شارازایەکێ ئیستراتیژیەت و سیاسەتا ئاڤێ راگەهاند، حکومەتا عیراقێ چ پلانێن ئیستراتیژى بۆ چارەسەرکرنا کیشەیا ئاڤێ نین و ئەڤە دێ بیتە مەترسیەکا مەزنە ل سەر دەڤەرێن دەرڤەیى هەرێما کوردستانێ، کۆ بەنداڤێ مووسل و حەمرین دبن کنترۆلا عیراقێ ڤەنە، ژبەر ڤێ ئێکێ عیراق ئاڤا وان بۆ پەرژەوەندیا پارێزگەهێن سەر ب عیراقێ ڤە بکار دئینیت و ئەڤ دەڤەرە دێ تووشى هشکبوونێ بن و بڤى ئاوایى دێ ئەردێ هەرێما کوردستانێ زەرەرمەند بیت و پیڤەلەرزا دێ دروست بن.

ل سالا 2003ێ، دەولەتا تورکیا دەست بهزرکرنا بەنداڤێ ئەلیسو کر، ل سالا 2006ێ دەست ب دروستکرنا بەنداڤى کریە و ل سالا 2018 هاتە ڤەکرن، ئەڤ بەنداڤە و دکەفیتە سەر ریبارێ دیجلە دناڤبەرا پارێزگەهێن شەرنەخ و مێردین یێن تورکى و کوژمێ 1.7 بلیون دولارێن ئەمریکى لێ هاتیە خەرجکرن و ئێک ژ 22 بەنداڤایە یێن پرۆژەیێ باشۆرێ رۆژهەلاتا ئەنادول بۆ بەرهەمئینانا وزە هیدرولیکى نە، کۆ کنترۆلێ لسەر لاڤاوا دکەت و ئاڤێ ڤەدگریت، دیسان 132م یێ بلندە و 2 کم پانیى یە کۆ 50 کم ژ پارێزگەها مووسل یا عیراقى دوورە.

بەنداڤێ ئەلیسو یێ تورکى بۆ هشککرنا ئەردێ عیراقێ هاتیە دروستکرن
د. رەمەزان حەمزە، مامۆستایێ زانینگەهێ و شارازایێ ئیستراتیژیەت و سیاسەتا ئاڤێ و جیولوجى بۆ مالپەرێ فەرمیێ پارتى دیموکراتى کوردستان گۆت: "بەنداڤێ الیسو یێ تورکى هاتە دروستکرن بۆ هشککرن ئەرد و خەندقاندنا خەلکێ عیراقێ، کۆ کێمبوونا بەهرا عیراقێ ژئاڤا دیجلە دێ گەهیتە 9.7 ملیار م2 دسالەکێدا و دێ 3 جارکێن ئەردێ عیراقێ ژ ئاڤێ بێ بەهر کەت، دێ 10 باژێرێن عیراقێ ئاڤ تێدا کێم بیت و زیانێ گەهینتە بەنداڤێ مووسل، ژبەر ڤێ چەندە مەترسى هەیەپیڤەلەرز ل پارێزگەها دهۆکێ دروست ببن، دیسان خەلکێ گۆندان ڤەگەرنە باژێران".

د. رەمەزان حەمزە بەحسکر، ئەڤێ چەندە دێ کارتێکرنەکا مەزن ل سرۆشت و ژینگەها هەرێما کوردستانێ هەبیت، جونکى هەرێم ژلایێ جوکرافى ڤە نیزیکى تورکیایە، و بتنێ 7 ریبار ل هەرێما کوردستانێ هەنە (ریبارێ دیجلە و ریبارێ خابیر و ریبارێ زویێ مەزن و ریبارێ زویێ بچویک و ریبارێ شێروان و ریبارێ ئاڤا سپى و ریبارێ خازر)، هەرێما کوردستانێ پشتبەستنێ لسەر ڤان ریبارا دکەت بۆ جێکرنا بەنداڤێن ئاڤێ و چاندنێ و ڤەخوارنێ و گەشت و گۆزارێ، کۆ سەرچاوەیێن ئاڤا عیراقێ و هەرێما کوردستانێ هەمى ژ ترکیا و ئیرانێ دئێن، بتنێ ل هەرێما کوردستانێ ریبارێ خابیر هەیە و ئەو ژى ئاڤا وێ یێ کێمە، ژبەر ڤێ ئێکێ گرنگە حکومەتا هەرێما کوردستانێ ئیستراتیجیەتەک بۆ پاراستنا ئاڤا بن ئەردا و بەنداڤێن سەر ب هەرێما کوردستانێ ڤە هەبیت و ب تایبەت بەنداڤێ دوکان و دەربەندیخان یێن ئیستراتیژى.

