نێچیرڤان بارزانی: ئایین لەپێناو خۆشی و بەختەوەریی هاتووه نەک توندوتیژی و ئـازاردانی یەکتر
پێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ سێشەممە 24\7\2018، بە ئامادەبوونی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان و ژمارەیەک لە میوانان و بە بەشداریی ئەندامانی هەڵبژێردراوی کۆنگرە، لە هەولێر، شەشەمین کۆنگرەی یەکێتیی زانایانی ئایینی ئیسلامی کوردستان لە ژێر ناوی (زانست، پیشهییبوون، نیشتمانپەروەری) دەستی بە کارەکانی کرد.
لە ڕێوڕهسمى دەستپێکی کۆنگرەدا، سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان، ویڕای پیرۆزبایی بەستنی كۆنگرەی شەشەم لە یەكێتیی زانایانی ئایینی ئیسلامی كوردستان و هیوای سەرکەوتن بۆ کارەکانی، گرنگیدانی کۆنگرەی یەکێتیی زانایان بە چۆنیەتیی بەرەنگاربوونەوەی توندڕەوی و تیرۆر وەک پرسێكی گەورەی جیهانی و نێودەوڵەتی، بە نیشانەی زیندوویی و بەهێزیی ڕێكخراوەكە وەسف کرد و لەو پرۆسەیەدا بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر لەڕووی فیکرییهوه بە ئەرکی سەرەکیی ئەوان زانی.
نێچیرڤان بارزانی، ئاماژەی بە ڕۆڵی مێژوویی یەكێتیی زانایانی ئایینی ئیسلامیی كوردستان، کرد لە بزاڤی ڕۆشنبیری و ئەدەبیی كوردستان و بەرزكردنەوەی هەستی نەتەوەیی و نیشتمانی و هەروەها بەرپەرچدانەوەی ئەوانەی بە ناوی ئایینهوه هێرشیان كردووەتە سەر شۆڕش و گەلی كوردستان.
سەرۆک وەزیران، هەڵوێستی مامۆستایانی ئایینی ئیسلامیی كوردستانی بە مایەی ڕێز و پێزانین و دەستخۆشیی حكوومەت و گەلی كوردستان دانا لە ڕووی بەردەوامیدان بە پشتیوانیکردنی حکوومەتی هەرێم و خەڵکی کوردستان و بەهێز هێشتنەوەی پێكەوەژیانی نموونەیی ئایین و مەزهەب و نەتەوەكان لە كوردستاندا.
دەقی وتارەکەی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان:
بەناوی خوای مهزن و میهرەبان،
مامۆستایانی ئایینی و ئەندامانی بەڕێزی كۆنگرە،
میوانە بەڕێزەكان،
ڕۆژتان باش و هەموو لایهكتان بە خێر بێن،
سەرەتا پیرۆزبایی بەستنی كۆنگرەی شەشەم لە یەكێتیی زانایانی ئایینی ئیسلامیی كوردستان دەكەم، هیوادارم كۆنگرەكەتان لە هەموو كاروبارەكانیدا سەركەوتوو بێت و ئەنجامی زۆر باش بهدهست بهێنن.
زۆر خۆشحاڵم كە یەكێك لە تەوەرەكانی گفتوگۆی كۆنگرەكەتان، چۆنیەتیی بەرەنگاربوونەوەی توندڕەوی و تیرۆرە، ئەوە پرسێكی گەورەی جیهانی و نێودەوڵەتییە، بایەخدانتان بهو پرسه، نیشانەی زیـندوویـی و بـەهـێزیـی ڕێكخراوەكەتانە، هەرێمی كوردستان لەڕووی سەربازییەوە بەشدارییەكی زۆر بەرچاوی هەبوو لە شەڕی تیرۆردا، بێگومان پێویستە ئەو بەرەنگاربوونەوەیە لەڕووی فیكریشەوە بەردەوام بێ و پەرەی پێبدرێت، ئێوەش بەشێكی سەرەكی بن لەو پرۆسەیەدا.
بەڕێزان..
یەكێتیی زانایانی ئایینی ئیسلامی كوردستان، هەمیشە بە توندی وەڵامی هەموو ئەوانەی داوەتەوە كە بە ناوی ئایینهوه هێرشیان كردووەتە سەر شۆڕش و گەلی كوردستان. ڕۆڵێكی هەرە بەرچاوی هەبووە لە بەرزكردنەوەی هەستی نەتەوەیی و نیشتمانی، لە هەمانكاتدا ڕۆڵێكی گرنگ و مێژوویی هەبووە لە بزووتنەوەی ڕۆشنبیری و ئەدەبیی كوردستاندا. ئەدەبی كلاسیكی كورد، مامۆستایانی ئایینی كوردستان نووسیویانه، زۆربەی نووسەر و مێژوونووس و خوێندەوار و متنەورەكانمان لە سەدەكانی ڕابردوودا لە حوجرە و تەكییە و قوتابخانە ئاینییەكان پێگەیشتوون.
