەتی

 

 

* وێڕای هەوڵەكانی حكومەت و ڕێكخراوە داكۆكیكارەكانی مافی ئافرەت، ئاستی توندوتیژییەكان لە هەڵكشاندایە، دیدو تێڕوانینی ئێوە چییە لەم ڕووەوە؟

- هیچ كۆمەڵگەیەك بەدەر نییە لە دیاردەی توندوتیژی بە تایبەت توندوتیژی دژی ڕەگەزی مێ، ڕەگەزی نێر ویستویەتی و دەیەوێت لە ڕێی ئەنجامدانی توندوتیژییەوە دەسەڵات و خاوەندارێتی خۆی بەسەر ڕەگەزی مێدا بسەپێنێت و بیخاتە ژێر كۆنتڕۆڵی خۆیەوە.

‏‎ ئەركی ئافرەت لە ڕوانگەی زۆربەی ئایینەكانەوە منداڵ بوون و بەخێوكردنی منداڵ و بەڕێوەبردنی ماڵ و خزمەتكردنی هاوسەرەكانیان بووە، زۆربەی زۆری پیاوانیش ئەم یاسا و تێڕوانینەیان بۆ ڕێگری كردن لە ماف و ئازادییەكانی ئافرەت و سەپاندنی دەسەڵاتی خۆیان بەسەریاندا ئیستیغلال كردووە.

‏‎ بەپێی نەریتی كۆمەڵایەتی نابێت و ڕێگەپێدراو نییە كە ئافرەت و پیاو یەكسان بن، ئەم هۆكارە لە هەموو كۆمەڵگەكاندا ڕێگر بووە بە ڕێژەی جیا جیا بوونی هەیە، ئەگەرچی لە ماوەی ڕابردوودا قۆناغ بە قۆناغ لە كۆمەڵگە پێشكەوتووەكان هۆكاری كۆمەڵایەتی و كاریگەرییەكانی كەم بووەتەوە، لەم چەند ساڵەی ڕابردوودا لە كوردستانیش گۆڕانكاری تاڕادەیەك ڕوویداوە بەڵام هێشتا كاریگەری ڕێگری كۆمەڵایەتی هەرماوە .

‏‎ توندوتیژی بەرامبەر ئافرەتان لە هەرێمی كوردستان دیاردەیەكی بەربڵاوە، بە تایبەت لە ناو خێزان جگە لەو توندوتیژییەی لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بوونی هەیە، كە هەزاران قوربانی ئاشكرا و نهێنی ئەو بوارە لە كوردستاندا هەن.

‏‎ بۆیە پێویستە حكومەتی هەرێمی كوردستان بەشێوەیەكی كاریگەر و فراوان كار بۆ ڕێگری كردن لە ئەنجامدانی توندوتیژی دژی ئافرەتان بكات، ئەمەش بە پلان و بەرنامەی كورت مەودا و درێژ مەودا لە ڕێی پێشكەشكردنی پڕۆژە یاسا بۆ سزادانی ئەنجامدەرانی توندوتیژی و بەكارخستنی ئەو یاسایانەی كە بەركارن بۆ بە سزا گەیاندنی ئەو وتاربێژ و كەسانەی لە مینبەری مزگەوتەكان و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانەوە سووكایەتی بە ئافرەت دەكەن و هانی توندوتیژی دەدەن، جگە لەوەش لە ڕێگەی سیستەمی پەروەردە لە ناوەندەكانی خوێندن نەوەی داهاتوو بە شێوازێكی تەندروست و دوور لە توندوتیژی پەروەردە بكرێن.

‏‎هاوكات پێویستە ڕێكخراوەكانی بواری ئافرەتانیش سارد نەبنەوە لە داكۆكیكردن لە ئافرەتان و هۆشیار كردنەوەیان و فشار خستنە سەر حكومەت و پەرلەمان و دەسەڵاتی دادوەری، بۆ ئەوەی لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم پرسە كەمتەرخەم نەبن.

* هۆكار چییە لە ناو كۆی حزبە سیاسییەكانی كوردستاندا بە دەگمەن ئافرەتێكی بڕیاربەدەست دەدۆزرێتەوە؟