عیراق ئاڤا هەرێما کوردستانێ بۆ پەرژەوەندیا پارێزگەهێن ب سەرڤە بکار دئینیت
ئەو بەنداڤێن ئاڤ تێدا هەیى ل عیراق و هەرێما کوردستانێ (بەنداڤێ دەربەندیخان و بەنداڤێ دوکان و بەنداڤێ دهۆک، بەنداڤێ مووسل، بەنداڤێ حەمرین)، مامۆستایێ زانینگەهێ خویاکر:" حکومەتا عیراقێ چ پلانێن ئیستراتیژى بۆ جارەسەرکرنا ڤێ کیشەیێ نینە و ئەڤە مەترسیەکا مەزنە ل سەر دەڤەرێن دەرڤەیى هەرێما کوردستانێ، کۆ بەنداڤێ مووسل و حەمرین دبن کنترۆلا عیراقێ ڤەنە، ژبەر ڤێ ئێکێ عیراق ئاڤا وان بۆ پەرژەوەندیا پارێزگەهێن سەر ب عیراقێ ڤە بکار دئینیت و ئەڤە دێ بیتە مەترسیەکا مەزن لسەر هشکبوونا وان دەڤەران و بڤى ئاوایى دێ ئەردێ هەرێما کوردستانێ زەرەرمەند بیت، جونکى هەر نوکە عیراق یا ئاڤا بەنداڤێ مووسل بکار دئینیت، ئەز باوەرم دێ ئاڤا بەنداڤێ دەربەندیخان ژى بەردەن و بڤى رەنگێ حکومەتا عیراقێ وێ دەڤەرێ دێ هشک کەت و بێ کارەب هێلیت، کۆ عیراق ڤێ ئاڤێ ژبۆ چاندنا عیراقێ دێ کار ئینیت، بتنێ بەنداڤێ دوکان ددەستێ کوردستانێ دا مایە و دوور نینە ئەو ئاڤە ژى ژلایێ حکومەتا عیراقێ بهێتە بکار ئینان، لڤێرە دڤێت حکومەتا هەرێما کوردستانێ بزانیت ئەڤ ئاڤە چەوا و بۆ کیڤە دئێتە رەوانەکرن"

دڤەکولینەکا نوویا ئاژانسا ناسا یا ئەمریکی بەحسکریە، ب شێوەکێ بەرچاڤ ئاڤا پاقژ ژ 19 باژێرێن گەرم لسەر ئاستێ جیهانێ کێم بوویە و ب تایبەت ل عیراق و سوریا، دیسان ئەو 22 بەنداڤێن ئاڤێ یێن ترکیا لسەر ریبارێن دیجلە و فورات دروستکرین، بوویە ئەگەر هەرێما کوردستانێ ببیتە ژ دەڤەرێن گەرم لسەر ئاستێ جیهانێ.
شەرێ ئاڤێ بوویە کارتەکا سیاسى ژلایێ وەلاتێن دەردۆر لسەر هەرێما کوردستانێ، ب تایبەت پشتى تورکیا ئابۆرێ وێ تێکچوویى، کۆ دابینکرنا ئاڤێ وەک کارتەکا فشارێ بدانیتە سەر هەرێما کوردستانێ و عیراقێ ژبۆ کرینا ئاڤێ ژ تورکیا، داکۆ رەوشا ئابۆریا تورکیا بەرەڤ باشتر بجیت.
kdp -