یەكێتییهكهتان لە دوای ڕاپەڕینیشەوە، هێزێكی گەورەی خۆڕاگری بووە لەبەردەم هەموو هێرش و گوشار و ناخۆشییەكاندا، هەروەها ڕۆڵێكی گەورەی هەبووە لە چاكسازیكردن لە زۆر یاسای گرنگی هەرێمی كوردستاندا.
مامۆستایانی ئایینی و یەكێتیی زانایان، ڕۆڵێكی گەورەیان هەبوو لە بەرەنگاربوونەوەی داعش، لە نیشاندانی ڕێبازی نادروست و نائیسلامیانە و نامرۆڤانەی داعش، هەروەها لە بەرگریكردن لە هەموو گەلی كوردستان لە بەرامبەر ئەو ڕێكخراوە تیرۆریستییەدا.
یەكێتی زانایان ڕۆڵێكی سەرەكی هەبوو لە دەركردنی فەتوایەك لەلایەن موفتیی میسر و ئەزهەر و دەزگای فهتوای ئوردن، لەسەر ناشەرعیبوونی ئەو كۆمەڵكوژی و ڕفاندنە بەكۆمەڵەی كه داعش بەرامبەر به خوشك و برا ئێزدییەكانمان لە دەڤەری شنگال كردى.
یەكێتی زانایان، بەردەوام یەكێك بووە لە پشتیوانەكانی حكوومەت و گەلی كوردستان، بۆ بەهێزمانەوەی پێكەوەژیانی نموونەییی هەموو ئایین و مەزهەب و نەتەوەكان لە كوردستاندا. بە ڕاستی هەموو ئەو هەڵوێستانەی مامۆستایانی ئایینی ئیسلامی كوردستان، جێگەی ڕێز و پێزانین و دەستخۆشیی حكوومەتی ههرێم و گەلی كوردستانن.
ئامادەبووانی بەڕێز..
دوێنێ بینایەی پارێزگای هەولێر ڕووبەڕووی هێرشێك بووەوە كه لە ئەنجامدا كارگوزارێكی مەسیحی شەهید بوو. لێرهوه سهرهخۆشى له خانهواده و كهسوكارى دهكهم و هیواى زوو چاكبوونهوه بۆ برینداران دهخوازم.
پێشمەرگە قارهمانهكانى كوردستان ژیانی هەموو دانیشتووانی كوردستان و سەقامگیریی هەموو جیهانی لەبەردەم ئەو ڕێكخراوە تیرۆریستییهدا پاراست. داعش كە هەمیشە ئامانجى ئهوه بووه ژیان و ئاوەدانی و خۆشگوزەرانی و پێشكەوتن نههێڵێت، لە ساڵی 2014ەوە تا ئێستا، چەندین زانای ئایینی ئیسلامی شەهید كرد، هەزاران كەسی لە هەموو ئایینەكان شەهید كرد، پەرستگەی هەموو ئایینەكانی تێكدا، لەبەر ئەوەش دانانى بەرنامەیەكی هاوبەش بۆ بەرەنگاربوونەوەیان، ئەركی هەموو لایهكمانه.
هۆكاری یەكەمی شێواندنی ئایینی و دروستبوونی توندڕەوی بەناوی ئایینەوە، نهمانى بنەماكانی پێكەوەژیان و لێبووردەیین، كه لە جیاتی ئەوان برەو بە گوتاری توندوتیژى و چاندنى ڕق دهدرێت. بۆ ئەوەی ڕێگری لە توندڕەویی ئایینی و له تیرۆر بكەین، دەبێ ڕێگە له تەشەنەكردن و هەبوونی ئەو گوتارە بگرین له ههرێمی كوردستاندا.
مامۆستایانی بەڕێز..
تیرۆر ئەمڕۆ گەورەترین مەترسییە لە هەموو جیهاندا. بەداخەوە ئەوانەی چەواشەكاری بەناوی ئایینەوە دەكەن، ئێستا تیرۆر بەناوی ئایینی پیرۆزی ئیسلامهوه ئەنجام دەدەن، بهڵام خۆشبەختانە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی نەكەوتە ژێر كاریگەریی ئەو چەواشەكارییە. كۆمەڵەی گشتیی نەتەوەیەكگرتووەكان لە (ستراتیژیەتی جیهانیی نەتەوەیەكگرتووەكان بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر) ڕایگەیاندووه كە "نابێ و ناكرێت تیرۆر بە هیچ ئایین و ڕەگەز و شارستانی و هیچ گرووپێكی ئیتنییەوە ببەسترێتەوە". ئێستا ئەو ستراتیژییە جیهانییە بووەتە بنهمایهك بۆ هاوكارییەكی هەمەلایەنەی نێودەوڵەتی بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.