- هۆكاری ئەوەی لەناو حیزبە سیاسییەكانی كوردستان ڕێژەیەكی كەم لە ئافرەتان كە گەیشتوون بە پلەو و پۆستی بەرپرسیاریەتی بوونیان هەیە، ئەمە چەندین هۆكاری هەیە كە لێرەدا دەتوانین ئاماژە بە گرنگترینەكانیان بدەین، یەكێك لە هۆكارە سەرەكییەكان هۆكاری كۆمەڵایەتی و كلتوورییە، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی كە كۆمەڵگەی كوردی كۆمەڵگەیەكی پیاوسالارە و ڕێگە بە ئافرەتان نادرێت و هەلی ئەوەیان بۆ ناڕەخسێندرێت كە شان بە شانی پیاوان لە پڕۆسەی سیاسیدا بەژدار بن، هاوكات بەشێكی زۆری هۆكارەكان پەیوەندی بە پەروەردەوە هەیە، زۆرجار لە ناو خێزان و كۆمەڵگەدا جیاوازی لە نێوان كچ و كوڕ دەكرێت، ئەوەش وا دەكات ئافرەت كەمتر بڕوای بە خۆی و بە تواناكانی هەبێت تا بتوانێت دامەزراوەیەك بەڕێوەببات، هۆكارێكی دیكەش پەیوەندی بە ئەركی قورسی ئافرەت لە ناو خێزاندا هەیە، بەتایبەت لە پەروەردە كردن و بەڕێوەبردنی خێزان، ئەمەش وا دەكات دەرفەتی كەمتر بێت بۆ ئەوەی كار لەسەر پێگەیاندنی خۆی بكات، چونكە پرۆسەی سیاسی ئەركێكی تەواو قورس و جیاوازە بەراورد بەو ئەركانەی كە ئافرەت لە دەرەوەی ماڵ دەتوانێت هەڵی بگرێت، لەگەڵ ئەمەشدا ئەگەر ئافرەتێك ئامانجی ئەوە بێت لە ناو حیزبێكی سیاسیدا خزمەت بكات، ئەوا دەتوانێت هەموو ئەم ڕێگرییانە ببڕێت كە ئاستەنگی بۆ دروست دەكەن .

ڕاستە ئێستا ڕێژەی ئافرەتان بە سیستمی كۆتا 30%ـە لە ناو پەرلەمانی كوردستاندا، بەڵام لەناو كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستاندا لەكۆی 22 وەزارەت تەنیا 3 وەزارەت بۆ ئافرەت تەرخانكرا بوو، كە دەكاتە 13.6%، لە زۆر پۆستی گرنگی دیكەی حكوومییش ئافرەت فەرامۆش كراوە، بە بۆچوونی تۆ چارەسەر چییە؟

ئەگەر بمانەوێت كۆمەڵگەیەكی یەكسانمان هەبێت، بەبێ جیاوازی كردن لە نێوان ڕەگەزەكان و مافی ئافرەت فەراهەم بكەین، ئەوا لە ناوەندەكانی بڕیار پێویستیمان بە بەژداری ڕاستەوخۆی ئافرەتانی خەمخۆر و بە توانا هەیە، چونكە ئەگەر بڕیارەكان تەنیا لە ناو دەستی پیاوەكاندا بێت، ئەوا بەبێ مەبەست بڕیارەكان تەنیا لە بەرژەوەندی ڕەگەزی نێر دەبێت و ڕەگەزی مێ ماف خوراو دەبێت، چونكە ئەمە پەیوەندی بە سرووشتی جیاوازی ئەو دوو ڕەگەزەوە هەیە، هۆكاری ئەمەش ئەوەیە كە پیاو كەمتر لە بارودۆخی ئافرەت و كێشەكانی تێدەگات و ناتوانێت ببێت بە نوێنەری ڕاستەقینەی ئافرەت، بۆیە لە پێناو كۆمەڵگەیەكی یەكسانخواز و مەدەنی پێویستە ئافرەتان كار بۆ ئەوە بكەن كە شان بە شانی پیاوان ڕۆڵی كارایان لە ناو حیزبە سیاسییەكان و دامەزراوە گرنگەكانی حكومەت و پەرلەمان و وەزارەتەكان هەبێت.

* دەگوترێت لە پرسی ئافرەتاندا ئێمە هەر لە قۆناغی ڕووخسارداین و نەگەیشتووینەتە قۆناغی ناوەڕۆك و گۆڕانكاریی ڕیشەیی، خوێندنەوەت لەسەر ئەم بۆچوونە چییە؟

- بە بۆچونی من ئەو قسەیە ڕاست نییە، من وای دەبینم مرۆڤ ئازادە لەوەی كە دەیەوێ چ جۆرە ژیان كردنێك هەڵبژیرێت بە مەرجێك سنووری ژیانی كەسانی تر نەبەزێنێت و نەبێتە زیان بۆ ژیانی ئەوانی دیكە، سرووشتی ئافرەتیش بەو شێوەیەیە كە حەز بەوە دەكات بە جوانترین شێواز دەربكەوێت، هەڵبەت ئەمەش لە ئافرەتێكەوە بۆ ئافرەتێكی دیكە جیاوازە، ڕاستە ڕەگەزی مێ خاوەنی سرووشت و بیركردنەوەی جیاوازن بەراورد بە ڕەگەزی نێر، بەڵام هەر لەناو ئافرەتیشدا بیركردنەوەی جیاواز و دونیابینی و خولیا و ئامانجی جیاواز هەیە، بۆیە دەتوانین بڵێین هەر ئافرەتێك ئازادە لەوەی چۆن بیر دەكاتەوە.