لە هەمان كاتدا زۆر لە دەوڵەتەكانیش ستراتیژیەتی نیشتیمانیی خۆیان داناوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر. هەرێمی كوردستان یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری هەیە، بەڵام لەسەر ئاستی مەدەنی و كۆمەڵگاش، ستراتیژیەتێك پێویسته. یەكێتیی زانایانی ئایینی ئیسلامی كوردستان دەتوانێت هاوكارییەكی زۆری پەرلەمان، حكوومەت و ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی بكات بۆ داڕشتن و جێبەجێكردنی ئەو ستراتیژیەتە.
ئەو ستراتیژییەتە دەبێ بایەخ بە لایەنی پەروەردەیی، كولتووری، ئابووری، بەرنامە و پاككردنەوەی فیكری بدات و له ڕووى فیكرییهوه ڕووبهڕووى تیرۆر ببێتهوه. لەبەرئەوەش دەبێ ئەو ستراتیژیەتە تۆڕی كارێكی هاوبەش و هەمەلایەنە بێت، لەنێوان دەزگا حكوومی و كۆمەڵگەییەكاندا بهشێوهیهكی گشتی.
مامۆستایانی بەڕێز...
ئێوهى بهڕێز دەتوانن بە هاوكاری لەگەڵ وهزارهتى ئەوقاف و كاروباری ئایینی، ناوخۆ، پەروەردە، خوێندنی باڵا، كار و كاروباری كۆمەڵایەتی، وەزارەتی ڕۆشنبیری، زانكۆكان ڕێكخراوهكانی جهماوهری و دامهزراوهكانى دیكهى حكوومهت، ستراتیژیەتێكی سەركەوتووانە بۆ بەرەنگاربوونەوەی فكری توندڕهوی له كوردستان دابنێن و جێبهجێی بكهن.
مینبەری مزگەوتەكانی هەرێمی كوردستان ڕۆڵێكی زۆر گرنگیان هەبووە لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و هوشیاركردنەوەی خەڵك لە بیری تیرۆریستیانە، لەبەر ئەوەش دەبێ هەموو كات بایەخی مینبەرەكانمان لەبەر چاو بێت لە هوشیاركردنەوەی خەڵك لە مەترسییەكانی تیرۆر و فیكری تیرۆریستی له ههرێمی كوردستاندا.
چاودێریكردنی ئێوەی بەڕێز بۆ پەروەردەی ئایینی و مینبەرەكان، كارێكی گرنگە و حكوومەتی هەرێمی كوردستانیش هەمیشە بۆ یەكێتیی زانایانی ئایینیی كوردستان هاوكار دەبێت بۆ پەرەپێدانی گیانی نیشتیمانپەروەری و ئیماندارییەكی ڕاستەقینە و پاراستنی مافی مامۆستایانی ئایینی.
بەلای ئـێمەوە، داھاتووی گەشتر و ڕوونتری ھەر وڵاتێک لەم ناوچەیەدا بە پلەی یەکەم بریتییە لە پێکەوەژیانی ئـاشتی لەنێوان ئـایین و مەزهەبە جیاوازەکانی كوردستاندا. خۆتان بینیتان کە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە ماوەی ھەشت ساڵی ڕابردوودا چۆن بوو بە گۆڕەپانی ڕووداوی کارەساتاوی لە ڕوانگهى جیاوازیی بیرکردنەوەی ئـاینییەوە. دەتوانین بڵێین ھەرێمی کوردستان تاکە ناوچەیەکی جیاواز بوو لەو ڕووداوانە و ئـێمە ھەشت ساڵ ژیانمان بە ئـاشتی و بە ئارامى و دوور له توندوتیژی برده سهر.
کۆمەڵگەی کوردستان لە سایەی ئـەو ئـاشتی و ئارامییهدا، بوو بە داڵدەی ھەموو ئـەو ئـایینانەی لە ناوچەکانی دیكهى عێراق و سووریا دووچاری توندوتیژی ببوونهوه. بە بۆچوونی من، ئـەوە باشترین بەڵگە و پێناسە بوو کەوا كۆمهڵگهى کوردستان كۆمهڵگهى ڕێزگرتنە لە باوەڕی دیكه، كۆمهڵگهى قبووڵکردن و وەرگرتنەوەی ھەموو ئـەوانەیە کە ئـایین، یان باوەڕی جیاوازیان لە ئـێمە ھەیه
خۆشتان دەزانن ئـەگەر ھەموولایهك ھاوکار و دەست لەناو دەست نەبوونایە، ئـەو شانازییە تەنیا بە ھەوڵ و تێکۆشانی حکوومەت نەدەھاتە دی، بەتایبەتیش دهمهوێت لێره ڕۆڵی ئێوهی بهڕێز مامۆستایانی بهڕێزى ئـایینی لهم بوارهدا زۆر گهوره پیشان بدهم و سوپاسی ههموولایهكتان بكهم.
لە ماوەی زیاتر لە (١٤٠٠) ساڵدا، زۆر مەزهەب و زۆر نوسخەی جیاوازى ئیسلام سەریان ھەڵدا، کوردیش بوو بە خاوەنی نوسخە و کۆپیی خۆی، کە بە دهرفهتى دەزانم لێرەدا بڵێم: نوسخەی کوردی لە ئـیسلامدا، نوسخەیەکە، ئـەوپەڕی ئـینسانییەتی گرتووەتە خۆ. خوای مەزنیش ئـایینی ھەر لەپێناو ئـامانجی ئـینسانیدا بۆ مرۆڤ ناردووە.
پیاوانی ئـایینیی كوردستان و سەرکردە مەزنەکانمان، ئـیسلامیان بە مانایەکی فراوانی ئـینسانییەوە وەرگرتووه. تا ئـێستا گەلی کوردستان ھەر بە ڕێبازی ئـەو کەڵە پیاوانەدا ڕێگەی خۆی لە مێژوودا بڕیوە و ھەرگیز لەو ڕێگایەش لانادات. زۆر نموونە ھەیە لە مێژووی کوردستاندا کە پیاوانی ئـایینی، یان مەدرەسەی ئـایینی، ھەڵگری ئـاڵای سەربەخۆیی و تایبەتمەندیی نیشتمانی بوون، بۆ نموونە: مەلای جزیری، ئـەحمەدی خانی، نالی، مەولەوی، حاجی قادرى كۆیى و چهندانى دیكهش لهو گهوره پیاوانه.
بەلای ئـێمەوە، ھەنگاونان و ڕۆیشتن بەرەو ئـامانجی سەردەمییانە ھیچ لارییەکی لەگەڵ بیروباوەڕی ئاییندا نییە. ئـەوانەی لاری لەو نێوانەدا دروست دەکەن، ھەڵەیەکی گەورە دەکەن و زیانی گەورە به وڵات دەگهیهنن.
ئـێمە وەک دەسەڵاتی سیاسی، ئـامانجمان ئـەوەیە گەلی کوردستان لەسەر خاکی خۆی بەختەوەرانە بژی، دەمانەوێ تەبایی و بەیەکەوەژیانی ئـایینەکان لەسەر ئـەم خاکە ھەر بەردەوام بن، دەمانەوێ کۆمەڵگەی کوردەواری ھەر پەنا و داڵدەی خوشك و برایانی دیكهمان بێ لە ئـایین و پێكهاته جیاكان. ئـەوانە بێگومان وا دەکەن ئـێمە زووتر بە ئـامانجهكانى خۆمان بگەین.
ئـێمە ڕۆڵی ئـێوهى بهڕێز بەرز دەبینین کە وتاری مزگەوت و ئـاخاوتنی ڕاگەیاندتان لەپێناوی ئـاشتی و تەباییدایە. ئـەگەر ڕەخنەش ھەبووبێ لەنێوان ئـێوە و حکوومەتدا ڕەخنەیەکی ھێمن و بنیاتنهر بووە. دەبێ ئـەو ھێمنی و برایەتییە بۆ ههمیشه له وڵاتی ئێمهدا بەردەوام بێ. ئـێمە له بهڕێزتان پێویستیمان بە دوو شت ھەیە، کە خۆتان ھەردووکیان باشتر دەزانن.
یەکەم: ھاندانى خەڵک بۆ کردنی چاکە و دوورکەوتنەوە لە خراپە.
دووەم: خەڵک تێبگەیهنن کەوا ئـایین لەپێناو خۆشی و بەختەوەریی ژیانی مرۆڤدا هاتووه، نەک توندوتیژی و ئـازاردانی یەکتر.
لە کۆتاییدا، دهمهوێ دووباره پیرۆزباییتان لێ بكهم، ھیوای سەرکەوتن بۆ کۆنگرە بەڕێزەکەتان دەخوازم.
جارێکی تریش سڵاو و ڕێزم قبووڵ بفەرموون.
خواى مهزن پشت و پهناى ههموومان بێت و پهنا بهخوا كۆنگرهكهشتان سهكرهوتوو دهبێت و ههموولایهكتان بهخێربێت سهرچاو. زۆر سوپاس.
باسنيوز
